Anlat\u0131m demek, bir kimseye bir \u015fey hakk\u0131nda bir \u015fey s\u00f6yleme, bir \u015fey anlatma i\u015fidir. Bu s\u00f6yleme ve anlatma geli\u015fi g\u00fczel olmaz. Anlat\u0131m\u0131 y\u00f6nlendiren, bi\u00e7imlendiren yazar\u0131n amac\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bir yazar, acaba s\u00f6z veya yaz\u0131yla ba\u015fvururken neyi ama\u00e7lar? Kendini dinleyecek ya da okuyacak olanlar \u00fczerinde nas\u0131l bir etki yaratmak ister?<\/p>\n
Konu\u015fmalar\u0131 ve yaz\u0131lar\u0131 bu sorular a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirilenler ba\u015fl\u0131ca \u015fu ama\u00e7lar\u0131 saptam\u0131\u015flard\u0131r:<\/p>\n
1)Bir \u015feyi a\u00e7\u0131klamak, bir d\u00fc\u015f\u00fcnceyi ayd\u0131nlatmak, bir durum ya da karakteri incelemek, bir terimi tan\u0131mlamak isteyebilir. Bu durumda yazar\u0131n amac\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r; Okuyucuya bilgi vermek.
\n2)Okuyucunun bir konuyu ya da olgu \u00fczerindeki yerle\u015fmi\u015f duygu, d\u00fc\u015f\u00fcnce, davran\u0131\u015f ve kan\u0131lar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmeyi ama\u00e7layabilir.
\n3)Duyduklar\u0131n\u0131, g\u00f6rd\u00fcklerini okuyucunun da duymas\u0131n\u0131, g\u00f6rmesini, k\u0131saca izlenim kazanmas\u0131n\u0131 isteyebilir.
\n4)Okuyucuya bir olay\u0131 olu\u015fuyla birlikte geli\u015fme halinde vermeyi ama\u00e7layabilir. Bu, olmu\u015f ya da olabilecek herhangi bir olay olabilir. Bundan yazar\u0131n amac\u0131 okuyucuyu olay\u0131n i\u00e7ine g\u00f6t\u00fcrme, olaylar\u0131 olu\u015f, geli\u015fme ve zaman s\u0131ras\u0131na g\u00f6re anlatmad\u0131r.
\n5)B\u00fct\u00fcn anlat\u0131mlarda genellikle bu d\u00f6rt ana ama\u00e7tan biri ya da birka\u00e7\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n
ANLATIM B\u0130\u00c7\u0130MLER\u0130<\/p>\n
Anlat\u0131ma y\u00f6n veren ve yukar\u0131da belirtilen d\u00f6rt ama\u00e7, d\u00f6rt ayr\u0131 anlat\u0131m bi\u00e7imi ortaya koymu\u015ftur.<\/p>\n
Bunlar:
\n* A\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 anlat\u0131m bi\u00e7imi
\n* Tart\u0131\u015fmac\u0131 anlat\u0131m bi\u00e7imi
\n* Betimleyici anlat\u0131m bi\u00e7imi
\n* \u00d6yk\u00fcleyici anlat\u0131m bi\u00e7imi
\nolarak belirtilebilir.<\/p>\n
1. A\u00c7IKLAYICI ANLATIM B\u0130\u00c7\u0130M\u0130<\/p>\n
