Geçişli Fiil nedir? : Nesne alabilen fiillere geçişli fiil denir.
- Geçişli fiiller “neyi, kimi” sorularına cevap verirler.
- Önemli olan fiilin bu sorulara cevap vermesidir. Çünkü bazen fiil geçişli olduğu halde cümlede nesne bulunmayabilir: Örnek: Akşama kadar bekledim.
- Bir fiilin önüne “onu” kelimesini getirdiğimizde uygun düşüyorsa o fiil geçişlidir.
*Seni duyuyorum. ( “kimi duyuyorum?” ya da “onu duyuyorum”) (geçişli)
*Beni anladığını biliyorum. ( “neyi biliyorum? Ya da “onu biliyorum.) (geçişli)
*Lütfen otur. ( “neyi otur? Ya da “onu otur” ) (geçişsiz)
*Kitabı verir misin? (“neyi verir misin?” ya da “onu verir misin?” (geçişli)
*Burası ne güzel kokuyor. (“neyi kokuyor?” ya da “onu kokuyor”) (geçişsiz)
*Sonbaharda bitkiler ölür. (“neyi ölür? Ya da “onu ölür”) (geçişsiz)
*Seni çok seviyorum. (“kimi seviyorum?” ya da “onu seviyorum”) (geçişli)
*Bir bilinmezliğe doğru yürüyorum. (“neyi yürüyorum” ya da “onu yürüyorum”) (geçişsiz)
Nesne alan veya alabilen, nesne ile birlikte kullanılabilen fiillere “geçişli fiiller” denir. Bu fiillere “ne?, neyi?, kimi?” sorularını yöneltiriz. Mantıklı bir cevap alıyorsak fiil, geçişlidir.
ÖRNEK: Kardeşi kalemini kırmış.
Kardeşi neyi kırmış?- Kalemini (nesne)-FİİL GEÇİŞLİDİR.
Akşam güzel bir film seyrettik.
Ne seyrettik ? -Film (nesne)- FİİL GEÇİŞLİDİR.
ÖRNEK: Kardeşi hıçkıra hıçkıra ağlıyordu.
Ağlayan kim?-Kardeşi (özne) – FİİL GEÇİŞSİZDİR.
ÖRNEK: Akşam olunca lambayı yaktı.— Geçişli
Ona güzel bir hediye aldım. Geçişli
Bahçedeki kurumuş ağaçları kestiler. Geçişli
Kitaplarımı evde unutmuşum. Geçişli
DİKKAT: Bir fiilin geçişli ya da geçişsiz olduğunu öğrenmek için soru sorarken, önce özneyi bulmalıyız.Özneyi bulmadan nesneyi bulmaya çalışırsak yanılabiliriz.Çünkü bazı kullanımlarda özne ve nesne karışabilmektedir.
Fiilin geçişli olması için cümlede mutlaka nesnenin bulunması gerekmez. Bazen fiil, geçişli olduğu halde cümlede nesne kullanılmamış olabilir. Örneğin “Mustafa mutlaka senden öğrenmiştir.” cümlesinde “öğrenmiştir” fiiline “neyi öğrenmiştir?” diye sorduğumuzda cümlede herhangi bir öğenin cevap vermediğini görüyoruz. Ancak biz, cümleye “onu” gibi bir nesne ekleyebiliriz. Öyleyse bu cümlenin fiili geçişlidir, ancak cümlede nesne yoktur.
ÖRNEK: Akşama kadar bekledim.
yüklem
Kimi bekledim? – Onu , kardeşimi….. (nesne). “beklemek” fiili nesne alabilen bir fiil ama bu cümlede nesne almamıştır. Öyle ise bu fiil geçişli bir fiildir.
ÖRNEK: İzmir’de gördüm. (Kimi? Onu. Geçişli)
Babam kardeşime aldı. (Ne aldı? Bisiklet.Geçişli)
Sevda büyük bir koli içinde getirdi. (Neyi? Kitaplarımı.Geçişli)