Sor

5. Sınıf Türkçe Büyük Ünlü Uyumu Konu Anlatımı

Konu Özetleri İle Öğrendiklerini Şimdi Pekiştirme Vakti.

Büyük Ünlü Uyumu Nedir?


Türkçede Büyük Ünlü Uyumu, sözcüklerin ünlü harflerinin uyum içinde bulunma kuralıdır. Bu kurala göre, eğer bir sözcüğün ilk hecesindeki ünlü harf ince ise (e, i, ö, ü), diğer ünlü harfler de ince olmalıdır; eğer kalın ise (a, ı, o, u), diğer ünlü harfler de kalın olmalıdır.

Büyük Ünlü Uyumuna Uyan Kelimelere Örnekler

















































































































üzüm postacı
bilgin kavun
çilek hindi
adres "ördek
biber sansar
köpek defter
çöplük futbolcu
elbise kemer
müdür erik
bankacı elektrik
ısıtıcı çekirge
simetri örüntü
kare sebep
zihin düşünce
ka-pı-da se-vim-li
ko-lay bu-laş-ma
dü-şün-ce ya-zı-lım
do-la-ma gü-ven
ö-ğren-ci a-na-dol
e-dep-ti u-yu-ma
ı-sı-nan o-ku-lum
ü-şü-me kelimenin
birinci ünlüler
kalın aranmaz
pencere define
bilezik e-zi-yet
göz-le-me ı-lı-man


Büyük Ünlü Uyumuna Uymayan Kelimelere Örnekler













































































































ahenk badem
ceylan çiroz
dükkân fidan
gazete hamsi
kestane limon
model nişasta
otomatik pehlivan
selam tiyatro
viraj ziyaret
açıkgöz bilgisayar
çekyat hanımeli
akşam-leyin bakla-­gil-ler
çalışır-ken ekşi-mtırak
yürü-yor akşam-leyin
bakla-­gil-ler çalışır-ken
ekşi-mtırak yürü-yor
Pazartesi keçiboynuzu
balıkgözü bilinçaltı
yüzbaşı yavruağzı
Samanyolu tavukgöğsü
mobilya kütüphane
metro sevda
sinema istasyon
trafik grammer
ziyafet diyalog
nakil protein


Büyük ünlü uyumuna aykırı olan Türkçe kelimeler de var­dır: anne, dahi, elma, hangi, hani, inanmak, kardeş, şişman vb.

Alıntı kelimelerde büyük ünlü uyumu aranmaz: ahenk, badem, ceylan, çiroz, dükkân, fidan, gazete, hamsi, kestane, limon, model, nişasta, otomatik, pehlivan, selam, tiyatro, viraj, ziyaret vb.

Bitişik yazılan birleşik kelimelerde büyük ünlü uyumu aranmaz: açıkgöz, bilgisayar, çekyat, hanımeli vb.

➠ " -gil, -ken, -leyin, -mtırak, -yor" ekleri büyük ünlü uyumuna uymaz: akşam-leyin, bakla-­gil-ler, çalışır-ken, ekşi-mtırak, yürü-yor vb.

➠ " -daş (-taş)" eki bazı kelimelerde büyük ünlü uyumuna uymaz: din-daş, gönül-daş, meslek-taş, ülkü-daş vb.

➠ "-ki" aitlik eki büyük ünlü uyumuna uymaz: akşamki, duvardaki, karşıki, onunki, yarınki, yoldaki vb.
1

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde sert sessiz yumuşaması yoktur?

  • A ) Defterin kapağındaki yazılar okunmuyor.
  • B ) Bacağımda bir şiş var.
  • C ) Koşmaktan nefes nefese kalmış.
  • D ) Kırmızı süzgecin sapı kırılmış.

2

Kelimelerden hangisine ‘-in' eki eklenirse, gövdede ses değişmesi olmaz?

  • A ) Kitap
  • B ) Ağaç
  • C ) Hürriyet
  • D ) Dolap

3

Gölün berraklığı karşısında şaşırıp kaldım.cümlesinde kaç yerde kaynaştırma harfi kullanılmıştır?

  • A ) 1
  • B ) 2
  • C ) 3
  • D ) 4

4

Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcüklerin hangisinde ünlü düşmesi vardır?

  • A ) Yemyeşil bir vadide ilerledik.
  • B ) Vaktin nasıl geçtiğini anlamadım.
  • C ) Toplantıdan erken ayrıldım.
  • D ) Arkadaşlarıma yardımcı olmayı severim.

5

Aşağıdaki kelimelerden hangisi sözlükte en sonda yer alır?

  • A ) tozlu
  • B ) toplum
  • C ) toprak
  • D ) topaç

6

Sürekli sert ünsüzler aşağıdaki seçeneklerden hangisinde verilmiştir?

  • A ) b,c,d,g
  • B ) f,s,ş,h
  • C ) p,ç,t,k
  • D ) b,c,h,s

7

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi, sesli ile başlayan bir ek aldığında son harf yumuşamaz?

  • A ) Kurt
  • B ) Sepet
  • C ) Araç
  • D ) Ağaç

8

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde büyük ünlü uyumuna uymayan bir sözcük bulunmaktadır?

  • A ) Sizin evinizde balkon yok mu?
  • B ) Yarın balık tutmaya gider miyiz?
  • C ) Yaptığı davranış çocukça bir hareketti.
  • D ) Bana kaba davrananlara dayanamıyorum.

"5. Sınıf Türkçe Büyük Ünlü Uyumu Konu Anlatımı" konusunda bilgiler vermeye çalıştık. Bu dersle ilgili hazırladığımız "5. Sınıf Türkçe Ünsüz Türemesi Konu Anlatımı" içeriğini de okuyarak öğrendiklerinizi pekiştirebilirsiniz.