Bilgilendirme amac\u0131yla yaz\u0131lan fikir yaz\u0131lar\u0131nda ve bilimsel eserlerde (ansiklopediler, ders kitaplar\u0131, bilimsel yaz\u0131lar\u2026 vb) kullan\u0131lan bir anlat\u0131m i\u00e7imidir. Bu t\u00fcr yaz\u0131lar bir konuda bilgi vermek; bir konuyu \u00f6\u011frenmek amac\u0131 g\u00fcder. A\u00e7\u0131klama, g\u00fcnl\u00fck ya\u015famda herkesin ba\u015fvurdu\u011fu yayg\u0131n bir anlat\u0131m bi\u00e7imidir. Okullarda y\u00f6neticilerin t\u00fcz\u00fcklere ve y\u00f6netmeliklere dayanarak yapt\u0131klar\u0131 konu\u015fmalar; derslerde \u00f6\u011fretmenlerin y\u00f6nelttikleri sorulara \u00f6\u011frencilerin verdi\u011fi cevaplar; subaylar\u0131n erlerini, ustalar\u0131n \u00e7\u0131raklar\u0131n\u0131 yeti\u015ftirmek i\u00e7in yapt\u0131klar\u0131 tan\u0131mlamalar, verdikleri bilgiler birer a\u00e7\u0131klamad\u0131r. Bir\u00e7ok kimsenin sordu\u011fu \u201cNi\u00e7in?\u201d \u201cNas\u0131l?\u201d \u201cNeden?\u201d gibi sorular a\u00e7\u0131klama ile kar\u015f\u0131lanabilir. Bu nedenle a\u00e7\u0131klama, genellikle \u201c bir konuyu ayd\u0131nlatma, g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131karma\u201d amac\u0131yla kullan\u0131l\u0131r. Yani a\u00e7\u0131klama, \u00fczerinde durulan konuyla ilgili bir sorunun cevab\u0131 niteli\u011fi ta\u015f\u0131r.
\n\u00d6rne\u011fin;
\n\u00b7Toplumsal kalk\u0131nmada e\u011fitimin rol\u00fc nedir, nas\u0131ld\u0131r?
\n\u00b7Klasisizm, T\u00fcrk edebiyat\u0131nda hangi d\u00f6nemlerde etkili olmu\u015ftur?
\n\u00b7Edebiyat\u0131m\u0131zda tiyatro ne zaman Bat\u0131l\u0131 bir \u00f6zellik kazanm\u0131\u015ft\u0131r?
\n\u00b7Uzay \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n teknolojideki geli\u015fmelere katk\u0131s\u0131 var m\u0131d\u0131r?
\n\u00b7Sanat sevgisi d\u00fc\u015f\u00fck toplumlarda e\u011fitimin \u00f6zellikleri nelerdir?
\n\u00b7Gelir d\u00fczeyi d\u00fc\u015f\u00fck toplumlarda e\u011fitimin \u00f6zellikleri nelerdir?
\n\u00b7Toplumsal \u015fiir ile bireysel \u015fiirin ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 noktalar nelerdir?
\n\u00b7Lirik \u015fiirde \u015fair, hangi duygular\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131kar\u0131r?
\nBu gibi konularda yazma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 anlat\u0131m ile yap\u0131l\u0131r. Bir atas\u00f6z\u00fcn\u00fcn ya da \u00f6zdeyi\u015fin geni\u015fletilmesi; edebiyat, sanat, dil\u2026 vb alanlarda bir sorunun a\u00e7\u0131klanmas\u0131; bir s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn, bir terimin tan\u0131mlanmas\u0131 gibi yazma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 hep a\u00e7\u0131klamaya dayal\u0131d\u0131r. Bu anlat\u0131m bi\u00e7iminde ama\u00e7, \u201cbilgilendirme\u201d, \u201c\u00f6\u011fretme\u201d oldu\u011funda d\u00fc\u015f\u00fcnceyi geli\u015ftirebilmek daha etkili k\u0131lmak i\u00e7in \u201ctan\u0131mlama, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma, neden ve kan\u0131t g\u00f6sterme, tan\u0131k g\u00f6sterme, \u00f6rnekleme\u201d gibi a\u00e7\u0131klama y\u00f6ntemlerine ba\u015fvurulur.
