DEYİMLER: Bir durumu ifade etmek için benzer sözlerle çağrışım yapan kalıplaşmış ifadelere deyim denir. Deyimlerin başlıca özellikleri şunlardır; a- Deyimler en az iki kelimeden oluşurlar. Kafa tutmak, göze girmek, dil dökmek, burnundan solumak, gözleri dolmak… Yangına körükle gitmek, başını kaşıyacak vakti olmamak, saç başa girmek, dereyi görmeden paçaları sıvamak…. b- Deyimleri oluşturan sözcükler çoğu zaman … Devamını oku…
ATASÖZLERİ: Söyleyeni belli olmayan dilden dile nesilden nesile geçen ve böylece günümüze kadar ulaşan, atalarımızın hayat tecrübelerini anlatan, bizlere öğüt veren milletin ortak malı olarak kabul edilen sözlere atasözü denir. Atasözlerinin başlıca özellikleri: 1- Atasözleri halkın ortak malıdır, söyleyenleri belli değildir. 2- Kalıplaşmış sözlerdir. Sözcüklerin sırası değiştirilemez. Bir sözcüğün yerine de başka sözcük konulamaz. 3- … Devamını oku…
NEDEN- SONUÇ İLİŞKİSİ: İkinci yargıya yani asıl yargıya sorduğumuz “niçin” sorusuna cevap alabiliyorsak neden- sonuç ilişkisi vardır. Bu cümlelerde yargılardan biri diğerinin gerçekleşmesine neden olmaktadır. Bir eylemin hangi gerekçe ile yapıldığını belirten cümlelerdir. Havalar soğuduğu için kalın giyindik. Cümlesinde kalın giyinilmesinin nedeni havaların soğumasıdır. Bu cümlede ikinci yani asıl yargıya niçin sorusunu soralım: Niçin kalın … Devamını oku…
KOŞULA (ŞARTA) BAĞLILIK: Bir eylemin gerçekleşmesi, daha önceden başka bir eylemin gerçekleşip gerçekleşmediğine bağlı ise burada koşula (şarta) bağlılık söz konusudur. Örneğin; Yağmur yağmazsa pikniğe gideceğiz. Cümlesinde pikniğe gitme eylemi yağmurun yağıp yağmayacağına bağlı olduğu için burada koşula bağlılık vardır. Bu tip cümlelerde genellikle iki yargı vardır ve bunlardan ilkinde –se, -sa şart eki bulunur. … Devamını oku…
1- ÖZNEL ANLATIM: Doğruluğu ya da yanlışlığı, kişiden kişiye değişebilen düşüncelerin anlatıldığı yargılara “öznel yargı” , bu yargıların kullanıldığı anlatıma da “öznel anlatım” denir. Yazar son eserinde çok güzel tasvirler yapmış. Bu cümlede yazarın yaptığı tasvirler çok güzel olarak değerlendirilmiş. Fakat bu güzellik kişiden kişiye değişebileceği için özneldir. Yani bana göre güzeldir; ama bir başka … Devamını oku…
Anlatım demek, bir kimseye bir şey hakkında bir şey söyleme, bir şey anlatma işidir. Bu söyleme ve anlatma gelişi güzel olmaz. Anlatımı yönlendiren, biçimlendiren yazarın amacıdır. Bir yazar, acaba söz veya yazıyla başvururken neyi amaçlar? Kendini dinleyecek ya da okuyacak olanlar üzerinde nasıl bir etki yaratmak ister? Konuşmaları ve yazıları bu sorular açısından değerlendirilenler başlıca … Devamını oku…
EŞ ANLAMLI SÖZCÜKLER Yazılış ve okunuş bakımından farklı fakat anlamca aynı olan kelimelerdir. Bu tür kelimeler birbirlerinin yerini tutabilir. Anlamdaş kelimelerin birisi genelde yabancı kökenlidir. kıymet-değer, cevap-yanıt, sene-yıl, medeniyet-uygarlık, imkân-olanak, acele-ivedi, zelzele-deprem, yoksul-fakir, misafir-konuk, sınav-imtihan, yöntem-metot, mesele-sorun, fiil-eylem, kelime-sözcük, vasıta-araç… Fakat bazı durumlarda anlamdaş kelimeler birbirinin yerini tutamaz: “kara bahtlı” kelime grubunda “kara” kelimesinin yerine … Devamını oku…
