{"id":47965,"date":"2013-12-02T21:04:53","date_gmt":"2013-12-02T19:04:53","guid":{"rendered":"http:\/\/www.sorubak.com\/blog\/?p=47965"},"modified":"2013-12-02T21:04:53","modified_gmt":"2013-12-02T19:04:53","slug":"orhun-yazitlari-ve-onemi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/orhun-yazitlari-ve-onemi.html","title":{"rendered":"Orhun Yaz\u0131tlar\u0131 ve \u00d6nemi"},"content":{"rendered":"<p><b>Orhun Yaz\u0131tlar\u0131<\/b><\/p>\n<ul>\n<li>VIII. y\u00fczy\u0131lda dikilmi\u015f olan Orhun Yaz\u0131tlar\u0131, Yadrinsef (N.M.Jadrincev) taraf\u0131ndan XIX. y\u00fczy\u0131lda (1889) ke\u015ffedilmi\u015ftir.<\/li>\n<li>\u0130lk olarak, 1893 y\u0131l\u0131nda Danimarkal\u0131 dil bilgini Wilhelm Thomsen taraf\u0131ndan okunmu\u015ftur.<\/li>\n<li>En \u00f6nemlileri, II. G\u00f6kt\u00fcrk Devleti&#8217;nin \u00f6nemli devlet adamlar\u0131 Bilge, K\u00fcltigin ve Tonyukuk ad\u0131na dikilmi\u015f olanlar\u0131d\u0131r.<\/li>\n<li>Yaz\u0131tlar\u0131n bir y\u00fcz\u00fc \u00c7ince olup, di\u011fer taraflar\u0131 G\u00f6kt\u00fcrk alfabesiyle yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/li>\n<li>Orhun Yaz\u0131tlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fc b\u00fcy\u00fck olmak \u00fczere birtak\u0131m dikili ta\u015flar halindedir.<\/li>\n<\/ul>\n<p><b>1. Tonyukuk Yaz\u0131t\u0131<\/b><\/p>\n<ul>\n<li>\u0130ki ayr\u0131 ta\u015f s\u00fctun \u00fczerine, 720-725 tarihleri aras\u0131nda dikilmi\u015ftir.<\/li>\n<li>Yaz\u0131lar soldan sa\u011fa do\u011fru yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Burada G\u00f6kt\u00fcrklerin \u00fcnl\u00fc devlet adam\u0131 Tonyukuk, \u00f6nce \u0130lteri\u015f Ka\u011fan zaman\u0131n\u0131 anlatmakta, son olarak kendisinden bahsederek, \u00f6\u011f\u00fctler vermektedir.<\/li>\n<li>Yaz\u0131t\u0131n etraf\u0131nda ba\u015flar\u0131 k\u0131r\u0131lm\u0131\u015f sekiz adet heykel bulunmaktad\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<br \/>\n<b>2. K\u00fcltigin Yaz\u0131t\u0131<\/b><\/p>\n<ul>\n<li>Bilge Ka\u011fan taraf\u0131ndan, karde\u015fi K\u00fcltigin ad\u0131na 732 y\u0131l\u0131nda dikilmi\u015ftir.<\/li>\n<li>Bu an\u0131t, birka\u00e7 par\u00e7adan meydana gelen birle\u015fik bir yap\u0131 halindedir.<\/li>\n<li>Ta\u015f\u0131n her taraf\u0131nda, yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131 do\u011fru G\u00f6kt\u00fcrk alfabesiyle yaz\u0131lm\u0131\u015f yaz\u0131lar bulunur. Bat\u0131ya bakan y\u00fcz\u00fcnde \u00c7ince yaz\u0131 yer almaktad\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b>3. Bilge Ka\u011fan Yaz\u0131t\u0131<\/b><\/p>\n<p>&#8220;&#8230;T\u00fcrk milletinin ad\u0131 san\u0131 yok olmas\u0131n diye babam hakan\u0131, annem hatunu y\u00fckseltmi\u015f (olan) Tanr\u0131 onlara \u00fclke veren Tanr\u0131 (kendilerini) T\u00fcrk milletinin ad\u0131 san\u0131 yok olmas\u0131n diye beni o Tanr\u0131 hakan olarak (tahta) oturttu. Muhte\u015fem bir kavmin \u00fczerine hakan olmad\u0131m. \u0130\u00e7te a\u015fs\u0131z, d\u0131\u015fta elbisesiz korkak ve zavall\u0131 bir kavmin \u00fcst\u00fcne h\u00fck\u00fcmdar oldum K\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015fim K\u00fcltigin (ve iki \u015fad) ile s\u00f6zle\u015ftik. Babam\u0131z\u0131n ve amcam\u0131z\u0131n kazand\u0131\u011f\u0131 milletin ad\u0131 san\u0131 yok olmas\u0131n diye T\u00fcrk milleti i\u00e7in gece uyumad\u0131m. G\u00fcnd\u00fcz oturmad\u0131m. K\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015fim K\u00fcltigin ile iki \u015fad ile \u00f6lesiye kadar \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m.<br \/>\nBu kadar cehd edip (\u00e7al\u0131\u015f\u0131p) m\u00fcttehit (birlik olan) milleti ate\u015f, su (yani vahdetsiz) k\u0131lmad\u0131m. Ben kendim hakan oldu\u011fumda etraftaki yerlere varm\u0131\u015f olan kavim \u00f6l\u00fc ve bitik bir halde yayan ve \u00e7\u0131plak olarak geri geldi.