\nA\u00e7\u0131klaman\u0131n iki ayr\u0131 t\u00fcr\u00fc vard\u0131r: Birincisi her t\u00fcr ki\u015fisellikten s\u0131yr\u0131lm\u0131\u015f, nesnel bir yakla\u015f\u0131mla ger\u00e7ekle\u015ftirilir; yani \u00f6zneldir. Bu yol makale, f\u0131kra, deneme, sohbet gibi d\u00fc\u015f\u00fcnce yaz\u0131lar\u0131nda kullan\u0131l\u0131r.
\nA\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 Anlat\u0131m Bi\u00e7imleri ile \u0130lgili \u00d6rnekler<\/p>\n
\u00d6rnek 1:
\nM\u00d6. VI. y\u00fczy\u0131lda ba\u015flay\u0131p y\u00fczy\u0131l\u0131m\u0131z\u0131n ba\u015f\u0131na dek etkisini yo\u011fun bi\u00e7imde s\u00fcrd\u00fcren t\u00fcrler aras\u0131nda tiyatro, felsefe ve tarih vard\u0131r. \u0130lk\u00e7a\u011f tiyatrosu tragedya ve komedya diye ikiye ayr\u0131l\u0131r. Tragedya, ba\u011fbozumu tanr\u0131s\u0131 Dionysos ad\u0131na d\u00fczenlenen t\u00f6renlerden do\u011fmu\u015ftur. Tragedyan\u0131n amac\u0131, seyircide korku ve ac\u0131ma duygusu uyand\u0131rmakt\u0131r. Bu da gerilimlerle sa\u011flan\u0131r. Oyunun sonunda ise her \u015fey \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fur.
\nBu par\u00e7ada tiyatro, tarih ve felsefenin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, tragedyan\u0131n hemen b\u00fct\u00fcn \u00f6zellikleri bilgilendirmeye y\u00f6nelik, a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 bir y\u00f6ntemle, anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\n\u00d6rnek 2:
\nHerkes her \u015fey olamaz. Nas\u0131l iyi asker olmak i\u00e7in disiplin, iyi \u00f6\u011fretmen olmak i\u00e7in bilgi, iyi t\u00fcccar olmak i\u00e7in para yeterli de\u011filse, nas\u0131l b\u00fct\u00fcn mesleklerin, kendilerine g\u00f6re biraz do\u011fu\u015ftan gelme, \u00e7o\u011fu da sonradan \u00f6\u011frenilen incelikleri varsa politikac\u0131lar\u0131n da rastgele, herkesin beceremeyece\u011fi y\u00f6nleri vard\u0131r. Bunlar\u0131 becerebilen kimseler, on binlerce ki\u015finin kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131k\u0131p nutuk s\u00f6yleyebiliyor, binlerce ki\u015finin elini s\u0131kabiliyor, \u00e7\u00f6melip ayran i\u00e7ebiliyor\u2026
\nBu par\u00e7ada politikac\u0131da bulunan ve bulunmas\u0131 gereken \u00f6zellikler a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
2. TARTI\u015eMACI ANLATIM B\u0130\u00c7\u0130M\u0130<\/p>\n
Bir yarg\u0131y\u0131, bir d\u00fc\u015f\u00fcnceyi ya da \u00f6neriyi \u00e7\u00fcr\u00fctme, de\u011fi\u015ftirme amac\u0131yla yaz\u0131lan yaz\u0131larda kullan\u0131lan anlat\u0131m bi\u00e7imine tart\u0131\u015fmac\u0131 anlat\u0131m denir. Yaz\u0131 ve yaz\u0131nsal yarat\u0131larda yer alan \u00f6nemli anlat\u0131m bi\u00e7imidir. Bu anlat\u0131m bi\u00e7iminde \u00fczerinde durulan d\u00fc\u015f\u00fcnce, yarg\u0131 ya da \u00f6neri ortaya konur. Sonra da d\u00fc\u015f\u00fcncenin neden do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131, ge\u00e7ersiz oldu\u011fu tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r.
