ETTİRGEN FİİL (EYLEM): Kökü geçişli olan fiil soylu bir yüklemin “-r, -t, -dır” eklerinden birini alarak geçişlilik derecesinin arttırılmasıdır. Ettirgen fiilde “-r, -t, -dır” eklerinden biri vardır. Bu çatıda özne işi başkasına yaptırır. Ettirgen fiiller kökü de kendisi de geçişli olan fiillerdir. Yani iki defa geçişli yapılmış fiillerdir. GEÇİŞLİ ETTİRGEN Otobüsü daha fazla bekleme bence. … Devamını oku…
OLDURGAN FİİL (EYLEM): Kökü geçişsiz bir olan fiilin “-r,-t,-dır” eklerinden birini alarak geçişli hâle getirilmesidir. Bu çatıda özne işi kendisi yapar, başkasına yaptırmaz. Geçişsiz –nesne alamayan- fiiller “-r, -t, -dır” eklerinden birini alarak oldurgan –nesne alabilen- fiile dönüşür. GEÇİŞSİZ OLDURGAN Bugün daha fazla çalışmalıyız. İşçileri gereğinden fazla çalıştırıyorlar. Birazdan şiir dinletisi başlayacak. Öğretmen zili çalarak … Devamını oku…
: Karşılıklı veya ortaklaşa yapılma anlamı taşıyan ve “-ş” eki almış fiil soylu yüklemler işteş çatılıdır. İşin birden çok özne tarafından yapılma anlamı vardır. “-ş” ekini alan oluş fiilleri çatısına göre işteştir. İşin karşılıklı ya da ortaklaşa yapıldığı anlamını verir. Eylemi Karşılıklı Yapma Eylemi Ortaklaşa Yapma » Bu konuyu geçen hafta onunla da tartıştık. » … Devamını oku…
DÖNÜŞLÜ FİİL (EYLEM): Öznenin kendi yaptığı işten kendisinin etkilendiği fiil soylu yüklemler dönüşlü çatılıdır. Dönüşlü çatılı filer de “-l” ya da “-n” ekleri ile yapılır. Öznenin hem işi yaptığı hem de işten etkilendiği çatıdır. Fiil kök ve gövdelerine “-l ve –n” eklerinin getirilmesiyle yapılır. Dönüşlü çatının edilgen çatıdan farkı öznenin belli olmasıdır. Özne gerçektir. Dönüşlü … Devamını oku…
GEÇİŞSİZ FİİL (EYLEM): Nesne alamayan fiil soylu yüklemler geçişsiz çatılıdır. Nesne alamayan fiillerin çatı özelliğidir. Bu cümlelerde belirtili ve belirtisiz nesne yoktur. Durum fiilleri aynı zamanda geçişsiz çatılı fillerdir. Bu fiillerin başına “ONU” kelimesi eklenemez. Bu tür fiiller “Ne, Neyi, Kimi?” sorularına cevap vermez. » Bugün erken yattım. (Neyi/Ne yattım?→Cevap yok./ Onu yattımIAnlamsız) →Geçişsiz Çatı … Devamını oku…
Yüklemi fiil olan cümlenin nesne-yüklem ilişkisine nesnesine göre fiil çatısı denir. □ 1- GEÇİŞLİ FİİL (EYLEM): Nesne alabilen fiil soylu yüklemler geçişli çatılıdır. Nesne alabilen fiillerin çatı özelliğidir. Bu fiiller yükleme sorulan “Ne, Neyi, Kimi?” sorularına cevap verir. Bir fiilin geçişli olması için kullanıldığı cümlede nesne bulunması gerekmez. Belirtili veya belirtisiz nesnesi olan cümlelerde geçişli … Devamını oku…
Yüklemi fiil olan cümlenin özne- yüklem ilişkisine öznesine göre fiil çatısı denir. □ 1-ETKEN FİİL (EYLEM): Öznesi gerçek ya da gizli özne olan fiil soylu yüklemler etken çatılıdır. Yani fiilin gösterdiği işi, öznenin kendisinin yaptığı fiillerdir. Öznesi belli olan fiillerin çatı özelliğidir. İşi yapan gerçek ya da gizli öznedir. Bu çatıya sahip olan fiiller “-l … Devamını oku…
