ERZURUM KONGRESİ (23 TEMMUZ 1919)
Not 1: Erzurum Kongresi,’Trabzon Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti ile Doğu Anadolulu Muhafaza-i Hukuk Cemiyetlerinin desteği ile toplanmıştır.
Not 2: Mustafa Kemal Paşa ve Rauf Orbay Paşa’nın kongreye katılabilmesi için 2 Erzurum delegesi kongreden istifa etmiştir.
Not 3: İstanbul Hükümeti kolordu komutanı Kazım Karabekir’e Mustafa Kemal’i tutuklama emri verse de Karabekir Paşa vatan ve millet çıkarlarına ters bu emri yerine getirmedi.
Not 4: Özellikle Trabzon delegeleri karşı çıksa da Mustafa Kemal kongre başkanlığına seçildi
Kongrenin Toplanış Amacı:
- Doğu Anadolu Bölgesinde bir Ermeni ya da Rum devletinin kurulmasını önlemek Erzurum Kongresinin temel toplanış amacıdır.
- Göçü önleyerek Türklerin bölgede azınlıkta kalmasını engellemek
Erzurum Kongresi Kararları
- Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür bölünemez
- Kuva-i Milliye’yi etkin milli iradeyi etkin kılmak esastır.
- Azınlıklara siyasal ve sosyal dengemizi bozucu ayrıcalıklar verilemez.
- Manda ve himaye kabul edilemez.( Manda ve himaye ilk kez red edilmiştir.)
- Vatanın kurtarılmasında İstanbul Hükümeti yetersiz kalırsa geçici hükümet kurulacaktır
- Toplanacak olan ulusal güçler Padişah ve Hilafet Makamlarını da koruyacaktır.
- Sömürgecilik amacı taşımayan ulusal bağımsızlığımıza saygılı olan devletlerden yardım alınabilir.
Erzurum Kongresinin Önemi
- Erzurum Kongresi toplanışı bakımından, yerel aldığı kararlar bakımından ulusal nitelik taşır
- Doğu Anadolu cemiyetleri birleştirilerek ulusal örgütlenmenin ilk fiili adımı atılmıştır
- Türk tarihinde ilk kez vatanın milli sınırları tanımlanmıştır.
- Manda ve himaye ilk kez reddedilmiştir.
- Geçici hükümet ifadesi ile Heyet-i Temsiliye resmiyet kazanmıştır.
- Azınlık haklarına ilk kez tepki gösterilmiştir.
Erzurum Kongresi Sonrası Tepkiler
- Doğu Anadolu’daki bu faaliyet Batı Anadolu’nun mücadele azmini arttırdı.
Damat Ferit hükümeti Mustafa Kemali tutuklama emri çıkardı