\nDo\u011fal olarak tart\u0131\u015fman\u0131n amac\u0131 okurlar\u0131n belli bir konudaki k\u00f6kle\u015fmi\u015f yarg\u0131 ve kan\u0131lar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek; onlar\u0131n da kendimiz gibi d\u00fc\u015f\u00fcnmesini sa\u011flamakt\u0131r. Bu anlat\u0131mda \u00f6nce, ele al\u0131nan, ispatlanmak veya \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclmek istenen d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klan\u0131r. Sonra bunun neden do\u011fru oldu\u011fu veya olmad\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7eleriyle tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Yazar bunlar\u0131 yapt\u0131ktan sonra kendi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn hakl\u0131 oldu\u011funu ispata \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bazen sorular sorar ve bu sorulara cevaplar arar.
\nTart\u0131\u015fmada \u00f6rneklendirme, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma, tan\u0131mlama, tan\u0131k g\u00f6sterme gibi yollara ba\u015fvurulur. Tart\u0131\u015fmada \u201cd\u00fc\u015f\u00fcnce ve kan\u0131lar\u0131 de\u011fi\u015ftirme\u201d amac\u0131 g\u00fcd\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in bu anlat\u0131m bi\u00e7imiyle fikirsel a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 yaz\u0131 t\u00fcrleri (deneme, ele\u015ftiri, sohbet, f\u0131kra, makale\u2026 vb) ele al\u0131n\u0131r.
\nTart\u0131\u015fmac\u0131 Anlat\u0131m Bi\u00e7imi ile \u0130lgili \u00d6rnekler<\/p>\n
\u00d6rnek 1:
\n\u201c\u2026 Politika \u201cahk\u00e2k kesmek\u201d olsayd\u0131, bunu becerebilecek o kadar \u00e7ok insan bulunurdu ki T\u00fcrkiye\u2019de. \u00dcniversite k\u00fcrs\u00fcs\u00fcn\u00fcn y\u00fcksekli\u011finde ahk\u00e2m kesmek, \u00fcniforma z\u0131rh\u0131n\u0131n gerisinde ahk\u00e2m kesmek gazete s\u00fctununun a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131nda ahk\u00e2m kesmek, b\u00fcy\u00fck memur masas\u0131nda ahk\u00e2m kesmek \u00e7ok kolay. Hatta oralarda kesilen ahk\u00e2m\u0131n politikac\u0131lardaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerden de parlak oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Ama, onlar\u0131nki kadar ger\u00e7ek\u00e7i ve y\u0131\u011f\u0131nlarla ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir mi?
\nPar\u00e7ada \u201cahk\u00e2m kesmek\u201d ile ilgili g\u00f6r\u00fc\u015fler tart\u0131\u015fmac\u0131 bir anlat\u0131mla ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.
\n\u00d6rnek 2:
\nEskiden T\u00fcrk hafif m\u00fczi\u011fi, \u015fimdilerde T\u00fcrk pop m\u00fczi\u011fi denilen \u015fark\u0131lar bir yan\u0131yla m\u00fczik, \u00f6b\u00fcr yan\u0131yla \u015fiir olmas\u0131 gereken yap\u0131tlar de\u011fil midir? Bu \u015fark\u0131lara s\u00f6z yazanlar, hak edilmemi\u015f \u015f\u00f6hretlere ula\u015fman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, T\u00fcrk\u00e7e\u2019den milyonlar, milyarlar vururken biraz daha \u00f6zen g\u00f6steremezler mi? \u00dcstelik bunu s\u00f6ylerken herkes\u00e7e alay konusu edilen \u201cK\u0131l oldum abi\u201dleri, \u201cBand\u0131ra band\u0131ra ye beni\u201dleri kast etmiyorum\u2026
\nBu par\u00e7alarda konuya tek tarafl\u0131 yakla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Yani ileriye s\u00fcr\u00fclen d\u00fc\u015f\u00fcncelere kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131labilir. Bu nedenle bir tart\u0131\u015fma konusu olabilecek konularda g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131ndan bunlar tart\u0131\u015fmac\u0131 anlat\u0131ma \u00f6rnek olu\u015ftururlar.<\/p>\n
3. BET\u0130MLEY\u0130C\u0130 (TASV\u0130R) ANLATIM B\u0130\u00c7\u0130M\u0130<\/p>\n
Betimleme, yal\u0131n bir s\u00f6yle\u015fiyle s\u00f6zc\u00fcklerle resim \u00e7izme sanat\u0131d\u0131r. G\u00f6rme, i\u015fitme, tatma, dokunma, koklama\u2026 gibi duyu organlar\u0131m\u0131z arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla varl\u0131klar\u0131n belirleyici niteliklerini alg\u0131lama, bu nitelikleri belirterek onlar\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lmad\u0131r.
