{"id":466,"date":"2009-03-01T20:10:28","date_gmt":"2009-03-01T18:10:28","guid":{"rendered":"http:\/\/www.sorubak.com\/blog\/?p=466"},"modified":"2009-03-01T20:10:28","modified_gmt":"2009-03-01T18:10:28","slug":"ikilemeler-ve-ozellikleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/ikilemeler-ve-ozellikleri.html","title":{"rendered":"\u0130kilemeler ve \u00d6zellikleri"},"content":{"rendered":"<p>Dilimizdeki ikilemelerin hi\u00e7bir dilde g\u00f6r\u00fclmeyen derecede zengin oldu\u011fu tart\u0131\u015fmas\u0131z bir ger\u00e7ektir.<br \/>\n\u0130kilemeyi kuran s\u00f6zc\u00fcklerin genel \u00f6zelliklerinin ba\u015f\u0131nda ses benzerli\u011fi, dana do\u011frusu ses uyumu, ses g\u00fczelli\u011fi gelmektedir. Ses benzerli\u011fi, anlat\u0131m zorunlulu\u011fu ile birlikte, ikilemeyi kuran end\u00fcstriyel b\u00fcy\u00fck etkendir.<br \/>\nAyr\u0131ca T\u00fcrk dilinde \u201cikilemeler\u201d konusunda T\u00fcrkoloji yay\u0131nlar\u0131nda bu konu \u00fczerinde \u00e7\u0131km\u0131\u015f ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n say\u0131s\u0131 olduk\u00e7a kabar\u0131kt\u0131r. \u0130kilemeler konusunda yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 ileride verece\u011fim.<br \/>\n\u0130kilemelerde Ses Benzerli\u011fi<br \/>\n\u0130kilemelerin olu\u015fturulmas\u0131nda, ses benzerli\u011finin ses g\u00fczelli\u011finin \u00f6nemi ve etkisi b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. \u0130kilemeleri meydana getiren s\u00f6zc\u00fcklerin genelinde, \u00f6nseste veya sonseste ses benzerli\u011fi mevcuttur. \u0130kilemelerde ses benzerli\u011fi, ses uygunlu\u011fu kural\u0131 vard\u0131r. Anlat\u0131m\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in, ikileme kurulurken ya ayn\u0131 sesi veren ayn\u0131 s\u00f6zc\u00fck tekrar edilir, yahut sesleri birbirine yak\u0131n olan birbirini and\u0131ran s\u00f6zc\u00fckler yan yana kullan\u0131l\u0131r. K\u0131sacas\u0131 T\u00fcrk d\u00fc\u015f\u00fcncesi, ikilemeleri kullan\u0131rken bir \u00e7e\u015fit kafiye arar.<br \/>\nA. \u00d6nseste Benzerlik<br \/>\n\u0130kilemelerdeki \u00d6nsesteki Benzerlik, ikilemeyi kuran s\u00f6zc\u00fcklerin ba\u015f\u0131ndaki \u00fcns\u00fczlerin benze\u015fmesiyle sa\u011flan\u0131r.<br \/>\nSelam sabah, k\u00f6r k\u00fct\u00fck, k\u0131\u015f k\u0131yamet, \u00e7ul \u00e7aput, ba\u011f bah\u00e7e, d\u00fc\u011f\u00fcn dernek, yalan yanl\u0131\u015f, zar zor vb.<br \/>\nB. Sesteki Benzerlik<br \/>\n\u0130kilemelerde son sesteki \u00fcnl\u00fc veya \u00fcns\u00fczlerin ses bak\u0131m\u0131ndan bir \u00e7e\u015fit kafiye say\u0131l\u0131r. \u0130kilemelerde sonses benzerli\u011fi, genellikle son ek benzerli\u011fi ile sa\u011flan\u0131r.<br \/>\nSonsesteki Benzerlik: az buz, giyim ku\u015fam, ayr\u0131 gayr\u0131, dirlik d\u00fczenlik, ak\u00e7a pak\u00e7a vb.<br \/>\nSon Ekteki Benzerlik: gelen giden, sarma\u015f dola\u015f, s\u0131k\u0131\u015f t\u0131k\u0131\u015f, allak bullak vb.<\/p>\n<p>\u0130kilemelerdeki S\u00f6zc\u00fckler Aras\u0131 \u00dcnl\u00fc Kurallar\u0131:<br \/>\nAyn\u0131 s\u00f6zc\u00fcklerden kurulan ikilemelerin genelinde \u00f6zellikle yans\u0131malarda, birinci s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn ilk hecesinde \u201ca\u201d sesi bulunuyorsa, ikinci s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn ilk hecesinde \u201cu\u201d sesi bulunur: \u015eapur \u015fupur, tak\u0131r tukur, hat\u0131r hutur, \u015fak\u0131r \u015fukur, cart curt, zart zurt, ha\u015f\u0131r hu\u015fur vb.