T\u00dcRK\u0130YE’DE MADENLER VE ENERJ\u0130 KAYNAKLARI<\/p>\n
Yer kabu\u011funun ana yap\u0131s\u0131ndaki ekonomik de\u011fer ta\u015f\u0131yan mineral topluluklar\u0131na maden ad\u0131 verilir. \u00c7e\u015fitli yer kabu\u011fu hareketleri ve ba\u015fkala\u015fma olaylar\u0131 sonucunda kaya\u00e7lar\u0131n yap\u0131s\u0131ndaki minerallerin etkilenmesiyle cevher (filiz) ad\u0131 verilen maden yataklar\u0131 olu\u015fur. Madenlerin ta\u015f ve toprakla kar\u0131\u015f\u0131k halde ilk olarak \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 durumuna tuv\u00f6nan cevher ad\u0131 verilir. Kaya\u00e7lar\u0131n i\u00e7indeki minerallerin baz\u0131lar\u0131 ergitilerek ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00e7e\u015fitli metalik madenler (demir, bak\u0131r, kur\u015fun, vb.) elde edilir. Minerallerinin do\u011frudan maden olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 metal olmayan madenler (mermer, fosfat, k\u00fck\u00fcrt vb) de vard\u0131r. Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda yak\u0131larak yararlan\u0131labilen enerji kayna\u011f\u0131 durumundaki madenler (k\u00f6m\u00fcr, petrol, vb.) yak\u0131t maden olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.
\nBir madenin i\u015fletmeye a\u00e7\u0131labilmesi i\u00e7in gerekli ko\u015fullar;. Kaya\u00e7lar\u0131n i\u00e7indeki saf haldeki maden miktar\u0131n\u0131n (ten\u00f6r) yeterli olmas\u0131,. Yeralt\u0131ndaki \u00e7\u0131kar\u0131lmam\u0131\u015f toplam miktar\u0131n\u0131n (rezerv) uzun y\u0131llar \u00e7\u0131kar\u0131labilecek kadar yeterli olmas\u0131,. Sanayi tesisleri ve di\u011fer kullan\u0131m alanlar\u0131 gibi pazarlama yerlerine yak\u0131n olmas\u0131,. Ula\u015f\u0131m olanaklar\u0131n\u0131n geli\u015fmi\u015f olmas\u0131,. Gerekli teknolojinin ve sermayenin olmas\u0131 gibi \u015fartlard\u0131r. T\u00fcrkiye, Alp orojenezine u\u011frad\u0131\u011f\u0131ndan ve bu olaya ba\u011fl\u0131 olarak volkanik ve ba\u015fkala\u015fma olaylar\u0131n\u0131n etkisinde kald\u0131\u011f\u0131ndan jeolojik olu\u015fum ya\u015f\u0131 olduk\u00e7a gen\u00e7tir. Bu nedenle \u00fclkemiz maden \u00e7e\u015fitlili\u011fi y\u00f6n\u00fcnden olduk\u00e7a zengindir. \u00a0\u00dclkemiz maden \u00e7e\u015fitlili\u011fi y\u00f6n\u00fcyle \u00e7ok zengin olmas\u0131na ra\u011fmen, tektonik ve ba\u015fkala\u015fma hareketlerinin ayn\u0131 b\u00f6lgelerde s\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclmesi nedeniyle maden yataklar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apl\u0131 ve da\u011f\u0131n\u0131k haldedir. Bu durum \u00fclkemizdeki madencilik faaliyetlerinin olumsuz y\u00f6nde etkilemektedir.