\nBetimleme, varl\u0131klar\u0131n kendilerine \u00f6zg\u00fc niteliklerini s\u00f6zc\u00fcklerle anlatma i\u015fidir. Varl\u0131klar\u0131n, e\u015fyalar\u0131n ve olaylar\u0131n en belirgin \u00f6zellikleriyle tan\u0131t\u0131l\u0131p, g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde canland\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik bir anlat\u0131m yoludur. Betimleme, bir bak\u0131ma varl\u0131klar\u0131n, nesnelerin ve olaylar\u0131n s\u00f6zc\u00fcklerle resmini \u00e7izmektir. Bu anlat\u0131m okuyucular\u0131n duygular\u0131na, hayal g\u00fcc\u00fcne seslenir; yani yazar d\u0131\u015f d\u00fcnya ile, varl\u0131klarla ilgili izlenimlerini okurlara da aktarmak ister. Bunun i\u00e7in de bilin\u00e7li, titiz bir g\u00f6zlem yoluyla ayr\u0131nt\u0131 se\u00e7er. Se\u00e7ti\u011fi ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 imge (hayal) olu\u015fturacak bi\u00e7imde d\u00fczenler.
\nAyr\u0131nt\u0131lar genelden \u00f6zele ya da \u00f6zelden genele do\u011fru s\u0131ralanabilir. S\u00f6zgelimi bir kentin genel g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn\u00fc anlatt\u0131ktan sonra \u00f6zellik ta\u015f\u0131yan bir yap\u0131s\u0131n\u0131 (hastane, k\u0131\u015fla, park, cami\u2026) ele almak genelden \u00f6zele do\u011fru bir betimlemedir. Bir hayvan\u0131n ilgiyi \u00fcst\u00fcne \u00e7eken g\u00f6zlerinden ba\u015flayarak t\u00fcm g\u00f6vdesini tan\u0131tmak da \u00f6zelden genele do\u011fru bir betimlemedir.<\/p>\n
3.1. Konular\u0131 Bak\u0131m\u0131ndan Betimleme T\u00fcrleri
\n\u00b7\u0130nsan betimlemesi
\n\u00b7Hayvan betimlemesi
\n\u00b7E\u015fya betimlemesi
\n\u00b7Manzara betimlemesi
\n\u00b7Olay betimlemesi<\/p>\n
3.2. Ama\u00e7lar\u0131 Bak\u0131m\u0131ndan Betimleme T\u00fcrleri
\n\u00b7A\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 \u2013 teknik betimleme
\n\u00b7Sanatsal \u2013 izlenimsel betimleme
\nBetimleyici Anlat\u0131m Bi\u00e7imi ile \u0130lgili \u00d6rnekler<\/p>\n
\u00d6rnek 1:
\nG\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn a\u00e7\u0131k g\u00fcne\u015fli oldu\u011fu bir ilkbahar g\u00fcn\u00fcyd\u00fc. \u00d6\u011fleden sonra saat tam be\u015fe \u00e7eyrek kala, arabamla Guercina\u2019n\u0131n Pazar yerine geldim. Alan insan kayn\u0131yordu. Birden \u00e7anlar \u00e7almaya, sirenler \u00f6tmeye ba\u015flad\u0131. \u0130lk kez g\u00f6kten d\u00fc\u015fen bir bombay\u0131, sonra bunun ard\u0131ndan on sekiz tane kadar oldu\u011funu sayabildi\u011fim sava\u015f u\u00e7aklar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. Bombalar\u0131n patlamas\u0131 anlat\u0131lamaz bir panik yaratt\u0131. Ben be\u015f milis askeriyle birlikte k\u00fc\u00e7\u00fck bir tahta k\u00f6pr\u00fcn\u00fcn alt\u0131na sakland\u0131m. Olduk\u00e7a iyi gizlendi\u011fimiz yerden meydanda olup bitenleri, kad\u0131nlar\u0131n, erkeklerin, \u00e7ocuklar\u0131n ve hatta hayvanlar\u0131n nas\u0131l bir \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k ve korku i\u00e7inde ka\u00e7\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 deh\u015fetle g\u00f6rebiliyorduk\u2026
\nBu par\u00e7ada yazar, birdenbire kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kan sava\u015f ortam\u0131n\u0131; bu ortamda insanlar\u0131n nas\u0131l davrand\u0131klar\u0131n\u0131 betimliyor.<\/p>\n
\u00d6rnek 2:
\nSar\u0131 ya\u011fmur incecik, \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n \u00fcst\u00fcne ya\u011fan ba\u015fka bir \u0131\u015f\u0131k gibi iniyordu. Yerler, ince ya\u011fmuru buradan al\u0131p h\u0131zla az \u00f6teye d\u00f6k\u00fcveriyordu. Ku\u015flar boyunlar\u0131n\u0131 i\u00e7lerine \u00e7ekmi\u015fler, t\u00fcyleri domur domur, dallarda k\u0131p\u0131rt\u0131s\u0131z duruyor. Ya\u011fmurun i\u00e7inden mor bir kelebek seli ge\u00e7ti. \u0130leride akar \u00e7ay\u0131n k\u0131y\u0131s\u0131nda bir \u00e7\u0131vg\u0131na tutulup, bir hayat \u00e7al\u0131s\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnde kas\u0131rgaland\u0131, hayat \u00e7al\u0131s\u0131 mosmor oldu, tepeden t\u0131rna\u011fa; bir s\u00fcre karmakar\u0131\u015f\u0131k i\u00e7 i\u00e7e u\u011funarak, salk\u0131m sa\u00e7ak toparlan\u0131p da\u011f\u0131larak, orada savruldu. Sonra mor toparlak sar\u0131n\u0131n \u0131\u015f\u0131lt\u0131s\u0131nda eridi, da\u011f\u0131ld\u0131, usul usul yitip gitti.