<br \/>\nBu kural ince s\u0131ral\u0131 \u00fcnl\u00fclerde de y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. Tek t\u00fck, kem k\u00fcm, e\u011fri b\u00fc\u011fr\u00fc, efil \u00fcf\u00fcl vb.<br \/>\n\u0130kilemeyi kuran farkl\u0131 s\u00f6zc\u00fcklerden birisinin ilk hecesinde, \u00f6zellikle kal\u0131n, d\u00fcz, dar \u00fcnl\u00fc varsa b\u00fct\u00fcn hecelerde ve \u00f6teki s\u00f6zc\u00fckte de kal\u0131n, d\u00fcz, dar \u00fcnl\u00fc bulunur. S\u0131k\u0131 f\u0131k\u0131, \u0131v\u0131r z\u0131v\u0131r, p\u0131l\u0131 p\u0131rt\u0131 vb.<br \/>\nSay\u0131ca E\u015f Heceli \u0130kilemelerde \u00dcns\u00fcz Dizisi:<br \/>\nT\u00fcrk\u00e7e\u2019de say\u0131ca e\u015f heceli ikilemelerde baz\u0131 \u00fcns\u00fcz dizileri tespit edilmi\u015ftir. Bunlardan baz\u0131lar\u0131 \u015funlard\u0131r:<br \/>\nBoy bos, huy hus (y \u2013s ), \u00e7\u00f6r \u00e7\u00f6p (r \u2013p), torun tosun (r \u2013s), belek bebek (l \u2013b), ****k de\u015fik (l \u2013\u015f), sat pat (s \u2013 p), kaba saba (k \u2013 s), \u015fe\u015f be\u015f (\u015f \u2013b).<br \/>\n\u0130kilemelerde Kal\u0131pla\u015fma:<br \/>\nUzun zamanlardan beri birlikte kullan\u0131lan ikilemeler birka\u00e7 bak\u0131mdan kal\u0131pla\u015fm\u0131\u015f s\u00f6zc\u00fcklerdir. \u0130kilemelerdeki kal\u0131pla\u015fma o kadar kesindir ki ikilemelerde kullan\u0131lan s\u00f6zc\u00fcklerin s\u0131ras\u0131 de\u011fi\u015ftirilemez, baz\u0131lar\u0131 da tek ba\u015flar\u0131na ya\u015fayamaz:<br \/>\nTek t\u00fck, eski p\u00fcsk\u00fc, \u00e7oluk \u00e7ocuk, e\u011fri b\u00fc\u011fr\u00fc vb. bu ikilemelerde&#8230;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dilimizdeki ikilemelerin hi\u00e7bir dilde g\u00f6r\u00fclmeyen derecede zengin oldu\u011fu tart\u0131\u015fmas\u0131z bir ger\u00e7ektir. \u0130kilemeyi kuran s\u00f6zc\u00fcklerin genel \u00f6zelliklerinin ba\u015f\u0131nda ses benzerli\u011fi, dana do\u011frusu ses uyumu, ses g\u00fczelli\u011fi gelmektedir. Ses benzerli\u011fi, anlat\u0131m zorunlulu\u011fu ile birlikte, ikilemeyi kuran end\u00fcstriyel b\u00fcy\u00fck etkendir. Ayr\u0131ca T\u00fcrk dilinde \u201cikilemeler\u201d konusunda T\u00fcrkoloji yay\u0131nlar\u0131nda bu konu \u00fczerinde \u00e7\u0131km\u0131\u015f ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n say\u0131s\u0131 olduk\u00e7a kabar\u0131kt\u0131r. \u0130kilemeler konusunda yap\u0131lan &#8230; <a title=\"\u0130kilemeler ve \u00d6zellikleri\" class=\"read-more\" href=\"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/ikilemeler-ve-ozellikleri.html\" aria-label=\"More on \u0130kilemeler ve \u00d6zellikleri\">Devam\u0131n\u0131 oku&#8230;<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,12],"tags":[50,55,45],"class_list":["post-466","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dn","category-tr","tag-anla","tag-anlat","tag-anlatim"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/466","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=466"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/466\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=466"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=466"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=466"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}