OTUZ YIL SAVA\u015eLARI
\nOtuzy\u0131l Sava\u015flar\u0131 on yedinci y\u00fczy\u0131lda H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n Avrupa k\u0131tas\u0131ndaki mezhep kavgalar\u0131n\u0131n 1618-1648 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki safhas\u0131. On alt\u0131nc\u0131 y\u00fczy\u0131lda ba\u015flayan mezhep kavgalar\u0131, 17. y\u00fczy\u0131lda da devam etti. Otuzy\u0131l sava\u015flar\u0131 tarih olarak 1618-1648 olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmasa da, \u00dcnl\u00fc olan\u0131 bununla adland\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r.
\nAvrupa’daki dini k\u00f6kenli mezhep sava\u015flar\u0131n\u0131n sonuncusu kabul edilen Otuzy\u0131l Sava\u015flar\u0131, Katolik Kutsal Imparatorlu\u011fa kar\u015f\u0131 Protestan Alman prenslerinin m\u00fccadelesi olarak ba\u015flad\u0131. Dini sebeplerle ba\u015flayan sava\u015flarda, Habsburg ve Bourbon hanedanlar\u0131n\u0131n siyasi m\u00fccadelesinin de rol\u00fc vard\u0131r. Ayr\u0131ca 3 Ekim 1555 Augsburg Antla\u015fmas\u0131yla yasaklanan, kilise mallar\u0131n\u0131n kamula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na Protestan prensler taraf\u0131ndan devam edilmesi, baz\u0131 Alman prenslerinin bu antla\u015fmada tan\u0131nmayan Kalvincili\u011fi benimsemeleri, Maximilian Von Bayern ile Ferdinand Von Steiermark d\u00fckleri taraf\u0131ndan desteklenen tarikat\u00e7\u0131 Cizvitlerin kar\u015f\u0131 reformu b\u00fcy\u00fck bir \u015fiddetle tatbik etmeleri sava\u015flar\u0131n temel sebeplerinden say\u0131labilir. Katolik ilerlemelerine kar\u015f\u0131 koyabilmek i\u00e7in bir Kalvenci olan Pflaz, 1608’de Se\u00e7ici b\u00fct\u00fcn Protestan devletlerinden meydana gelen \u00e2\u20ac\u0153Protestan Birli\u011fi\u00e2\u20ac\u009dni kurdu. Bavyera D\u00fck\u00fc de 1609’da Katolik devletlerle prensliklerin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00e2\u20ac\u0153Kutsal Alman Birli\u011fi\u00e2\u20ac\u009dni Protestan Birli\u011fe kar\u015f\u0131 kurdu. Her birlik silahlanarak ordu haz\u0131rlad\u0131. Birlik kuvvetlerinin ba\u015f\u0131na \u00dcnl\u00fc kumandanlar getirildi. Protestan Birli\u011fi Ordusu Mansfeld ve Thurn, Kutsal Alman Birli\u011fi Ordusu da Tilly kontu kumandas\u0131ndayd\u0131. Bohemya Protestanlar\u0131, Ferdinand Von Steiermark’\u0131n 1617’de kral se\u00e7ilmesiyle, 1609’daki Kral\u0131n buyruklar\u0131n\u0131n kalkmas\u0131 korkusuyla Imparator Matthias’\u0131n iki yard\u0131mc\u0131s\u0131n\u0131 23May\u0131s 1618’de Prag’da pencereden at\u0131p, asi bir h\u00fck\u00fcmet kurdular. \u00c7ekler, Imparator Matthias’\u0131n 1619 Mart\u0131nda \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra Ferdinand Von Streiermark’\u0131n A\u011fustosta tahttan d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ilan ederek, tac\u0131, Protestan Birli\u011finden Pfalz, se\u00e7ici Be\u015finci Friedrich’e verdiler. Ferdinand Von Steiermark, se\u00e7iciler toplulu\u011fu i\u00e7inde \u00e7o\u011funlu\u011fu Protestanlara veren bu karar\u0131 tan\u0131mad\u0131. Bavyera birliklerinin deste\u011fiyle Prag yak\u0131nlar\u0131ndaki Bela Hora’da 8 Kas\u0131m 1620 tarihinde zafer kazand\u0131. 1621’de Bohemya’da \u00e7ok a\u011f\u0131r bir bask\u0131 idaresi devam ederken, imparator, Pflaz \u00fcnvan\u0131n\u0131 kald\u0131rd\u0131ktan sonra se\u00e7icilik hakk\u0131n\u0131 Bavyera d\u00fck\u00fcne verdi. Katolikler Se\u00e7iciler Meclisinde \u00e7o\u011funlu\u011fu sa\u011flay\u0131nca, Alman Protestan prenslerini korkutan bu c\u00fcretli siyaset, \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n yay\u0131lmas\u0131na sebep oldu.