\nT\u00fcrkiye’deki madenlerin aray\u0131p bulunmas\u0131 ve \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in 1935 y\u0131l\u0131nda Maden Tetkik ve Arama Enstit\u00fcs\u00fc (MTA) kurulmu\u015ftur. Bu konudaki gerekli sermaye deste\u011fi ise Etibank taraf\u0131ndan sa\u011flanmaktad\u0131r.<\/p>\n
1. Madenler<\/p>\n
a. Demir
\nT\u00fcrkiye’deki a\u011f\u0131r sanayinin ham maddesi durumunda olan demir, hemen her b\u00f6lgede rezervi olan bir madendir. Ancak \u00fclkemizdeki bu rezervlerden ten\u00f6r\u00fc en y\u00fcksek olanlar i\u015fletilmektedir. Bunlar\u0131n ba\u015fl\u0131calar\u0131; Divri\u011fi ve Kangal (Sivas), Hekimhan ve Hasan\u00e7elebi (Malatya), Havran (Bal\u0131kesir), Kayseri, Ni\u011fde ve Adana illerinin Orta Toroslar’daki Alada\u011flara yak\u0131n kesimleri, Kahramanmara\u015f ve Hatay’da bulunur. Bu rezervlerden \u00e7\u0131kar\u0131lan demir cevheri Karab\u00fck, Karadeniz Ere\u011flisi, \u0130skenderun, K\u0131r\u0131kkale, Sivas ve \u0130zmir’deki demir – \u00e7elik fabrikalar\u0131nda i\u015flenir. Y\u0131ll\u0131k demir \u00fcretimimiz tuv\u00f6nan olarak 4 \u2013 6 milyon ton aras\u0131nda de\u011fi\u015fir. Bu \u00fcretim \u00fclkemizde giderek artan demir ihtiyac\u0131n\u0131 tam olarak kar\u015f\u0131layamamakta bu nedenle baz\u0131 y\u0131llar demir ithal edilmektedir.
\nD\u00fcnya’da en \u00e7ok demir \u00fcreten \u00fclkeler \u00c7in, Brezilya, Avustralya ve A.B.D.’dir. T\u00fcrkiye ise sekizinci s\u0131rada yer al\u0131r.<\/p>\n
b. Bak\u0131r
\nYumu\u015fak bir metal olan bak\u0131r, i\u015flenmesi kolay bir madendir. Bu nedenle kullan\u0131m alan\u0131 yayg\u0131nd\u0131r. Elektri\u011fi iletmesi nedeniyle elektrik – elektronik sanayisinde, Bunun yan\u0131 s\u0131ra makine sanayii, mutfak ve s\u00fcs e\u015fyalar\u0131 yap\u0131m\u0131 gibi alanlarda da kullan\u0131l\u0131r. En \u00f6nemli bak\u0131r yataklar\u0131m\u0131z Murgul (Artvin), K\u00fcre (Kastamonu), Maden (Elaz\u0131\u011f) ve \u00c7ayeli (Rize) y\u00f6relerindedir. Bu y\u00f6relerden elde edilen bak\u0131r cevheri Samsun, Murgul ve Maden’deki i\u015fletmelerde i\u015flenir. Y\u0131ll\u0131k bak\u0131r \u00fcretimimiz tuv\u00f6nan olarak 3 – 5 milyon ton aras\u0131nda de\u011fi\u015fir. D\u00fcnya’da en \u00e7ok bak\u0131r \u00fcreten \u00fclkeler \u015eili, A.B.D. ve Kanada’d\u0131r. T\u00fcrkiye ise yedinci s\u0131rada yer al\u0131r.
\nc. Krom
\nSertlik derecesi y\u00fcksek olan ve paslanmaya kar\u015f\u0131 \u00e7ok dayan\u0131kl\u0131 olan krom, bu \u00f6zelli\u011fi nedeniyle paslanmaz \u00e7elik sanayinden (mutfak e\u015fyalar\u0131, makine par\u00e7alar\u0131 vb.) i\u015f makineleri sanayisine kadar bir\u00e7ok alanda kullan\u0131l\u0131r. Kromit mineralinden elde edilen krom bir\u00e7ok b\u00f6lgemizde rezervi bulunan bir madendir. T\u00fcrkiye’de demir, bak\u0131r ve krom \u00fcretiminin (tuv\u00f6nan) y\u0131llara g\u00f6re de\u011fi\u015fimi \u00dclkemizdeki en \u00f6nemli krom yataklar\u0131 Guleman (Elaz\u0131\u011f), Kopda\u011f\u0131 (Erzincan), Fethiye ve K\u00f6yce\u011fiz (Mu\u011fla), Ac\u0131payam ve Buldan (Denizli), Orhaneli (Bursa), Mihal\u0131\u00e7\u00e7\u0131k (Eski\u015fehir), Karsant\u0131 ve Pozant\u0131 (Adana) ve Kayseri’de bulunur. Son y\u0131llarda 500 bin tonun alt\u0131na d\u00fc\u015fen y\u0131ll\u0131k \u00fcretimimizin yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131 ihra\u00e7 edilir. Gerideki miktar ise Elaz\u0131\u011f ve Antalya’daki ferro krom fabrikalar\u0131nda i\u015flenir. D\u00fcnya’da en \u00e7ok krom \u00fcreten \u00fclkeler G\u00fcney Afrika Cumhuriyeti, Rusya Federasyonu, Hindistan ve Filipinler’dir. T\u00fcrkiye ise be\u015finci s\u0131rada yer al\u0131r.