\nBu par\u00e7ada do\u011fadaki olaylar bir devinim i\u00e7inde verilirken varl\u0131klar \u00e7e\u015fitli \u00f6zellikleriyle \u00e7o\u011funlukla g\u00f6rme duyusuna seslenen bir bi\u00e7imde g\u00f6zler \u00f6n\u00fcnde canland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
4. \u00d6YK\u00dcLEY\u0130C\u0130 ANLATIM B\u0130\u00c7\u0130M\u0130<\/p>\n
Konuyu, yani anlat\u0131lan\u0131 eylem i\u00e7inde verme ve g\u00f6sterme bi\u00e7imidir. Nas\u0131l bir eylemin bir ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f, bir geli\u015fim, bir de sona eri\u015f durumu varsa \u00f6yk\u00fcleyici anlat\u0131mda da \u00f6yle bir ak\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bir durumdan bir duruma ge\u00e7me, bir a\u015famadan bir a\u015famaya d\u00f6n\u00fc\u015fme bu t\u00fcr anlat\u0131m\u0131n belirleyici \u00f6zelliklerindendir. Bu \u00f6zelli\u011finden \u00f6t\u00fcr\u00fc okuyucu eylem i\u00e7inde ya\u015far, s\u00fcrekli bir devinim i\u00e7inde bulur kendini. \u00c7\u00fcnk\u00fc belirli zaman dilimi i\u00e7inde olay ve olgular ya birbirinin uzant\u0131s\u0131 olarak ya da geriye ve ileriye s\u0131\u00e7ray\u0131\u015flar yap\u0131larak verilir. Ancak bu olay ve olgular dizisi birbirine ba\u011flant\u0131l\u0131 anlaml\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olu\u015fturur. Bunun yan\u0131 s\u0131ra \u015fu iki soru anlat\u0131m\u0131n dokusuna egemen olur; \u201cNe oldu?\u201d, \u201cNas\u0131l oldu?\u201d Bundan dolay\u0131 bir olay\u0131 okuyucunun g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcnde canland\u0131rmak, varl\u0131klar\u0131n ba\u015f\u0131ndan ge\u00e7enleri aktarma amac\u0131 g\u00fcd\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc zaman \u00f6yk\u00fcleyici anlat\u0131ma ba\u015fvurulur. Bu anlat\u0131mda okuyucuyu olay i\u00e7inde ya\u015fatmak ama\u00e7lan\u0131r.
\nBu anlat\u0131m bi\u00e7imi \u00f6yk\u00fc, roman, masal, biyografi\u2026 gibi eserlerin temel \u00f6rg\u00fcs\u00fcn\u00fc olu\u015fturur. Yazar, konuyla ilgili ana d\u00fc\u015f\u00fcncesini okuyucusuna belirli bir olay\u0131 ya\u015fatarak alg\u0131latmay\u0131 ama\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131r. Bu anlat\u0131m bi\u00e7imi \u00e7o\u011fu zaman \u201cbetimleme\u201d ile birlikte kullan\u0131l\u0131r.