Fiil kök ya da gövdelerine “-MA, -IŞ, -MAK” eklerinden birinin eklenmesiyle oluşturulan fiilimsiye isim fiil denir. İsim fiiller cümlede isim görevinde kullanılır. »Ağlama da gülmek gibi ruhun incelişine işarettir. » Konuşmayı bilmiyor. »Kitap okumayı çok seviyorum. » Okumak en keyifli uğraştır. »Seninle tartışmak istemiyorum. » Bir bakışı dünyalara bedel… »Gün biter gülüşün kalır bende. Bazı … Devamını oku…
Fiil kök ya da gövdelerine “-AN, -ASI, -MEZ, -AR, -DİK, -ECEK, -MİŞ” eklerinden birinin eklenmesiyle oluşturulan fiilimsiye sıfat fiil denir. Sıfat fiiller cümlede sıfat ya da adlaşmış sıfat göreviyle kullanılır. » Çıkmaz sokağa girenler geri döndü. » Yıkılan evler onarılıyor. » Annelerin öpülesi elleri vardır. » Görünmez Adam başlamış. » O tam bir bakar kördür. … Devamını oku…
Çekimli fiile “NE ZAMAN?” ya da “NASIL?” sorularını sorduğumuzda cevap veren kelimenin kökü ya da gövdesi fiil ise bu tür fiilimsilere zarf fiil denir. Zarf fiiller cümlede “Durum ya da Zaman Zarfı” olarak kullanılır. Zarf fiil eklerinden bazıları şunlardır: “-ken, -alı, – asıye, -ince, -ip, -erek, -diği için, -dikçe, -madan, -r………mez, -dığında, -meksizin, -a……..-a, -cesine, … Devamını oku…
GERÇEK ÖZNE: Yüklemin bildirdiği işi gerçekten yapan ya da yüklemde durumu bildiren öznelerdir. »Ali ve ben camı kırdık. (Camı kıran kim?) Gerçek Özne II- GİZLİ ÖZNE: Şahıs ekleriyle yüklem içerisinde gizlenen öznedir. » Camı kırdık. (Camı kıran kim?) Biz/Gizli Özne (Birinci Çoğul Eki “-k” “Ali ve ben”in yerine geçip “biz” anlamı vermiştir) SÖZDE ÖZNE: “-l” … Devamını oku…
MECAZ ANLAM: Kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. Hiçbir sözcük cümle içinde kullanılmadan mecaz anlamlı olamaz. »Boş sözlerden bıktım. »İftira atmak kolaydır. »Hastalıktan kurudu çocuk. »Bu kız seninle oynuyor. »Bu çok ince bir davranıştı. »Sınavı kazanamazsa yanar.
GERÇEK ANLAM: Bir sözcüğün zihnimizde uyandırdığı ilk anlam, yani herkes tarafından bilinen anlamıdır. Bir kelimenin temel ve yan anlamları ile birlikte birden fazla gerçek anlamı olabilir. □ A- Temel Anlam: Bir sözcüğün sözlükte yazan ilk anlamına temel anlam denir. Yani akla ilk gelen anlamıdır. »Sürahideki suyu döktü. »Soğuktan burnum dondu. »Çamaşırlar kurumamış. »Çocuklar dışarıda oynuyor. … Devamını oku…
Belirtili Nesne: Belirtme (“ –ı, -i; -u, -ü ”) hâli ekinini almış olan nesnedir. »”İhtiyar adam seni sordu.” Cümlesinin nesnesini bulalım. 1-Önce yüklem bulunur: Cümlede “sor(mak)” fiili görülen geçmiş zamanda çekimlenmiştir. Yani bu cümlenin yüklemi “sordu” çekimli fiilidir. 2-Sonra özne bulunur: Sor-an kim?→İhtiyar adam Gerçek Özne 3-Şimdi nesneyi bulalım: Neyi sordu? →seni (Nesnemiz “sen” zamiridir. … Devamını oku…