Sor

4.Sınıf Yapım Eki Çekim Eki Konu Anlatımı

Konu Özetleri İle Öğrendiklerini Şimdi Pekiştirme Vakti.

Yapım eki çekim eki konu anlatımı
Bir sözcüğün ekleri atıldıktan sonra geriye kalan anlamlı en küçük parçasına kök denir.

✔ Ekler iki grupta incelenir.
→ Yapım ekleri
→ Çekim Ekleri

Yapım Ekleri


"Yapım eki" dil bilgisi terimi olarak bir kelime köküne eklenen ve yeni bir kelime türeten ek anlamına gelir. Bu ekler, kelimenin anlamını değiştirmeden yeni bir kelime türetmek için kullanılır. Türkçede sıklıkla kullanılan yapım ekleri arasında "-lık", "-lik", "-ci", "-cı", "-cu", "-cü", "-si", "-sı", "-su", "-sü" gibi ekler bulunur. Örneğin, "kitap" kelimesine "-lık" eklenerek "kitaplık" kelimesi oluşur.

✔ Eklendiği sözcüğün anlamını değiştirerek yeni anlamda sözcük oluşturan eklere yapım eki denir.

çay + cı
kök yapım eki

kitap + lık
kök yapım eki

Örneğin, "kitap" kelimesinin köküne "-lık" yapım eki eklenerek "kitaplık" kelimesi oluşturulur. "lık" eki, "kitap" kelimesinin artık bir nesne değil, bir yer anlamına gelmesini sağlar.

En çok kullanılan yapım ekleri


→ -cı(ci,cu,cü)
→ -çı(çi,çu,çü)
→ -lı(li,lu,lü)
→ -lık(lik,luk,lük)
→ -daş(taş)
→ -gı(gi,gu,gü)
→ -men(man)
→ -ıncı(inci,uncu,üncü)
→ -sız(siz,suz,süz)

Yapım eklerinin kullanıldığı sözcüklere örnekler


→ dağ-lık
→ gemi-ci
→ gez-gin
→ sıra-lı
→ yer-siz
→ diz-i
→ yük - lü
→ bal - cı
→ taş-cı
→ bayram-lık
→ kol-luk
→ gün-lük
→ saat-çı
→ kitap-çı
→ bakır-cı
→ kaya-lık
→ kömür-lük
→ kira-cı

Çekim Ekleri


Eklendiği sözcüğün anlamını değiştirmeyen, sözcüğün tümce içinde anlaşılır olmasını sağlayan eklere çekim ekleri denir.

Çekim eki, bir kelimenin cümle içindeki görevini belirleyen ve kelimenin anlamını değiştirmeyen eklerdir. Türkçe'de, kelimenin çekimine göre eklenen eklerdir. Örneğin, "ev" kelimesi "evler" şeklinde çoğul yapılırken, "evde" kelimesi "evden" şeklinde yönelme hâlini alır.

Örnek olarak, "ev" kelimesinin çekim ekleri şu şekildedir:
~ Belirli hali: ev --> evi
~ Belirsiz hali: ev --> evler
~ İyelik eki: ev --> evin, evler --> evlerin
~ Yönelme eki: ev --> eve, evler --> evlere
~ Bulunma eki: ev --> evde, evler --> evlerde
~ Ayrılma eki: ev --> evden, evler --> evlerden

Başlıca çekim ekleri şunlardır:


İyelik eki: "Benim ev-im", "senin arab-an", "onun oku-lu", "bizim bahçe-miz", "sizin ofis-iniz", "onların ev-i".
Olumlu belirtme hâli eki: "Ali çocuk-tu", "Ece öğrenci-ydi", "Ayşe çalışıyor-du".
Olumsuz belirtme hâli eki: "Ahmet gel-me-di", "Mehmet okuma-dı", "Elif çalışma-maz".
Yönelme hâli eki: "Ev-de", "okul-da", "park-a", "kütüphane-den".
Bulunma hâli eki: "Ev-de", "okul-da", "park-ta", "kütüphane-de".
Çoğul eki: "El-mi, el-ler", "dil-im, dil-ler", "okul-um, okul-lar".
Belirtme hâli eki: "Ev-in", "araba-sı", "çiçek-i", "okul-u".

Çekim Eki Almış Sözcüklere Örnekler


→ Gidiyorum
→ Okula
→ Yapılmadı
→ Kitabın
→ Arabaları
→ Uyumalı
→ Okuyabilirsin
→ Kapıdan
→ Kediyle
→ Evlerindeki
-gel-miş
→ oku-du
→ yat-acak
→ sahib-i
→ kolye-m
→ evi-m
→ saat-in
→ kuş-un
→ pencerey-i
→ kapı-yı
→ telefon-u
→ plaj-da
→ göz-de
→ söz-de
→ sıra-dan
→ dişim-den
→ perdeni-n
→ iç-ten
→ can-dan
→ sınav-lar
1

kirpi, kiraz, kibir, kibar kelimelerini alfabetik sırasına göre sıraladığımızda hangisi sonda olur?

  • A ) kibar
  • B ) kibir
  • C ) kiraz
  • D ) kirpi

2

‘'adalet‘' sözcüğünün eş anlamlısı hangi kelimedir?

  • A ) hak
  • B ) hukuk
  • C ) hakim
  • D ) yargı

3

Çok heyecanlanıp solmak,sararmak. anlamına gelen deyim aşağıdakilerden hangisidir ?

  • A ) Resmiyete dökmek
  • B ) Rengi atmak
  • C ) Renkten renge girmek
  • D ) Resmiyete dökmek

4

Hangi cümlenin sonundaki noktalama işareti doğru kullanılmıştır?

  • A ) Kaç bardak su içersin günde.
  • B ) Ne kadar güzel olduğumu bilemezsin.
  • C ) Nasıl gideceğimi bilmiyorum?
  • D ) Eyvah, eve geç kaldık?

5

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde terim anlamlı sözcük kullanılmıştır?

  • A ) Üzümlerin olgunlaşma zamanı geldi.
  • B ) İlk dörtlükte vatan sevgisi işlenmiş.
  • C ) Sonbaharın gelmesiyle yapraklar sarardı
  • D ) O, her zaman doğrunun yanındaydı.

6

Aşağıdaki cümlelerden hangisinin sonuna soru işareti konmaz?

  • A ) Bugün köye gidebilir miyiz
  • B ) Arkdaşlarımla basketbol oynayabilir miyim
  • C ) Bir sakıncası var
  • D ) Nereye bakıyor

7

Aşağıdakilerden hangisinde yazım yanlışı vardır?

  • A ) Elden ele uzattılar.
  • B ) Onunla gözgöze geldik bir ara.
  • C ) Daldan dala uçan kuşlar misali.
  • D ) Boşu boşuna kendini bu kadar yıprattı.

8

Aşağıdakilerden hangisi tepelik kelimesinden sonra gelir?

  • A ) tepeli
  • B ) teneke
  • C ) tepelikli
  • D ) tepe

"4.Sınıf Yapım Eki Çekim Eki Konu Anlatımı" konusunda bilgiler vermeye çalıştık. Bu dersle ilgili hazırladığımız "4. Sınıf Üç Noktanın Kullanıldığı Yerler Konu Anlatımı" içeriğini de okuyarak öğrendiklerinizi pekiştirebilirsiniz.