\nd. Boksit
\nBoksit madeninin i\u015flenmesiyle al\u00fcminyum madeni elde edilir. Stratejik \u00f6neme sahip bir metal olan al\u00fcminyum, elektrik – elektronik sanayii, izolasyon malzemelerinin yap\u0131m\u0131nda, konserve ve ambalaj sanayiinde, in\u015faat sekt\u00f6r\u00fcnde ve otomotiv sanayiinde olmak \u00fczere bir\u00e7ok alanda kullan\u0131l\u0131r. T\u00fcrkiye’deki ba\u015fl\u0131ca boksit yataklar\u0131; Akseki (Antalya), Seydi\u015fehir (Konya), Milas (Mu\u011fla) ve Saimbeyli (Adana) gibi y\u00f6relerde bulunur. Bu y\u00f6relerden elde edilen boksit Seydi\u015fehir’deki al\u00fcminyum tesislerinde i\u015flenir.
\ne. Bor mineralleri
\nTuz bile\u015fi\u011fi halinde olan bor mineralleri, hafif ve kimyasal etkilere kar\u015f\u0131 dayan\u0131kl\u0131d\u0131r. Bu \u00f6zelli\u011fi nedeniyle plastik, elyaf, \u0131s\u0131ya dayan\u0131kl\u0131 cam sanayii, temizlik maddeleri \u00fcretimi, foto\u011fraf\u00e7\u0131l\u0131k, emaye ve porselen, \u00e7imento, ila\u00e7 ve boya sanayii gibi alanlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra roket ve jet yak\u0131tlar\u0131 ile n\u00fckleer enerji \u00fcretiminde kullan\u0131lan bir madendir. Bu nedenle stratejik bir madendir.T\u00fcrkiye’de bor mineralleri \u00fcretiminin (tuv\u00f6nan) y\u0131llara g\u00f6re de\u011fi\u015fimi
\nD\u00fcnya bor mineralleri rezervinin yar\u0131dan fazlas\u0131 T\u00fcrkiye’de bulunur. Bu rezervin bulundu\u011fu basl\u0131ca maden yataklar\u0131m\u0131z; Seyitgazi (Eski\u015fehir), Bigadi\u00e7 ve Susurluk (Bal\u0131kesir), Emet (K\u00fctahya) ve Mustafa Kemalpa\u015fa (Bursa) y\u00f6relerindedir. Bu y\u00f6relerden elde edilen ham boraks tuzlar\u0131 Band\u0131rma (Bal\u0131kesir)ve Kirka (Eski\u015fehir) y\u00f6relerindeki fabrikalarda islenir.
\nD\u00fcnya’daki bor mineralleri rezervinin yar\u0131dan fazlas\u0131 T\u00fcrkiye’dedir. T\u00fcrkiye’den sonra ikinci sirada<\/p>\n
f. Z\u0131mpara ta\u015f\u0131<\/p>\n
Ba\u015fkala\u015f\u0131m kaya\u00e7 t\u00fcr\u00fc olan sert bir bile\u015fiktir. Ah\u015fap ve metal y\u00fczeylerinin parlat\u0131lmas\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. T\u00fcrkiye’deki basl\u0131ca z\u0131mpara yataklar\u0131; Yata\u011fan (Mu\u011fla), Ayd\u0131n ve Denizli illerinde bulunur.<\/p>\n
g. K\u00fck\u00fcrt
\nKimyasal \u00f6zelli\u011fi nedeniyle tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131n ila\u00e7lanmas\u0131nda, asfalt yap\u0131m\u0131nda ve kimya sanayisinde kullan\u0131l\u0131r. En \u00f6nemli k\u00fck\u00fcrt yata\u011f\u0131 olan Ke\u00e7iborlu (Isparta) y\u00f6resindeki isletmeler kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fck\u00fcrt \u00fcretimimiz petrol rafinerilerinin art\u0131klardan ve ithalat yoluyla kar\u015f\u0131lan\u0131r.
\nh. Barit
\nPetrol ve gaz sondajlar\u0131nda bask\u0131y\u0131 kontrol etmek ve patlamalar s\u0131ras\u0131nda kuyu duvarlar\u0131n\u0131 sabitle\u015ftirmede kullan\u0131l\u0131r. Ayr\u0131ca boya, deri, kuma\u015f ve elektronik e\u015fyalarda (televizyon) da kullan\u0131lmaktad\u0131r. Alanya ve Gazipa\u015fa (Antalya), Elbistan (Kahramanmara\u015f), Mu\u015f ve Eski\u015fehir y\u00f6relerinden \u00e7\u0131kar\u0131lan barit; \u0130zmit, \u0130zmir, Elaz\u0131\u011f, Eski\u015fehir ve Antalya’daki barit unu fabrikalar\u0131nda i\u015flenir.