\nIkinci Ferdinand \u00fcnvan\u0131n\u0131 alan Ferdinand Von Steiermark Pflaz’\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131ndan sonra Almanya i\u00e7lerinde ilerledi. On iki y\u0131l sonra 1621’de Hollanda da, Ispanya-Flemenk Antla\u015fmas\u0131n\u0131n bozulmas\u0131yla, sava\u015f tekrar ba\u015flad\u0131. Frans\u0131z Richelien, Ispanya ve Avusturya Habsburglar\u0131n\u0131n ittifak\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek i\u00e7in 1625’te Valteline’i i\u015fgal etti. Danimarka Kral\u0131 D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Christian’\u0131 destekledi. Ikinci Ferdinand g\u00fc\u00e7lenerek, 6 Mart 1629’da Iade Ferman\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131. Ikinci Ferdinand, Regensburg Diyet Meclisinin deste\u011fi ile 1630’da o\u011flunu Roma Kral\u0131 tayin etmek isteyince, Alman ve Bavyera se\u00e7icileriyle birlikte Frans\u0131z diplomasisinin ortakla\u015fa hareketi neticesinde buna muvaffak olamad\u0131.
\nRichelieu, Ikinci Ferdinand’\u0131n faaliyetlerine kar\u015f\u0131 Isve\u00e7 Kral\u0131n\u0131 ona rakip \u00e7\u0131kard\u0131. Isve\u00e7 Kral\u0131Ikinci Gustaf Adolf, koyu bir Protestan olup, Balt\u0131k Denizini \u00fclkesinin g\u00f6l\u00fc haline getirmek idealindeydi. Ikinci Gustaf, k\u00f6yl\u00fclerden meydana gelen, dindar, disiplinli, iyi te\u00e7hiz edilmi\u015f milli bir orduya sahipti. Tilly, 1631 May\u0131s\u0131nda Magdebur’u ya\u011fmalay\u0131p, yerle bir edince, Isve\u00e7liler de Balt\u0131k Denizi k\u0131y\u0131s\u0131ndaki Pomeranya’ya girdi. Isve\u00e7 Kral\u0131, Saksonya ile m\u00fcttefik olup, 17 Eyl\u00fcl 1631’de Breitenfield’de Tilly’i yendi. Ikinci Gustaf’\u0131n Ren’e y\u00fcr\u00fcmesi, Fransa’y\u0131 da tela\u015fland\u0131rd\u0131. Frans\u0131zlar Lorraine’ye ihtiyati askeri birlikler yerle\u015ftirdi. Ikinci Gustaf, Bavyera’y\u0131 istila ve Bohemya’y\u0131 tehdit etti.
