{"id":60744,"date":"2015-12-19T23:11:16","date_gmt":"2015-12-19T21:11:16","guid":{"rendered":"http:\/\/www.sorubak.com\/blog\/?p=60744"},"modified":"2015-12-19T23:11:16","modified_gmt":"2015-12-19T21:11:16","slug":"canlilarin-ekolojik-basarisi-neye-baglidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/canlilarin-ekolojik-basarisi-neye-baglidir.html","title":{"rendered":"Canl\u0131lar\u0131n ekolojik ba\u015far\u0131s\u0131 neye ba\u011fl\u0131d\u0131r?"},"content":{"rendered":"

Ekoloji<\/strong>\u00a0Canl\u0131lar\u0131n birbirleriyle \u00e7evreleriyle olan ili\u015fkilerini inceleyen bilim dal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Ekoloji;<\/strong> birey ekolojisi, populasyon ekolojisi ve ekosistem ekolojisi olarak \u00fc\u00e7 alt b\u00f6l\u00fcme ayr\u0131l\u0131r. Ayr\u0131ca daha sonra uygulamal\u0131 ekolojide eklenmi\u015ftir.<\/p>\n

Do\u011fal olarak dengeli bir ekosistemde, t\u00fcm t\u00fcrlerin biyolojik \u00f6zellikleri, \u00f6yle ayarlanm\u0131\u015ft\u0131r ki, sistemin bar\u0131nd\u0131rabilece\u011finden daha fazla yavru meydana gelir ve sadece \u00e7evreye uyum sa\u011flayabilen en iyileri ya\u015far. Buna neden olan etmenler ise; g\u0131da, beslenme ve yer i\u00e7in rekabet, hastal\u0131k, par\u00e7alanma, yang\u0131n, sel, a\u00e7l\u0131k, f\u0131rt\u0131na gibi do\u011fal afetlerdir. Ekosistemlerdeki egemenli\u011fi ile insan, bu g\u00fc\u00e7lere kar\u015f\u0131 koymak i\u00e7in bir\u00e7ok y\u00f6ntem geli\u015ftirmi\u015ftir. B\u00f6ylece yavrular\u0131n\u0131n erken \u00f6l\u00fcmlerini azaltm\u0131\u015f ve ayn\u0131 zamanda fazla \u00fcremeye devam etmi\u015ftir.<\/p>\n

B\u0130R organ veya organizman\u0131n herhangi bir k\u0131sm\u0131n\u0131n, bulundu\u011fu ortamda ya\u015famas\u0131na izin veren uyum \u00f6zelliklerine “ekolojik uyum” ad\u0131 veriliyor. Bu uyum \u00f6zellikleri sayesinde canl\u0131, ba\u015far\u0131l\u0131 \u015fekilde ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc o ortamdaki besleyiciler, su, \u0131s\u0131 veya \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 en iyi \u015fekilde kullanabilir hatta kurakl\u0131\u011fa, parazitlere veya a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131cakl\u0131k de\u011fi\u015fimleri gibi uygunsuz ko\u015fullara kar\u015f\u0131 da korunma \u00f6zelli\u011fini geli\u015ftirebilir. Organizmalar, bulunduklar\u0131 ortamdaki t\u00fcm kaynaklar\u0131 uyum sa\u011flama durumunda en iyi \u015fekilde kullanabilirler. Ger\u00e7ekten, organizman\u0131n bir uyumlar demeti oldu\u011funu s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmaz.<\/p>\n

Adaptasyon<\/b> veya uyum<\/b>, do\u011fal seleksiyonda (do\u011fal se\u00e7ilim<\/b>) ba\u015far\u0131l\u0131 olmu\u015f, ona sahip olan organizmay\u0131 evrimsel olarak daha uyumlu k\u0131lan bir \u00f6zelliktir.[1]<\/sup>[2]<\/sup> S\u0131fat olarak, yani b\u00f6ylesi bir \u00f6zelli\u011fi tarif etmek i\u00e7in, adaptif<\/i> (uyabilen<\/b>) terimi kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n

Adaptasyon, canl\u0131lar\u0131n ortamlar\u0131nda ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde ya\u015famas\u0131n\u0131 sa\u011flayan kal\u0131tsal de\u011fi\u015fikliktir. Adaptasyon, yap\u0131sal, davran\u0131\u015fsal, veyafizyolojik olabilir. Yap\u0131sal adaptasyonlara \u00f6rnek olarak, deri rengi, v\u00fccut \u015fekli, v\u00fccut \u00f6rt\u00fcs\u00fc verilebilir. Davran\u0131\u015fsal adaptasyon i\u00e7infototropizma \u00f6rnek verilebilir. Fizyolojik adaptasyonlara \u00f6rnek olarak bir zehir \u00fcretmek, s\u00fcm\u00fck salg\u0131lamak, homeostaz gibi biyokimyasal yollar veya sistemler g\u00f6sterilebilir.<\/p>\n