<\/p>\n<p>Kavmi y\u00fckselteyim diye yukar\u0131 (kuzey) O\u011fuz kavmine kar\u015f\u0131, ileri (do\u011fu) K\u0131tan, Tatab\u0131 kavimlerine kar\u015f\u0131, beri (g\u00fcney) \u00c7inlilere kar\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck ordu (ile) on iki (defa) sefer ettim, muharebe ettim. Ondan sonra Tanr\u0131 buyurdu\u011fu ve talim oldu\u011fu i\u00e7in k\u0131smetim oldu\u011fu i\u00e7in \u00f6lecek olan milleti diriltip do\u011frulttum, \u00e7\u0131plak kavmi elbiseli, fakir kavmi zengin k\u0131ld\u0131m, az kavmi \u00e7ok k\u0131ld\u0131m. Gayr\u0131 (ba\u015fka) \u00fclkelerden, gayr\u0131 (ba\u015fka) hakanlardan daha iyi k\u0131ld\u0131m. D\u00f6rt taraftaki kavmi hep muti k\u0131ld\u0131m. D\u00fc\u015fmans\u0131z k\u0131ld\u0131m. (Bunlar) hep bana itaat etti&#8230;&#8221;<\/p>\n<p>H\u00fcseyin Nam\u0131k Orkun,<\/p>\n<p>Eski T\u00fcrk Yaz\u0131tlar\u0131, Ankara 1987, s.41-44<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<ul>\n<li>Bilge Ka\u011fan ad\u0131na 735 y\u0131l\u0131nda dikilmi\u015ftir.<\/li>\n<li>K\u00fcltigin ve Bilge Ka\u011fan yaz\u0131tlar\u0131, K\u00fcltigin&#8217;in atabeyi olan Prens Yollug Tegin taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/li>\n<li>Yaz\u0131tlarda G\u00f6kt\u00fcrk Devleti&#8217;nin kurulu\u015fu ve y\u00fckseli\u015fi, K\u00fcltigin ve Bilge Ka\u011fan&#8217;\u0131n kahramanl\u0131klar\u0131, ba\u015far\u0131lar\u0131 anlat\u0131lmakta, T\u00fcrk milletine \u00f6\u011f\u00fctler verilmektedir.<\/li>\n<li>G\u00f6kt\u00fcrk Devleti tarihi bak\u0131m\u0131ndan en de\u011ferli kaynak olma \u00f6zelli\u011fini ta\u015f\u0131maktad\u0131rlar.<\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b>4. Orhun B\u00f6lgesindeki Di\u011fer Yaz\u0131tlar<\/b><\/p>\n<p>Orhun b\u00f6lgesinde, Orta ve Kuzey Mo\u011folistan&#8217;da bunlardan ba\u015fka bir\u00e7ok yaz\u0131t da yer almaktad\u0131r.<br \/>\n<b>Orhun Yaz\u0131tlar\u0131&#8217;n\u0131n T\u00fcrk Tarihi A\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00d6nemi <\/b><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<ul>\n<li>T\u00fcrk tarihi hakk\u0131nda bilgi veren bu an\u0131tlar, T\u00fcrkler taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015f ilk belgelerdir.<\/li>\n<li>T\u00fcrk ad\u0131n\u0131n ge\u00e7ti\u011fi ilk T\u00fcrk\u00e7e metin \u00f6zelli\u011fini ta\u015f\u0131rlar.<\/li>\n<li>Yaz\u0131tlarda, T\u00fcrk ad\u0131 ilk olarak bir milleti ifade etmek \u00fczere kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/li>\n<li>T\u00fcrk dili ve edebiyat\u0131n\u0131n en eski \u00f6rne\u011fidir.<\/li>\n<li>T\u00fcrk yaz\u0131s\u0131n\u0131n en eski alfabesiyle yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/li>\n<li>Orta Asya k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn en a\u00e7\u0131k olarak ifade edildi\u011fi belge \u00f6zelli\u011fini ta\u015f\u0131rlar.<\/li>\n<li>Yaz\u0131tlarda, T\u00fcrklerin tarihlerinin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na imk\u00e2n veren, ekonomik, sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel hayatlar\u0131yla ilgili bilgiler bulunmaktad\u0131r.<\/li>\n<li>Yaz\u0131tlar, sadece mezar ta\u015flar\u0131 olmay\u0131p, b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk boylar\u0131na seslenen siyas\u00ee bir beyanname karakterini ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Orhun Yaz\u0131tlar\u0131 VIII. y\u00fczy\u0131lda dikilmi\u015f olan Orhun Yaz\u0131tlar\u0131, Yadrinsef (N.M.Jadrincev) taraf\u0131ndan XIX. y\u00fczy\u0131lda (1889) ke\u015ffedilmi\u015ftir. \u0130lk olarak, 1893 y\u0131l\u0131nda Danimarkal\u0131 dil bilgini Wilhelm Thomsen taraf\u0131ndan okunmu\u015ftur. En \u00f6nemlileri, II. G\u00f6kt\u00fcrk Devleti&#8217;nin \u00f6nemli devlet adamlar\u0131 Bilge, K\u00fcltigin ve Tonyukuk ad\u0131na dikilmi\u015f olanlar\u0131d\u0131r. Yaz\u0131tlar\u0131n bir y\u00fcz\u00fc \u00c7ince olup, di\u011fer taraflar\u0131 G\u00f6kt\u00fcrk alfabesiyle yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Orhun Yaz\u0131tlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fc b\u00fcy\u00fck &#8230; <a title=\"Orhun Yaz\u0131tlar\u0131 ve \u00d6nemi\" class=\"read-more\" href=\"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/orhun-yazitlari-ve-onemi.html\" aria-label=\"More on Orhun Yaz\u0131tlar\u0131 ve \u00d6nemi\">Devam\u0131n\u0131 oku&#8230;<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[],"class_list":["post-47965","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47965","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=47965"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47965\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=47965"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=47965"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=47965"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}