\n\u0131. Tuz
\nKimya sanayii, dericilik, konserve ve sal\u00e7a sanayisine kadar bir\u00e7ok alanda kullan\u0131lan tuz, \u00fclkemizde bol miktarda bulunur. \u00dclkemizdeki tuz \u00fcretimi denizlerden, g\u00f6llerden ve kaya tuzu yataklar\u0131ndan elde edilir. Y\u0131ll\u0131k tuz \u00fcretimimiz 1 750 000 ile 2 200 000 ton aras\u0131nda de\u011fi\u015fir. \u00dcretilen tuzun yar\u0131dan fazlas\u0131 g\u00f6llerden elde edilir. En \u00f6nemli g\u00f6l tuzu yata\u011f\u0131m\u0131z Tuz g\u00f6l\u00fcd\u00fcr. En b\u00fcy\u00fck deniz tuzlam\u0131z ise \u0130zmir k\u00f6rfezindeki \u00c7amalt\u0131 tuzlas\u0131d\u0131r. Kaya tuzu yataklar\u0131m\u0131z\u0131n ba\u015fl\u0131calar\u0131 ise \u00c7ank\u0131r\u0131, K\u0131r\u015fehir, Nev\u015fehir, Yozgat, Erzurum, I\u011fd\u0131r, Ka\u011f\u0131zman (Kars) ve A\u011fr\u0131 y\u00f6relerindedir.<\/p>\n
Manganez:<\/p>\n
Demir,\u00e7inko, kobalt gibi \u00e7e\u015fitli elementlerle birlikte bulunan manganez cevheri, i\u015flenerek saf
\nmanganez haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Sert ve dayan\u0131kl\u0131 sanayi \u00e7eli\u011fi yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. En \u00f6nemli manganez yataklar\u0131m\u0131z; Ceyhan (Adana),Denizli, Kastamonu, Bal\u0131kesir, Burdur ve Sivas illerindedir.<\/p>\n
Antimon:<\/p>\n
Antimon cevherinin demir tozu ile \u0131s\u0131t\u0131lmas\u0131 yoluyla elde edilen antimon, paslanmaz metal sanayii, matbaac\u0131l\u0131k, ila\u00e7, cam ve seramik sanayii gibi alanlarda kullan\u0131l\u0131r. Antimon yataklar\u0131 Bal\u0131kesir, Tokat. K\u00fctahya, \u0130zmir. Bilecik ve Ni\u011fde illerinde bulunur. C\u0131va: Do\u011fal ortamda s\u0131v\u0131 olarak elde edilen tek metal madendir. \u00d6l\u00e7\u00fc aletleri yap\u0131m\u0131nda, boya sanayisinde, tar\u0131m ila\u00e7lar\u0131 yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131labilen c\u0131va, insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na verdi\u011fi zararlar ve \u00e7evre kirlili\u011fi olu\u015fturmas\u0131 gibi nedenlerden dolay\u0131 \u00fclkemizde \u00e7o\u011funlu\u011fu Ege B\u00f6lgesi’nde yer alan c\u0131va isletmeleri kapanm\u0131\u015ft\u0131r. Volfram (Tungsten): \u0131s\u0131ya ve darbelere kar\u015f\u0131 dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131 nedeniyle is makineleri, demir yolu ara\u00e7lar\u0131, uzay ara\u00e7lar\u0131, u\u00e7ak ve gemi yap\u0131m\u0131 gibi alanlarda kullan\u0131l\u0131r. Bursa (Uluda\u011f)’da yer alan tek volfram isletmemiz zarar etmesi nedeniyle kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Fosfat:<\/p>\n
Kaya\u00e7lar halindeki tuz bile\u015fikleri olan fosfat, petrokimya sanayii, g\u00fcbre sanayii, \u00e7imento, cam ve seramik sanayii gibi bir\u00e7ok alanda kullan\u0131l\u0131r. T\u00fcrkiye’deki fosfat yataklar\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da olup bunlar Ad\u0131yaman, Bing\u00f6l ve Bitlis illerindedir. Buralardan elde edilen fosfat Mardin (Maz\u0131da\u011f\u0131) fosfat isletmelerinde islenir.<\/p>\n
Asbest:<\/p>\n
\u00c7ok y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klara ve ate\u015fe dayan\u0131kl\u0131 olan yanmaz bir madendir. itfaiyeci elbiseleri, otomobillerin fren balatalar\u0131 ve \u00e7at\u0131 malzemesi olan eternit yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. \u00d6nemli asbest yataklar\u0131m\u0131z Bursa, \u0130skenderun, Erzincan, \u0130zmir, Mu\u011fla ve Sivas illerinde