Adaptasyon, do\u011fal se\u00e7ilimle se\u00e7ilmi\u015f \u00f6zelliklerdir. Adaptif \u00f6zelli\u011fi belirleyen genetik temel, \u00e7evre y\u00fcz\u00fcnden olu\u015fmaz; genetik varyant \u00f6nceden de vard\u0131r ve onu ta\u015f\u0131yan bireye bir avantaj sa\u011flamas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden bulunur. Genetik varyantlar\u0131n \u00f6nceden var oldu\u011funun ilk deneysel kan\u0131t\u0131 Luria ve Delbr\u00fcck taraf\u0131ndan g\u00f6sterilmi\u015ftir. Bu ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, sendelenim testi (\u0130ng. fluctation test<\/i>) ile Escherichia colibakterisinde meydana gelen rastgele de\u011fi\u015fikliklerin nas\u0131l antibiyotik direncine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdiler.<\/p>\n

\u00c7evrelerine yeterince uyum sa\u011flay\u0131c\u0131 adaptasyonlara sahip olmayan organizmalar ya bulunduklar\u0131 ortamdan gitmek zorunda kal\u0131rlar ya da soylar\u0131 t\u00fckenir. Bu ba\u011flamda soy t\u00fckenmesi terimi, \u00f6l\u00fcm h\u0131z\u0131n\u0131n do\u011fum h\u0131z\u0131ndan daha fazla olmas\u0131 sonucu, zaman i\u00e7inde bu t\u00fcr\u00fcn yok olmas\u0131 demektir.<\/p>\n

Bunun z\u0131t anlaml\u0131s\u0131 se\u00e7ilimdir, yani adaptif \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yan bireylerin do\u011fum oran\u0131n\u0131n, bu \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131mayanlara k\u0131yasla daha y\u00fcksek olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Canl\u0131larda g\u00f6r\u00fclen baz\u0131 \u00f6zelliklerin bariz adaptif ama\u00e7lar\u0131 olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, \u00e7o\u011fu \u00f6zelli\u011fin mecudiyetinin nedeni belli de\u011fildir. Bunun \u00e7e\u015fitli nedenleri olabilir: bir \u00f6zellik eskiden yararl\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen art\u0131k olmayabilir; bir \u00f6zelli\u011fin faydas\u0131 vard\u0131r ama bu hen\u00fcz bilinmiyordur; \u00f6zellik ba\u015fka bir \u00f6zelli\u011fe ba\u011fl\u0131 olarak faydal\u0131d\u0131r (Spandrel olgusu). Bu g\u00f6zlem iki temel ilkenin alt\u0131n\u0131 \u00e7izer: genetik varyantlar rastgele meydana gelir ve bir canl\u0131n\u0131n \u00e7evresi s\u00fcrekli bir de\u011fi\u015fim i\u00e7inde oldu\u011fu i\u00e7in adaptasyonlar\u0131n yararl\u0131l\u0131\u011f\u0131 da gelip ge\u00e7icidir.<\/p>\n

Bir \u00f6zelli\u011fin adaptif olmas\u0131, yani bir organizman\u0131n evrimsel uyumunu art\u0131r\u0131r nitelikte olmas\u0131, onun her zaman \u00f6yle olaca\u011f\u0131n\u0131 gerektirmeyebilir. Bir organizman\u0131n evrimsel ge\u00e7mi\u015finin bir noktas\u0131nda bir \u00f6zellik adaptif olmu\u015f olabilir, ama organizman\u0131n ortam\u0131 veya ekolojik ni\u015fi zaman i\u00e7inde de\u011fi\u015fti\u011fi i\u00e7in, bir adaptasyon gereksiz ve hatta bir rahats\u0131zl\u0131k kayna\u011f\u0131 bir hale gelebilir. Bu t\u00fcr adaptasyonlara vestigial denir.<\/p>\n

Bir kar\u015f\u0131-adaptasyon<\/i>, ba\u015fka bir adaptasyonun neden oldu\u011fu se\u00e7ici bask\u0131 sonucu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir adaptasyondur. Bu olgu, evrimsel silahlanma yar\u0131\u015f\u0131nda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr, bir t\u00fcr\u00fc avantajl\u0131 k\u0131lan bir \u00f6zellik, ba\u015fka bir t\u00fcrde olu\u015fup yay\u0131lan bir \u00f6zellik sonucu etkisini kaybeder.\u00c7evre \u015fartlar\u0131yla adaptasyon do\u011fru orant\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ekoloji\u00a0Canl\u0131lar\u0131n birbirleriyle \u00e7evreleriyle olan ili\u015fkilerini inceleyen bilim dal\u0131d\u0131r. Ekoloji; birey ekolojisi, populasyon ekolojisi ve ekosistem ekolojisi olarak \u00fc\u00e7 alt b\u00f6l\u00fcme ayr\u0131l\u0131r. Ayr\u0131ca daha sonra uygulamal\u0131 ekolojide eklenmi\u015ftir. Do\u011fal olarak dengeli bir ekosistemde, t\u00fcm t\u00fcrlerin biyolojik \u00f6zellikleri, \u00f6yle ayarlanm\u0131\u015ft\u0131r ki, sistemin bar\u0131nd\u0131rabilece\u011finden daha fazla yavru meydana gelir ve sadece \u00e7evreye uyum sa\u011flayabilen en iyileri ya\u015far. Buna … Devam\u0131n\u0131 oku…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[44],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/60744"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=60744"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/60744\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=60744"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=60744"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=60744"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}