Cümlede adların yerine geçen (kullanılan) sözcükler
Ad soylu oldukları için adın aldığı birtakım ekleri (hal, iyelik, çokluk, ilgi, eşitlik) onlar da alır.
1.KELİME DURUMUNDAKİ ADILLAR:
KİŞİ:
Kişi adlarının yerine kullanılırlar
Ben, sen, o, biz, siz, onlar, kendi
Örn:
Akın bugün geldi.
O bugün geldi.
GÖSTERME:
Varlıkların adlarını söylemeden , onları gösterme, işaret yoluyla göstererek belirten sözcükler.
Bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar
(yakın) (orta uzak) (uzak)
Varlıkların, adların gösterme yoluyla yerini tutarlar.
Örn:
Kalemleri de defterlerin yanına koyun.
Onları da şunların yanına koyun.
Uyarı: İşaret önadları işaret adıllarıyla karıştırılmamalıdır. Çekim eki alığında veya kendilerinden sonra virgül konduğunda.
Örn:
Bu akşam size gelecek.
Bu, akşam size gelecek.
O adamı nereden tanıyorsun?
Onu nereden tanıyorsun?
Uyarı: “o” sözcüğü:
Kişinin yerine geçerse kişi zamiri (O, bizi sevmez)
Bir varlığın yerine geçerse işaret zamiri (O, tamir edilmez.)
Bir adı gösterirse işaret sıfatı (O masayı getirin.)
BELGİSİZ:
Hangi adın yerini tuttukları açıkça belli olmayan.
“kimi, birkaçı, biri, bütünü, kimse, herkes…”
örn:
birkaç öğrenci> birkaçı
kadın
bir adam işe başladı> biri
çocuk
Birkaçı dün, bazıları bu sabah, kimi de daha önce geldi.
Bazı insanlar>bazıları
Uyarı: Belgisiz sıfatların iyelik takısı almalarıyla belgisiz adıllar oluşur.
Örn:
Birisi çoğu, birçoğu…
SORU:
Soru olarak adların yerine geçen
Asıl soru adılları “kim,ne” ,
Önad olan “hangi ve kaç’’ a –ı gelince “hangisi ve kaçı”
Ne soru adlından türemiş yer anlamlı soru zarfları (nereye, nereden, nerede) biçimine gelerek adıl olurlar.
Örn:
Kimi gördün? Hangisi senin?
Nereye gitti? Kaçı benim?
2.EK DURUMUNDAKİ ADILLAR:
İYELİK
Eklendikleri varlığın kime ait olduklarını belirten eklerdir.
Örn:
(benim) ev-i-m (bizim) ev-i-miz
(senin) ev-i-n (sizin) ev-i-niz
(onun) ev-i (onların) ev-leri
İLGİ ADILI “-Kİ”
-ki adın yerine geçer.
-im, -in iyelik ekleriyle birlikte kullanılır.
Örn:
Sizinki daha güzel bir tarlaydı.
Ali kitabını bulamayınca sizinkini aldı. (sizin kitabı)
Uyarı: ilgi adılı –ki ile sıfat yapan –ki karıştırılmamalıdır.
Örn:
Duvarınki dökülmüş. (duvarın çimentosu)
Duvardaki çimento dökülmüş.
Uyarı: “Kİ”, üç görevde kullanılır:
1. Adların yerini tutarsa adıl (zamir) görevinde
Örn:
Sizinki daha güzel bir tasarıydı.
2. Adların önüne gelerek özelliklerini verirse sıfat (önad) görevinde:
Örn:
Bahçedeki ağaç çiçek açmış.
3. Cümleleri bağlıyorsa bağlaç görevinde:
Örn:
Buraya kadar geldi ki illa bizi görecek.