\nyer alir.<\/p>\n
Mermer:<\/p>\n
Mermer yataklar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan zengin olan \u00fclkemiz D\u00fcnya’n\u0131n \u00f6nemli mermer \u00fcreticilerindendir. \u00c7ok \u00e7e\u015fitli t\u00fcrde mermer yataklar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu \u00fclkemizde bu yataklar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu Marmara ve Ege b\u00f6lgelerindedir. Marmara adasi (Bal\u0131kesir), Bal\u0131kesir, Bursa, Bilecik, Mu\u011fla, Afyon ve Denizli illeri basl\u0131ca mermer yataklar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu illerimizdir.<\/p>\n
K\u00fc\u00e7\u00fck s\u00fcs e\u015fyalar\u0131, tak\u0131 ve pipo gibi e\u015fyalar\u0131n yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131lan hafif ve parlak y\u00fczeyli l\u00fcle ta\u015f\u0131 ise Eski\u015fehir’de \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. Yine k\u00fc\u00e7\u00fck s\u00fcs e\u015fyalar\u0131 ve tesbih yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131lan Oltu ta\u015f\u0131 Erzurum’un Oltu il\u00e7esinde \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r.<\/p>\n
2. Enerji Kaynaklar\u0131<\/p>\n
T\u00fcrkiye’deki enerji kaynaklar\u0131 yak\u0131labilen madenler (k\u00f6m\u00fcr, petrol ve do\u011falgaz), su g\u00fcc\u00fc, r\u00fczgar g\u00fcc\u00fc, g\u00fcne\u015f, jeotermal kaynaklar, radyoaktif mineraller (uranyum ve toryum) gibi \u00e7ok \u00e7e\u015fitli kaynaklard\u0131r. Bu kaynaklar\u0131n potansiyeli de olduk\u00e7a fazlad\u0131r. Bu \u00f6zelli\u011fi nedeniyle \u00fclkemiz \u00f6nemli bir avantaja sahiptir. \u00dclkemizdeki ba\u015fl\u0131ca enerji kaynaklar\u0131 ile bunlar\u0131n elde edildi\u011fi yerler \u015funlard\u0131r:<\/p>\n
a. Ta\u015fk\u00f6m\u00fcr\u00fc<\/p>\n
Birinci jeolojik zaman\u0131n karbon d\u00f6neminde olu\u015fmu\u015f bir k\u00f6m\u00fcr t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Kalorisi y\u00fcksek oldu\u011fundan \u00fclkemizde demir – \u00e7elik sanayiinde yak\u0131t olarak kullan\u0131l\u0131r. \u00dclkemizdeki tas k\u00f6m\u00fcr\u00fc yataklar\u0131 Zonguldak (Ere\u011fli’den Amasra’ya kadar olan geni\u015f bir havza) ‘ta yer al\u0131r. Buradan elde edilen tas k\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc Ere\u011fli ve Karab\u00fck’teki demir – \u00e7elik fabrikalar\u0131nda, geri kalan\u0131 ise \u00c7atala\u011fz\u0131 termik santralinde elektrik \u00fcretiminde kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n
b. Linyit<\/p>\n
Tas k\u00f6m\u00fcr\u00fcne g\u00f6re kalori de\u011feri daha d\u00fc\u015f\u00fck olan linyit, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc jeolojik zamanda olu\u015fmu\u015f bir k\u00f6m\u00fcrd\u00fcr. Arazilerinin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc jeolojik zamanda olu\u015ftu\u011fundan \u00fclkemiz linyit yataklar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan olduk\u00e7a zengindir. Hemen her. b\u00f6lgemizde yer alan linyit yataklar\u0131m\u0131z\u0131n ba\u015fl\u0131calar\u0131; Elbistan (Kahramanmara\u015f), Soma (Manisa), K\u00fctahya (Seyit\u00f6mer, Tun\u00e7bilek veTavsanl\u0131), Yata\u011fan (Mu\u011fla), \u00c7an (\u00c7anakkale), Beypazar\u0131 ve Nall\u0131han (Ankara), Erzurum ve Amasya’d\u0131r. \u00dclkemizde \u00fcretilen linyitin yar\u0131dan fazlas\u0131 termik santrallerde, geri kalan kesimi ise konutlar\u0131n \u0131s\u0131t\u0131lmas\u0131nda ve sanayide kullan\u0131l\u0131r. Linyitle \u00e7al\u0131\u015fan ba\u015fl\u0131ca termik