\nDanimarkal\u0131 kumandan Wallenstein’i, 16 Kas\u0131m 1632’de L\u00fctzen’de yendiyse de, Ikinci Gustaf bu sava\u015fta \u00f6ld\u00fc. Wallenstein, Bohemya tac\u0131na g\u00f6z dikti\u011fi \u015f\u00fcphesiyle, 25 \u015eubat 1634’te \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Imparatorluk i\u00e7in Isve\u00e7 tehlikesi devam ediyordu. \u015eans\u00f6lye Oxenstierne, General Bernhard on Weimar’\u0131n emrine verilen orduyu toplayarak, 23 Nisan 1633’te Protestan prensleriyle bir koalisyon kurmu\u015ftu. Alman prenslerinden kurulu, Heilbroon Birli\u011fi; 5-6 Eyl\u00fcl 1634’te imparatorcularla Ispanyollar\u0131n Isve\u00e7lilere kar\u015f\u0131 N\u00f6rdingen’de zafer kazanmalar\u0131yla da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131. Isve\u00e7liler, Main’in \u00f6tesine \u00e7ekilip, 1635’te Saksonya b\u00fct\u00fcn birliklerin da\u011f\u0131lmas\u0131 esas\u0131n\u0131 getiren Prag Antla\u015fmas\u0131n\u0131 imzalad\u0131. Frans\u0131z Richelien, Birle\u015fik Eyaletler kar\u015f\u0131s\u0131nda hareket serbestli\u011fine kavu\u015fan Imparatorun m\u00fcdahalesini \u00f6nlemek i\u00e7in \u015eans\u00f6lye Oxenstierne ile 28 Nisan 1635’te ittifak kurdu. Richelien, 19 May\u0131s 1935’te Ispanya’ya Kutsal Imparatorluk da, 1636’da Fransa’ya sava\u015f ilan etti. Ispanyollarla Imparatorcular Saint Jean de Losne’yi ku\u015fat\u0131p, Corbei’yi alarak, Paris’i tehdit etmeye ba\u015flad\u0131lar. Saint Jean de Losne direni\u015fi ve Corbei’nin geri al\u0131nmas\u0131, 1638’den sonra Bernhard Von Weimar taraf\u0131ndan Alscae’da ve Isve\u00e7li Baner’in Almanya’ya sald\u0131r\u0131lar\u0131, Kutsal Imparatorlu\u011fun durumunu d\u00fczeltti. 1639’da Bernhard Von Weimar’\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcyle, Fransa onun ordusuna sahip olarak, Alsace’\u0131 i\u015fgal edip, 1641’de Isve\u00e7 ile ittifak\u0131n\u0131 yeniledi. Frans\u0131z Richelieu, Ispanya’ya kar\u015f\u0131, Portekiz ile Katolonya’y\u0131 isyana te\u015fvik etti. Fransa, 1640’ta Arras ve Perpignan’\u0131 i\u015fgal ederek, 1643’te Rocrai’de \u00fccretli asker olan Korkun\u00e7 Ispanyol Tercio’y\u0131 yendi. Isve\u00e7liler de 1645’te Almanya, Bohemya ve Moravya’y\u0131 ge\u00e7erek, Viyana’y\u0131 tehdide ba\u015flad\u0131larsa da, Saksonya’ya \u00e7ekildiler. 1645-1648 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda G\u00fcney Almanya’da ileri y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fe devam ettiler. 1647’de Bavyera’y\u0131 antla\u015fma istemek zorunda b\u0131rakt\u0131lar. Bu geli\u015fmeler ve Alman prens ve prenslik \u015fehrinden bask\u0131 g\u00f6ren imparator, 1640 y\u0131l\u0131ndan itibaren Brendenburg ile Saksonya’n\u0131n fiili deste\u011fini kaybedince; 1644’te Fransa, Isve\u00e7 ve m\u00fcttefikleriyle M\u00fcnster ve Osnmabr\u00fcck’te sulh g\u00f6r\u00fc\u015fmelerine ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fmeler 1648’de Vestfalya Antla\u015fmalar\u0131yla sona erdi. Otuzy\u0131l Sava\u015flar\u0131n\u0131n sonu kabul edilen 1648 Vestfalya Antla\u015fmalar\u0131yla, Kutsal Imparatorlu\u011fun iktidar\u0131 zay\u0131flad\u0131. Almanya’n\u0131n Fransa ve Isve\u00e7 taraf\u0131ndan kontrol\u00fcne imkan verildi. Ispanya, 1648’de M\u00fcnster’deki antla\u015fmayla Birle\u015fik Eyaletlerin istiklalini tan\u0131y\u0131nca; Fransa ile g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri reddetti. Bu durum sava\u015f\u0131 neticelendiren antla\u015fmalar\u0131 tehlikeye d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Ispanya’n\u0131n sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 Fransa p\u00fcsk\u00fcrtt\u00fc. 1658’de Ingilizler de Ispanyollar\u0131 yendiler. Ispanya 1659’da Ren Birli\u011fiyle Pireneler Sulh Antla\u015fmas\u0131n\u0131 imzalad\u0131. 1660-1661’de Birinci Kuzey Antla\u015fmas\u0131 imzalanarak anla\u015fmazl\u0131klara son verildi.
