{"id":760,"date":"2009-08-04T18:45:07","date_gmt":"2009-08-04T16:45:07","guid":{"rendered":"http:\/\/www.sorubak.com\/blog\/?p=760"},"modified":"2009-08-04T18:45:07","modified_gmt":"2009-08-04T16:45:07","slug":"buyuk-unlu-uyumu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/buyuk-unlu-uyumu.html","title":{"rendered":"B\u00fcy\u00fck \u00dcnl\u00fc Uyumu"},"content":{"rendered":"<p>\u00dcNL\u00dc UYUMLARI<\/p>\n<p>T\u00fcrk\u00e7e&#8217;de \u00fcnl\u00fclerin kelime i\u00e7erisindeki dizili\u015fiyle ilgili olarak iki \u00f6nemli kural\u0131 vard\u0131r :<br \/>\n1. B\u00dcY\u00dcK \u00dcNL\u00dc (SESL\u0130) UYUMU<br \/>\n2. K\u00dc\u00c7\u00dcK \u00dcNL\u00dc (SESL\u0130) UYUMU<\/p>\n<p>B\u00dcY\u00dcK \u00dcNL\u00dc UYUMU<\/p>\n<p>T\u00fcrk\u00e7e&#8217;de s\u00f6zc\u00fcklerde genel olarak, kal\u0131n \u00fcnl\u00fclerden sonra kal\u0131n, ince \u00fcnl\u00fclerden sonra ince \u00fcnl\u00fc gelir. T\u00fcrk\u00e7e&#8217;yi ba\u015fka dillerden ay\u0131ran bu temel \u00f6zelli\u011fe b\u00fcy\u00fck \u00fcnl\u00fc uyumu denir. (\u00c7ocuklar, \u00e7i\u00e7ekler, g\u00fczel). Bu durum, kelimenin T\u00fcrk\u00e7e olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bize g\u00f6sterir. <\/p>\n<p>Baz\u0131 kelimeler T\u00fcrk\u00e7e oldu\u011fu halde b\u00fcy\u00fck \u00fcnl\u00fc uyumuna uymayabilir:<br \/>\n&#8221; Zamanla ses de\u011fi\u015fikli\u011fine u\u011fram\u0131\u015f baz\u0131 s\u00f6zc\u00fcklerde bu kurala ayk\u0131r\u0131l\u0131k olabilir. Ana bu kelimeler T\u00fcrk\u00e7e say\u0131l\u0131r : karde\u015f (karda\u015f, kar\u0131nda\u015f), elma (alma), hangi (hang\u0131, kang\u0131), anne (ana).<br \/>\n3<br \/>\n&#8221; Tek heceli kelimelerde bu kural aranmaz.<br \/>\n&#8221; Birle\u015fik kelimelerde aranmaz. Kelimeler birle\u015fikken uymaz, ayr\u0131 ayr\u0131 incelendi\u011finde uyarsa bu t\u00fcr kelimeler T\u00fcrk\u00e7e&#8217;nin yap\u0131s\u0131na uygundur. Han\u0131meli&#8230;.han\u0131m + eli<br \/>\n&#8221; K\u00f6k veya g\u00f6vde halindeyken b\u00fcy\u00fck \u00fcnl\u00fc uyumuna uydu\u011fu halde -yor, ki, -ken, -leyin, -imt\u0131rak, -gil eklerini ald\u0131\u011f\u0131nda kurala uymayan kelimelerde \u00f6zel durumdad\u0131r. Getiri-yor, Sabah-ki, Ye\u015fil-imt\u0131rak&#8230;<\/p>\n<p>NOT : Baz\u0131 yabanc\u0131 kel. Tesad\u00fcfen uyuma uyabilir. Bunun T\u00fcrk\u00e7e olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 di\u011fer kurallara bakarak karar verece\u011fiz. (Cennet : T\u00fcrk\u00e7e&#8217;de kel. -c- harfi ile ba\u015flamaz)<\/p>\n<p>**** Yukar\u0131da belirtilen durumlar d\u0131\u015f\u0131nda, bir s\u00f6zc\u00fck b.\u00fcnl\u00fc uyumuna ayk\u0131r\u0131 yap\u0131da ise, o s\u00f6zc\u00fck yabanc\u0131 k\u00f6kenlidir. D\u00fcnya, otomobil, kitap &#8230;Bu kelimeler yabanc\u0131 k\u00f6kenli oldu\u011fundan b.\u00fcnl\u00fc uyumuna uymazlar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dcNL\u00dc UYUMLARI T\u00fcrk\u00e7e&#8217;de \u00fcnl\u00fclerin kelime i\u00e7erisindeki dizili\u015fiyle ilgili olarak iki \u00f6nemli kural\u0131 vard\u0131r : 1. B\u00dcY\u00dcK \u00dcNL\u00dc (SESL\u0130) UYUMU 2. K\u00dc\u00c7\u00dcK \u00dcNL\u00dc (SESL\u0130) UYUMU B\u00dcY\u00dcK \u00dcNL\u00dc UYUMU T\u00fcrk\u00e7e&#8217;de s\u00f6zc\u00fcklerde genel olarak, kal\u0131n \u00fcnl\u00fclerden sonra kal\u0131n, ince \u00fcnl\u00fclerden sonra ince \u00fcnl\u00fc gelir. T\u00fcrk\u00e7e&#8217;yi ba\u015fka dillerden ay\u0131ran bu temel \u00f6zelli\u011fe b\u00fcy\u00fck \u00fcnl\u00fc uyumu denir. (\u00c7ocuklar, \u00e7i\u00e7ekler, g\u00fczel). &#8230; <a title=\"B\u00fcy\u00fck \u00dcnl\u00fc Uyumu\" class=\"read-more\" href=\"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/buyuk-unlu-uyumu.html\" aria-label=\"More on B\u00fcy\u00fck \u00dcnl\u00fc Uyumu\">Devam\u0131n\u0131 oku&#8230;<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,19,12],"tags":[115,116,114],"class_list":["post-760","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dn","category-dilbilgisi","category-tr","tag-buyuk-unlu-uyumu","tag-kucuk-unlu-uyumu","tag-unlu-uyumu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/760","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=760"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/760\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=760"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=760"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=760"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}