BEYİTLERLE YAZILAN NAZIM ŞEKİLLERİ
1 ) GAZEL
Güzellik, aşk, kadın, şarap gibi konuları işleyen nazım türüdür.
Araplarda Farslara onlardan da Türklere geçmiştir.
Gazelin ilk beyitine “matla”son beyitine “makta” denir.
En güzel beyitine “beyt’ül gazel ya da şah beyit” denir
Kafiye şeması: “aa,ba, ca da…” şeklindedir.
“En az beş en fazla on beş beyit” ten oluşur.
Konu birliği yoktur. Her beyit başka bir konudan bahsedebilir.
2 ) KASİDE
Herhangi bir kişiyi ya da durumu övmek amacıyla yazılan şiirlerdir.
En 33 en fazla 99 beyitten oluşur. İlk beyitine matla, son beyitine makta, şairin adının bulunduğu beyite taç beyit adı
verilir. Kafiye düzeni gazelle aynıdır.
Allah’ın birliğini anlatan kasidelere: TEVHİT
Allah’a dua etmek için yazılanlara: MÜNACAAT
Herhangi bir şahsı övmek için yazılanlara: METHİYE Peygamberleri övmek için
yazılanlara: NAAT Birini eleştirmek için yazılanlara: HİCVİYE **en
birinin arkasından yazılanlara MERSİYE kasidesi denir. Kaside:
nesip-girizgâh-methiye-tegazzül-fahriye-dua bölümlerinden oluşur.
En önemli kasideci NEFİ’dir.
3 ) MESNEVİ
Roman ve hikâyenin yerini tutan çoğunlukla uzun konuların işlendiği nazım biçimine denir.
Her beyit kendi arasında kafiyeli olduğu için uzun yazılmaya imkân vermiştir. Beyit sınırı
yoktur. Çoğunlukla hikemi konular, efsaneler, kahramanlık ve aşk konuları işlenmiştir.
Leyla-Mecnun mesnevisi en çok okunan olmuştur.
UYARI:
Bunların dışında uzun ve kısa mısraların ard arda sıralanmasıyla yazılan Müstezat, günümüz manileri gibi kafiyeleşen kıt’alar da yazılmıştır. Kıtalar aaxa şeklinde kafiyelenir.