\nOtuzy\u0131l Sava\u015flar\u0131 neticesinde Kutsal Imparatorluk par\u00e7aland\u0131. Milyonlarca insan \u00f6ld\u00fc. Sava\u015f \u00f6ncesi n\u00fcfusu on alt\u0131 milyon olan; Bohemya, Bredenburg, Pomeranya, Rheinland b\u00f6lgelerinin n\u00fcfusu alt\u0131 milyona d\u00fc\u015ft\u00fc. Almanya’n\u0131n, d\u00fcnya siyasetinden 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131na kadar \u00e7ekilmesinin sebebi Otuzy\u0131l Sava\u015flar\u0131n\u0131n getirdi\u011fi; katliam, ya\u011fma ve y\u0131k\u0131md\u0131r. Fransa ve Isve\u00e7 toprak kazand\u0131. Habsburg ve Bourbon hanedanlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha da art\u0131rd\u0131. Ispanya dahil, sava\u015fa kat\u0131lan devletlerin hazinesi bo\u015fal\u0131p, iktisadi \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc ba\u015flad\u0131. I\u00e7 sava\u015f\u0131n getirdi\u011fi ya\u011fma ve y\u0131k\u0131m \u00fclkelere \u00e7ok pahal\u0131ya maloldu. Di\u011fer taraftan bu m\u00fccadeleler sava\u015f sanat\u0131na ve sanayinin geli\u015fmesine yola\u00e7t\u0131. Ordular toplar ve fitilli t\u00fcfeklerle donat\u0131ld\u0131. Silahlar\u0131n \u00e7e\u015fitleri geli\u015fti. Top\u00e7uluk piyade s\u0131n\u0131f\u0131ndan ayr\u0131ld\u0131. Avrupa’da s\u00fcvari birlikleri kuruldu. Milli ve daimi ordular kuruldu.
\nOtuz Y\u0131l Sava\u015flar\u0131, 1618-1648
\nKatolik ve Protestan davas\u0131 \u00fczerinde Alman topraklar\u0131nda s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen bir dizi uluslararas\u0131 ve i\u00e7 sava\u015f (1618-1648). Sava\u015f\u0131n nedenine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, 1555 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan Augsburg anla\u015fmas\u0131n\u0131n uygulamada y\u00fcr\u00fcmedi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu anla\u015fma her devlete vatanda\u015flar\u0131n\u0131n dinini belirleme yetkisini tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131. Ancak protestanlar anla\u015fman\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcklerinde, haklar\u0131n\u0131 savunmak i\u00e7in aralar\u0131nda birlik kurdular ve 1618’de ba\u015flatt\u0131klar\u0131 ayaklanma, Otuz Y\u0131l Sava\u015flar\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 say\u0131l\u0131r. Protestanlar d\u0131\u015far\u0131dan destek sa\u011flamak i\u00e7in Ingiltere, Fransa ve Hollanda nezdinde giri\u015fimlerde bulundular. Katolik Alman devletleri ise 1609’da Kutsal Roma Imparatoru’nun deste\u011fi ve Bavyera’n\u0131n \u00f6nderli\u011finde birle\u015ftiler. Sava\u015f, olu\u015fan bu iki kamp aras\u0131nda ba\u015flad\u0131. Bunun sonucu da, sava\u015f karma\u015f\u0131k bir hal ald\u0131. Sava\u015f bir kere Katolik ve Protestanlar aras\u0131nda bir Alman I\u00e7 Sava\u015f\u0131, di\u011fer taraftan da Kutsal Roma Imparatoru ile ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in \u00e7abalayan \u00fcye devletleri aras\u0131nda s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen bir sava\u015f niteli\u011fini ald\u0131. Ayr\u0131ca i\u015fin i\u00e7ine Fransa, Habsburglar, Ispanya, Hollanda, Danimarka, Isve\u00e7 ve Transilvanya’n\u0131n kar\u0131\u015fmas\u0131, sava\u015f\u0131n uluslararas\u0131 bir nitelik almas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Sava\u015f Protestanlar’\u0131n zaferi sonucu 1648 tarihli Westphalia (Vestefalya) bar\u0131\u015f\u0131 ile bitmi\u015ftir.