\nsantrallerimiz; Soma, Seyit\u00f6mer, Tun\u00e7bilek, Yata\u011fan, Af\u015fin – Elbistan, \u00c7ay\u0131rhan ve Orhaneli santralleridir.<\/p>\n
c. Petrol<\/p>\n
B\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc jeolojik zamanda olu\u015fmu\u015f arazilerde bulunan bir madendir. \u00dclkemizin petrol rezervlerinin zengin oldu\u011fu, ancak bu rezervlerin y\u00fczeye yakin olmad\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok derinlerde oldu\u011fu konusunda g\u00f6r\u00fc\u015fler vard\u0131r. T\u00fcrkiye’nin bug\u00fcnk\u00fc petrol ihtiyac\u0131 25,5 milyon ton \u00a0civar\u0131nda olup bunun ancak % 10’u \u00fclkemizden elde edilmektedir. Geri kalan kesim ise ithal edilmektedir. \u00dclkemizdeki petrol \u00fcretiminin tamam\u0131na yakini G\u00fcneydo\u011fu Anadolu B\u00f6lgesi’nden kar\u015f\u0131lan\u0131r. Bu b\u00f6lgeden elde edilen ham petrol Batman’daki rafineride
\ni\u015flenir. D\u0131\u015far\u0131dan ithal edilen ham petrol ise \u0130zmit (\u0130pra\u015f), \u0130zmir Alia\u011fa), K\u0131r\u0131kkale (Ortado\u011fu) ve Mersin v”as rafinerilerinde islenmektedir.<\/p>\n
d. Do\u011falgaz
\nPetrol\u00fcn gaz haline d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f bir bi\u00e7imi olan do\u011falgaz petrol rezervlerinin \u00e7evresinden \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. Temiz bir yak\u0131t olmas\u0131 nedeniyle son y\u0131llarda kullan\u0131m alan\u0131 yayg\u0131n olan do\u011falgaz \u00fclkemizde sinirli bir \u00fcretime sahiptir. T\u00fcrkiye’nin y\u0131ll\u0131k do\u011falgaz ihtiyac\u0131 yakla\u015f\u0131k 10 milyar m3 iken, \u00fclkemizde \u00fcretilen y\u0131ll\u0131k do\u011falgaz miktar\u0131 250 – 750 milyon m3 kadard\u0131r. Bu nedenle do\u011falgaz ithalat\u0131m\u0131z olduk\u00e7a fazlad\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrkiye’nin en \u00e7ok do\u011falgaz ald\u0131\u011f\u0131 \u00fclke Rusya Federasyonu’dur. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda Kazakistan ve T\u00fcrkmenistan petrolleri ile do\u011falgaz\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye \u00fczerinden D\u00fcnya’ya ta\u015f\u0131ma projesi olan Bak\u00fc \u2013 Ceyhan Boru Hatti Projesi’nin ger\u00e7eklesmesi beklenmektedir.<\/p>\n
\u00dclkemizde do\u011falgaz yataklar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu yerler;Hamitabat (K\u0131rklareli),Hayrabolu (Tekirda\u011f) ve \u00c7amurlu (Mardin) y\u00f6releridir. Buralardan elde edilen ve ithalatla gelen toplam do\u011falgaz\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc elektrik enerjisi elde edilen termik santrallerimizde kullan\u0131l\u0131r. Bu santrallerimiz; Hamitabat (Kirklareli),Ambarl\u0131 (\u0130stanbul) ve Ovaak\u00e7a (Bursa)’d\u0131r. Geriye kalan miktar ise sanayide ve konutlar\u0131n \u0131s\u0131t\u0131lmas\u0131nda kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n
e. Su g\u00fcc\u00fc<\/p>\n