GENEL ve ÖZEL ANLAM Genel anlamlı kelimeler birden fazla kelimeyi bünyesinde bulunduran, birden çok türü kapsayan kelimelerdir. Özel anlamlı kelimeler ise daha dar bir anlamı, kesin ve net olarak anlatır. Anlam özelleştikçe kesinlik de artar. Varlık-canlı-insan-Ahmet Metin-paragraf-cümle-kelime-hece-harf
SOMUT ANLAM Beş duyu organında biriyle algılanabilen, maddesi olan kavram ve varlıkları karşılayan kelimelere somut kelimeler denir; bu kelimelerin gösterdiği anlam özelliklerine de somut anlam denir. Ağaç, taş, ev, mavi, soğuk, su, masa, yol, yürümek, koşmak… Soyut anlamlı kelimeler mecazlı kullanılarak somuta aktarılabilir. “Yazınızda kuru bir anlatım görüyorum.” “Adam yıldızlara basa basa yürüyordu.”
SOYUT ANLAM Beş duyu organından biriyle algılanamayan, maddesi olmayan, varlıkları inançla ve his ile bilinen kavram ve varlıkları karşılayan kelimelere soyut kelimeler denir; bu kelimelerin gösterdiği anlam özelliklerine de soyut anlam denir. Hayal, rüya, düşünce, menfaat, sevgi, korku, güzellik…
ARGO ANLAM Sadece belli bir topluluk ya da meslek tarafından kullanılan özel sözcüklerden oluşan dile argo denir. • Argo, dil içinde bir dil gibidir. • Külhanbeylerinin anlaşma vasıtası da denebilir. Küfürle karıştırılmamalıdır. • Argonun varlık sebebi kolay ve çekici anlatımı yakalama isteğidir. • Şekil ev anlamda ölçüsüzlük ve mübalâğa esastır. • Bağımsız ve sorumsuz yaşayışın … Devamını oku…
TERİM ANLAM Bir bilim, sanat ya da meslek dalıyla ilgili bir kavramı karşılayan kelimelere terim denir. Terimlerin anlamları dar ve sınırlıdır. Örnek: “Ekvator” kelimesi tek bir anlama gelir ve tek bir nesneyi karşılar. Örnek: kök, mısra, muson. “yüklem, özne, kök, zarf”, dil bilgisi terimleri; “üçgen, daire, çap”, kelimeleri de geometri terimleridir. Terimler halkın söz varlığında … Devamını oku…
DEYİM ANLAM Deyim, en az iki kelimenin kalıplaşarak yeni bir anlam kazanmasıyla oluşan mecazlı sözlerdir. Kelimelerden biri veya her ikisi anlam kaybına uğrar. Bu sözlerle gönlümü almış mı oldun? Kendi düşüncelerinde ayak diriyordu. Korktuğu başına gelmiş, arabası bozulmuştu. Her gördüğüne dudak büküyordu. Senin yaptığın pire için yorgan yakmak. İki genç adam boğaz boğaza geldi. Olur … Devamını oku…
MECAZ ANLAM Bir sözcüğün gerçek anlamından bütünüyle uzaklaşarak kazandığı yeni anlama mecaz anlam denir. Başka bir deyişle bir kelimenin, gerçek anlamı dışında, başka bir kelimenin yerine kullanılması sonucu ortaya çıkan anlamdır. Bu kullanımda anlatımı renklendirmek ve kuvvetlendirmek esastır. Mecaz anlamda iki kelime bir yönüyle benzerlik ilgisi kurularak birbirine benzetilmiştir. Bu konuyu bir daha açmayacağım. İşsizlik … Devamını oku…