\n\u00d6yk\u00fcleyici Anlat\u0131m Bi\u00e7imi ile \u0130lgili \u00d6rnekler<\/p>\n
\u00d6rnek 1:
\n\u2026\u2026. Ate\u015f oyunlar\u0131 aras\u0131nda daha b\u00fcy\u00fckleri, hatta kazalara yol a\u00e7anlar\u0131 vard\u0131. Baruttan gemiler, kuleler yap\u0131larak \u015fenlik yerine ta\u015f\u0131n\u0131r, burada bunlara ate\u015f verilir, b\u00fcy\u00fck patlamalarla yan\u0131p tutu\u015fmalar\u0131 zevkle seyredilirdi. A\u011fz\u0131ndan ate\u015f p\u00fcsk\u00fcren ejderhalar, tekerlekler \u00fcst\u00fcnde halk aras\u0131nda gezdirilir, g\u00f6renler ka\u00e7ar, seyredenler g\u00fclerdi.<\/p>\n
\u00d6rnek 2:
\nOn alt\u0131nc\u0131 katta asans\u00f6rden indik. Bana oday\u0131 g\u00f6sterecek \u00e7ocu\u011fun pe\u015flinden y\u00fcr\u00fcyordum. \u00c7ocuk k\u0131sa bir koridoru ge\u00e7ti, bir odan\u0131n \u00f6n\u00fcnde durdu. Ben de durdum. Kap\u0131y\u0131 a\u00e7t\u0131, i\u00e7eri girdik. Perdeler s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya kapal\u0131. \u00c7ocuk perdeleri a\u00e7\u0131p d\u0131\u015far\u0131y\u0131 g\u00f6stermek istedi. Engel oldum. Lambalar\u0131 yakt\u0131. Banyonun kap\u0131s\u0131 a\u00e7t\u0131. Bir \u015fey isteyip istemedi\u011fimi sordu. \u0130stemedi\u011fimi s\u00f6yledim. Ha\u015fi\u015fini verdim, gitti.<\/p>\n
\u00d6SS\u2019de Konuyla \u0130lgili \u00c7\u0131kan Sorulardan \u00d6rnekler<\/p>\n
\u00d6rnek 1:
\nSofraya hep birlikte oturduk. Tahtadan, yuvarlak bir yer sofras\u0131na, ayaklar\u0131m\u0131z\u0131 alt\u0131m\u0131za al\u0131p yan oturarak yakla\u015f\u0131rd\u0131k. Sofra \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fc dizlerimizin \u00fczerine \u00e7ekerdik. Babam ba\u011fda\u015f kurarak ba\u015f k\u00f6\u015feye otururdu. Beni sa\u011f\u0131na, k\u0131z karde\u015fimi de soluna al\u0131rd\u0131. Kar\u015f\u0131s\u0131nda annem otururdu. Babam, yeme\u011fe ba\u015flamadan i\u00e7imizden biri yan\u0131l\u0131p da yeme\u011fe uzanacak olursa, hi\u00e7 ac\u0131madan ka\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n tersini, uzanan elin s\u0131rt\u0131na indirirdi.