En g\u00fcvenilir ve en temiz enerji kayna\u011f\u0131 olan su g\u00fcc\u00fc \u00fclkemizde potansiyeli olduk\u00e7a fazla olan bir enerji kayna\u011f\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye’de akarsular \u00fczerinde kurulu olan ve akarsuyun y\u00fcksekten \u00a0\u00fc\u015ferek trib\u00fcnleri \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131 esas\u0131na dayanan santrallere hidroelektrik santral denir. Bu \u00a0santrallerden akarsu g\u00fcc\u00fcne dayal\u0131 elektrik (hidroelektrik) \u00fcretilir. T\u00fcrkiye’nin ortalama \u00a0y\u00fckseltisinin fazla olmas\u0131 ve akarsular\u0131n dar ve derin vadilerde akmas\u0131 nedeniyle hidroelektrik potansiyeli olduk\u00e7a fazladir. Co\u011frafi b\u00f6lgelerimiz aras\u0131nda hidroelektrik potansiyeli en y\u00fcksek olan b\u00f6lgemiz Do\u011fu Anadolu B\u00f6lgesi’dir.<\/p>\n
T\u00fcrkiye,hidroelektrik potansiyel bak\u0131m\u0131ndan Avrupa’da Rusya Federasyonu ve Norve\u00e7’ten sonra \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131radad\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrkiye’de \u00fcretilen y\u0131ll\u0131k elektrik enerjisi \u00fcretimi 2003 y\u0131l\u0131 verilerine g\u00f6re yakla\u015f\u0131k 140 milyar kwh’tir.Bu enerjinin yakla\u015f\u0131k % 25’i hidroelektrik santrallerden kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Hidroelektrik santrallerden elde edilen enerjinin n\u00fcfusun kalabal\u0131k oldu\u011fu kentlere ve sanayi b\u00f6lgelerine ta\u015f\u0131nmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda meydana gelen kay\u0131plar ve barajlar\u0131n zamanla \u00f6mr\u00fcn\u00fcn t\u00fckenmesi gibi nedenlerden dolay\u0131 hidroelektrik santrallerden elde edilen enerji \u00fclke ihtiyac\u0131n\u0131 tam olarak kar\u015f\u0131layamamaktad\u0131r. Bu nedenle elektrik enerjisi elde edilebilecek ba\u015fka enerji kaynaklar\u0131na ihtiya\u00e7 vard\u0131r.
\nf. R\u00fczgar g\u00fcc\u00fc
\n\u00c7evre kirletmeyen temiz bir enerji olmas\u0131, ham maddesinin olmamas\u0131 ve yenilenebilen(t\u00fckenmez) bir enerji kayna\u011f\u0131 olmas\u0131 gibi \u00f6zellikler r\u00fczgar g\u00fcc\u00fcn\u00fcn
\nkullan\u0131lmas\u0131n\u0131 cazip hale getirmi\u015ftir. Ancak pahal\u0131 bir yat\u0131r\u0131m olmas\u0131 nedeniyle \u00fclkemizde r\u00fczgar g\u00fcc\u00fcyle \u00e7al\u0131\u015fan santraller yok denecek kadar azd\u0131r. Bu santral-
\nIerin ilki \u00c7esme (\u0130zmir)’nin Ala\u00e7at\u0131 beldesinde 1998 y\u0131l\u0131nda kurulmu\u015ftur. R\u00fczgar potansiyeli y\u00fcksek olan \u00c7anakkale,Mu\u011fla, Bal\u0131kesir ve Manisa gibi illerde de bu
\nt\u00fcr santrallerin kurulmas\u0131 planlanmaktad\u0131r<\/p>\n
g. G\u00fcne\u015f Enerjisi<\/p>\n
Yenilenebilen yani t\u00fckenmeyen enerji kaynaklar\u0131 i\u00e7inde en \u00f6nemlisidir. T\u00fcrkiye’nin orta ku\u015fa\u011f\u0131n g\u00fcneyinde Akdeniz iklim b\u00f6lgesinde yer almas\u0131 nedeniyle, bir\u00e7ok
\nb\u00f6lgemizde y\u0131l i\u00e7indeki g\u00fcne\u015fli g\u00fcn say\u0131s\u0131 ve g\u00fcne\u015flenme s\u00fcresi yeterli d\u00fczeydedir. Y\u0131l i\u00e7inde g\u00fcne\u015flenme s\u00fcresi en y\u00fcksek b\u00f6lgemiz G\u00fcneydo\u011fu Anadolu B\u00f6lgesi
\niken g\u00fcne\u015flenme s\u00fcresi en d\u00fc\u015f\u00fck b\u00f6lgemiz Karadeniz B\u00f6lgesi’dir. Elektrik enerjisi elde etme, otomobil yak\u0131t\u0131, \u0131s\u0131nma ve s\u0131cak su elde etme gibi bir\u00e7ok alanda faydalan\u0131lan g\u00fcne\u015f enerjisi \u00fclkemizde daha \u00e7ok ev ve is yerlerinin \u0131s\u0131nmas\u0131nda ve s\u0131cak su elde edilmesinde faydalan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
h. Jeotermal enerji<\/p>\n
Yer’in derinliklerine do\u011fru her 33 metre derinlikte s\u0131cakl\u0131k yakla\u015f\u0131k 1 C artar. Bu nedenle Yer’in derinliklerinde suyun kaynama derecesinden (100 C ) \u00e7ok daha
