Yüklemin anlamını yer, durum, zaman, miktar ve soru yönünden tamam-layan ögelere denir. »”Akşam bize gelin.” Cümlesinin zarf tümlecini bulalım. 1-Önce yüklem bulunur: Cümlede “gel(mek)” fiili emir kipi 2. çoğul şahısta çekimlenmiştir. Yani bu cümlenin yüklemi “gelin” çekimli fiilidir. 2-Şimdi zarf tümlecini bulalım: Ne zaman gelin? →akşam »Seni çok seviyorum. »Hızlı hızlı yürüyordu. P Edat tümleçlerine … Devamını oku…
Cümlede isimlerin “-e, -de, -den” hâl eklerini alarak, yüklemin gösterdiği eylemin yöneldiği, bulunduğu, çıktığı yer ve yönü gösteren ögelere yer tamlayıcısı veya dolaylı tümleç denir. »Seni yolda gördüm.” Cümlesinin dolaylı tümlecini bulalım. 1-Önce yüklem bulunur: Cümlede “gör(mek)” fiili görülen geçmiş zaman 1. tekil şahısta çekimlenmiştir. Yani bu cümlenin yüklemi “gördüm” çekimli fiilidir. 2-Şimdi yer tamlayıcısını … Devamını oku…
İSİM (AD) CÜMLESİ:Yüklemi ek fiilleçekimlenmiş bir isim olan cümlelerdir. İSİM KÖKÜ veya GÖVDESİ+İDİ İSİM KÖKÜ veya GÖVDESİ+İMİŞ İSİM KÖKÜ veya GÖVDESİ+İSE İSİM KÖKÜ veya GÖVDESİ+DİR »Bugün herkes neşeliydi. àneşeli idi »Emel’in bir kızı varmış. àvar imiş »Bu yaptıklarım senin içindir. àiçindir »Ne güzel komşumuzdun sen Fahriye abla. àNe güzel komşumuz idin NOT: Bazı isim cümlelerinde … Devamını oku…
FİİL (EYLEM) CÜMLESİ:Yüklemi çekimli bir fiil olan cümlelerdir. »Güzel günler bitiyor.(Şimdiki Zaman-3. Tekil Ş.) »Beni anlamalıydın.(Gereklilik Kipi-3. Tekil Ş.) »Burayı hemen terk et! (Emir Kipi-2. Tekil Ş.) »Sana çirkin dediler, düşmanı oldum güzelin. (Görülen Zaman-3. Çoğul Şahıs)
Sıralı Cümle : En az iki yüklemi olan cümlelerdir. Bu tür cümlelerde mutlaka ortak bir öge vardır. İki cümle virgülle ayrılır. »Sazı duvardan indirdi,çaldı. (Özne ortak) »Yaşlı adam buraya geldi, sizi sordu. (Özne ortak) »Yazın Antalya’ya gider, orada gezerdik. (Özne ve zarf tümleci ortak)
(BAĞLI CÜMLE): Bağlaçlarla birbirine bağlanmış cümlelerdir. Yani en az iki yüklem bağlaç ile birbirine bağlanmıştır. »Bilet aldıkama sinemaya gidemedik. (Özne ortak) »Beni aramışfakatbulamamış. (Özne ve nesne ortak) »Çok uğraştımamabitiremedim. (Özne ortak)
(GİRİŞİK BİRLEŞİK CÜMLE):İçinde en az bir fiilimsi bulunan cümledir. Fiilimsiler cümle içinde yan cümle oluşturur. İçinde Fiilimsi Bulunan Cümlelerde en az iki yargı vardır. »Uyurken kolunu çarpmış. à[Uyurken: Zarf Fiil (1. yargı), Çarpmış: Yüklem (2. Yargı)] »Beni soranıgördün mü? à[Soran: Sıfat Fiil (1. yargı), Gördün mü?: Yüklem(2. Yargı)] »Mutlu olmakher insanın hakkıdır. à[Mutlu Olmak: İsim … Devamını oku…
Basit Cümle : Tek yüklemli cümlelerdir. Bu cümleler “fiilimsi, ‘ki’ bağlacı, şart eki (-sa/-se) ya da doğrudan anlatım cümlesi” içermez. »Kuşlar gibi özgürüm ben de… (Özgürüm: yüklem) »Seninle bir daha görüşmem.(Görüşmem: yüklem) »Bütün gece çalıştım.(Çalıştım: yüklem)
-EKSİLTİLİ CÜMLE:Yüklemi söylenmemiş olmayan cümlelerdir. Bu tür cümlelerde yüklem paragrafın akışından ya da vurgudan anlaşılır. Eksiltili cümleler bazen cümleleri pratik gerekçelerle kısaltmak amacıyla, bazen de edebi amaçlarla kullanılırlar. »Nereye gidiyorsun? – Okula… à Eksiltili cümle, “gidiyorum” yüklemi düşmüş. »Önümüzde göz alabildiğine bir kumsal… àEksiltili cümle, “uzanıyordu” yüklemi düşmüş. NOT: Eksiltili cümlelerin sonunda üç nokta kullanılır. … Devamını oku…
DEVRİK CÜMLE:Yüklemi sonda olmayan cümlelerdir. Başta ya da ortada olması fark etmez. »Düşündü yaptığı hataları. »Çocukları çok severdi eskiden beri. »Bakarım gidenlerin ardından… »Ne diyeceksin bu konuyla ilgili? »Görüyorum seni.
KURALLI (DÜZ) CÜMLE:Yüklemi sonda olan cümlelerdir. »Eve çok geç alma. »Futbola yeni başlamış. »O, bu okulda öğrenciydi. »Yarın geleceğim. »Şiirin hasını ayak seslerinden tanırım. NOT: Birden fazla yüklemi olan cümlelerde yüklemlerden birinin sonda olması kurallı cümle oluşturur. »Anlamıyor beni, hatta dinlemiyor.
ÜNLEM CÜMLESİ:Korku, sevinç, şaşkınlık, coşku, hayranlık, vb. dile getiren ya da seslenme bildiren cümlelere denir. »A, sen yine mi geldin? – Şaşma »Aman çukura düşmeyelim – Uyarma »Yazık, çocuk annesiz kalmış! – Acıma »Vah vah, çocuğun haline bak! – Üzülme »Oğlum, şu kitabı getirsene! – Seslenme
SORU CÜMLESİ:Bir duyguyu, düşünceyi soru yoluyla anlatan veya soru yoluyla bilgi almayı amaçlayan cümlelere soru cümlesi denir. »Sınav kaçta başlayacak? à Soru sözcüğü ile »Bu soruyu kim çözebilir? à Soru sözcüğü ile »Kitabı Ali mi getirdi? à Soru Edatı ile Bir cümlenin soru cümlesi olabilmesi için, içinde soru anlamı kazandıran sözcüklerin olması yeterli değildir. Önemli … Devamını oku…
OLUMSUZ CÜMLE:Yüklemin belirttiği “işin gerçekleşmediği veya var olmadığı” cümlelerdir. “-ma/-me” Olumsuzluk Eki ya da “yok, değil” gibi sözcükler yüklemin belirttiği işin gerçekleşmediğini gösterir. a-Biçimce ve Anlamca Olumsuz Cümle: “-ma/-me” Olumsuzluk Eki ya da “”yok, değil” gibi olumsuz ifadeler içeren cümlelerdir. »Beni bir daha arama. »Hırsız bu değildi. »Ders çalışmayacakmış. »Dedem ölmedi. b-Biçimce Olumlu Anlamca … Devamını oku…