\nSava\u015f sonunda, Avrupa g\u00fc\u00e7 dengesi tamamen de\u011fi\u015fmi\u015fti. Ispanya Bat\u0131 Avrupa’daki \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yitirmi\u015f, Fransa Avrupa’da en g\u00fc\u00e7l\u00fc hale gelmi\u015fti. Isve\u00e7, Balt\u0131k denizinde \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flam\u0131\u015f, Flemenk Cumhuriyeti b\u00fct\u00fcn \u00fclkeler taraf\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir cumhuriyet olarak tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Kutsal Roma Imparatorlu\u011fu’na ba\u011fl\u0131 b\u00fct\u00fcn devletler tam ba\u011f\u0131ms\u0131z hale gelmi\u015flerdi. Kilisenin g\u00fcc\u00fc s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, Augsburg bar\u0131\u015f\u0131n\u0131n h\u00fck\u00fcmleri yinelenmi\u015f ve Almanya’da Katolik, Protestanl\u0131k ve Calvinizm ge\u00e7erli dinler haline gelmi\u015ftir. Art\u0131k Avrupa, kendi yasalar\u0131na g\u00f6re davaranan, kendi ekonomik ve siyasal \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 izleyen, istedi\u011fi tarafta yeralan, ittifaklar kuran ve bozan modern ba\u011f\u0131ms\u0131z devletlerden olu\u015facakt\u0131r. Bug\u00fcn anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z anlamda devletlerin olu\u015fturuldu\u011fu uluslararas\u0131 sistem, Westphalia Bar\u0131\u015f\u0131 ile kurulmu\u015ftur.
\nProtestanlar haklar\u0131n\u0131 savunmak i\u00e7in aralar\u0131nda birlik kurup 1618 y\u0131l\u0131nda Bohemya’da ayakland\u0131lar. Katolik Alman devletleri Kutsal Roma-Germen imparatoru II. Ferdinand’\u0131n liderli\u011finde birle\u015ftiler. Protestanlar ise d\u0131\u015fardan destek sa\u011flayabilmek amac\u0131yla Ingiltere, Hollanda, Fransa nezdinde giri\u015fimlerde bulundular. \u00d6te yandan, Katolik Almanlar Ispanyan\u0131n deste\u011fine g\u00fcveniyorlard\u0131. Fransa Katolik olmas\u0131na kar\u015f\u0131n Habsburg hanedan\u0131yla m\u00fccadele i\u00e7inde oldu\u011fundan dolay\u0131 Isve\u00e7, Alman ve Hollanda Protestanlar\u0131yla anla\u015farak Kutsal Roma-Germen imparatoruna kar\u015f\u0131 sava\u015f a\u00e7t\u0131lar. Bunun ana nedeni, Frans\u0131z Kral\u0131 XIV. Louis’in amac\u0131n\u0131n Ispanya topraklar\u0131na veraset yoluyla sahip olarak Kutsal Roma-Germen topraklar\u0131nda ilerlemeye devam etmek istemesiydi. B\u00f6ylece, Fransa Avrupa k\u0131tas\u0131na hakim olacak ve Amerika k\u0131tas\u0131ndaki s\u00f6m\u00fcrgelerin yeni efendisi bir deniz g\u00fcc\u00fc olacakt\u0131. Bunun i\u00e7inde do\u011fal olarak ilk \u00f6nce Fransa’y\u0131 \u00e7evrelemi\u015f olan Katolik Ispanya ve Kutsal Roma-Germen Imparatorluklar\u0131yla m\u00fccadele etmek zorunda olacakt\u0131. Protestanlar\u0131n Katolikleri ma\u011flup etmesiyle birlikte 1648 y\u0131l\u0131nda Westphalia Bar\u0131\u015f Antla\u015fmas\u0131 imzalanarak Otuz Y\u0131l Sava\u015flar\u0131 son bulmu\u015ftur. Buna g\u00f6re:
\n1. Kutsal Roma-Germen Imparatoru Almanprenslerin dinsel-politik serbestliklerini tan\u0131yacakt\u0131
\n2. Almanya’da Katolikli\u011fin yan\u0131nda Protestanl\u0131k ve Kalvinizm ge\u00e7erli mezhepler olacakt\u0131.