\nBu par\u00e7an\u0131n anlat\u0131m\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131dakilerden hangisinde verilenlerden yararlan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r?
\na)Betimleme \u2013 \u00f6yk\u00fcleme
\nb)\u00d6yk\u00fcleme \u2013 \u00f6rnek verme
\nc)Betimleme \u2013 a\u00e7\u0131klama
\nd)A\u00e7\u0131klama \u2013 \u00f6yk\u00fcleme
\ne)A\u00e7\u0131klama \u2013 \u00f6rnek verme<\/p>\n
\u00d6rnek 2:
\nAdalarda oturanlar, ak\u015fam\u00fczeri iskeleye \u00e7\u0131k\u0131p, gelenleri kar\u015f\u0131lar, gidenleri u\u011furlarlar; gen\u00e7ler arkada\u015flar\u0131yla bulu\u015fur; ya\u015fl\u0131lar \u00e7ay bah\u00e7elerinde, aralar\u0131nda s\u00f6yle\u015firler. Saat dokuza gelince, herkes evine d\u00f6nm\u00fc\u015f, sofraya oturmu\u015f olur. adalara gezmeye gelen birka\u00e7 ki\u015fi d\u0131\u015f\u0131nda kimseleri g\u00f6remezsiniz ortal\u0131kta.
\nBu par\u00e7an\u0131n anlat\u0131m\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131dakilerden hangisine ba\u015fvurulmu\u015ftur?
\na)\u00d6yk\u00fcleme
\nb)Tan\u0131mlama
\nc)Tart\u0131\u015fma
\nd)A\u00e7\u0131klama
\ne)Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Anlat\u0131m demek, bir kimseye bir \u015fey hakk\u0131nda bir \u015fey s\u00f6yleme, bir \u015fey anlatma i\u015fidir. Bu s\u00f6yleme ve anlatma geli\u015fi g\u00fczel olmaz. Anlat\u0131m\u0131 y\u00f6nlendiren, bi\u00e7imlendiren yazar\u0131n amac\u0131d\u0131r. Bir yazar, acaba s\u00f6z veya yaz\u0131yla ba\u015fvururken neyi ama\u00e7lar? Kendini dinleyecek ya da okuyacak olanlar \u00fczerinde nas\u0131l bir etki yaratmak ister? Konu\u015fmalar\u0131 ve yaz\u0131lar\u0131 bu sorular a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirilenler ba\u015fl\u0131ca … Devam\u0131n\u0131 oku…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1686,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13916,12],"tags":[14616,14615],"class_list":["post-40591","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nedir","category-tr","tag-anlatim-bicimi-ozellikleri","tag-anlatim-bicimleri-ve-ozellikleri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40591","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1686"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=40591"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40591\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=40591"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=40591"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=40591"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}