\n3. Flemenk Cumhuriyeti ba\u011f\u0131ms\u0131z hale gelecekti.
\nB\u00f6ylece, Uluslararas\u0131 hukuk bak\u0131m\u0131ndan Kutsal Roma Germen imparatorlu\u011funun par\u00e7alanm\u0131\u015f ve Alman prenslerinin ba\u011f\u0131ms\u0131z hale gelmi\u015flerdir. B\u00f6ylece Avrupa k\u0131tas\u0131nda g\u00fc\u00e7 dengesi tamamen de\u011fi\u015fmi\u015f oldu. Ispanya Avrupa’daki \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kaybederken, Fransa en g\u00fc\u00e7l\u00fc devlet haline gelmi\u015f ve Isve\u00e7 Balt\u0131k Denizi B\u00f6lgesinde hakimiyetini kurmu\u015ftur. Bununla beraber, daha \u00f6nceki uluslararas\u0131 toplant\u0131lar dinsel nitelikteyken, Westphalia devlet, sava\u015f ve iktidar sorunlar\u0131n\u0131n tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 laik bir konferans olmu\u015f ve toplant\u0131lar s\u0131ras\u0131nda Papal\u0131k temsilcisi dinlenilmedi\u011fi gibi antla\u015fma metni Papaya imzalatt\u0131r\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, kilisenin politik g\u00fcc\u00fc iyice s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve Avrupa k\u0131tas\u0131nda kendi kanunlar\u0131na g\u00f6re davranan, kendi milli politik ve ekonomik menfaatlerini g\u00f6zeten, ittifaklar kuran ve bozan modern ba\u011f\u0131ms\u0131z devletler olu\u015fmu\u015ftur. Bug\u00fcnk\u00fc anlamda devletlerin olu\u015fturdu\u011fu uluslar aras\u0131 sistem Wstphalia Antla\u015fmas\u0131n\u0131n sonucudur.
\naa<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
OTUZ YIL SAVA\u015eLARI Otuzy\u0131l Sava\u015flar\u0131 on yedinci y\u00fczy\u0131lda H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n Avrupa k\u0131tas\u0131ndaki mezhep kavgalar\u0131n\u0131n 1618-1648 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki safhas\u0131. On alt\u0131nc\u0131 y\u00fczy\u0131lda ba\u015flayan mezhep kavgalar\u0131, 17. y\u00fczy\u0131lda da devam etti. Otuzy\u0131l sava\u015flar\u0131 tarih olarak 1618-1648 olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmasa da, \u00dcnl\u00fc olan\u0131 bununla adland\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Avrupa’daki dini k\u00f6kenli mezhep sava\u015flar\u0131n\u0131n sonuncusu kabul edilen Otuzy\u0131l Sava\u015flar\u0131, Katolik Kutsal Imparatorlu\u011fa kar\u015f\u0131 Protestan … Devam\u0131n\u0131 oku…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1685,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[],"class_list":["post-49993","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/49993","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1685"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=49993"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/49993\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=49993"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=49993"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=49993"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}