\ny\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klarda buhar halinde sular bulunabilmektedir.150 C – 200 C s\u0131cakl\u0131klardaki su buhar\u0131 sondajlarla yery\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kar\u0131larak elektrik enerjisi elde
\nedilir. \u00dclkemizde bu ama\u00e7la kurulmu\u015f olan jeotermal \u00a0santral Sarayk\u00f6y (Denizli)’de yer al\u0131r. Suyun kaynama s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131nda olan s\u0131cak sular ise konutlar\u0131n ve
\nseralar\u0131n \u0131s\u0131t\u0131lmas\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
i. N\u00fckleer enerji<\/p>\n
Uranyum ve toryum gibi radyoaktif minerallerin atomlar\u0131n\u0131n par\u00e7alanmas\u0131yla a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan enerjiye n\u00fckleer enerji adi verilir. \u00dclkemizde stratejik madenler grubunda yer alan uranyum ve toryum minerallerinin rezervlerinin tespit edilmesi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 devlet taraf\u0131ndan s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmektedir. T\u00fcrkiye’deki uranyum ve toryum rezervlerinin sinirli olup bunlar\u0131n islemeye y\u00f6nelik bir isletme yoktur. Ayr\u0131ca hen\u00fcz n\u00fckleer enerji santralimiz de bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n
3. Madencili\u011fin ve Enerji \u00dcretiminin<\/p>\n
T\u00fcrkiye Ekonomisindeki Yeri ve \u00d6nemi Maden \u00e7e\u015fitlili\u011fi ve rezervleri y\u00f6n\u00fcyle olduk\u00e7a avantajl\u0131 bir durumda olan \u00fclkemiz, madencilik sekt\u00f6r\u00fcnden
\nyeterince yararlanamamaktad\u0131r. Bu sekt\u00f6rde \u00e7al\u0131\u015fan n\u00fcfus oran\u0131 ile bu sekt\u00f6rden elde edilen milli gelir geli\u015fmi\u015f \u00fclkelere oranla \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. Geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde
\nmadencilik sekt\u00f6r\u00fcnden elde edilen milli gelir % 20’ler civar\u0131ndayken, \u00fclkemizde bu gelir % 1’Ier civar\u0131ndad\u0131r.Son y\u0131llarda \u00e7evre kirlili\u011fi olu\u015fturmamas\u0131 nedeniyle
\nkullan\u0131m\u0131 yayg\u0131nla\u015fan yenilenebilir (t\u00fckenmez) enerji kaynaklar\u0131 olan r\u00fczgar, g\u00fcne\u015f enerjisi ve jeotermal enerji gibi enerji kaynaklar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00fclkemiz zengin
\nbir potansiyel e sahiptir.Cumhuriyetin ilk y\u0131llar\u0131ndan itibaren g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar
\nolan s\u00fcre\u00e7te n\u00fcfusumuzun ve sanayile\u015fmenin artmas\u0131yla enerjiye olan ihtiyac\u0131m\u0131z giderek artm\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn T\u00fcrkiye’nin elektrik enerjisi t\u00fcketimi yakla\u015f\u0131k 112 milyon
\nkwh iken \u00fcretim yakla\u015f\u0131k 140 milyon kwh kadard\u0131r.<\/p>\n
Elektrik enerjisi ihtiyac\u0131m\u0131z\u0131 hidroelektrik santrallerimizin yan\u0131 s\u0131ra b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde termik santrallerden kar\u015f\u0131lamaktay\u0131z.\u00d6zellikle do\u011falgazla \u00e7al\u0131\u015fan santraller
\nelektrik \u00fcretimimizin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kar\u015f\u0131lamaktad\u0131r.Bu nedenle do\u011fal gaz ithalat\u0131m\u0131z olduk\u00e7a fazlad\u0131r.Ayr\u0131ca \u00fcretimimizin k\u0131s\u0131tl\u0131 olmas\u0131 nedeniyle ithal etti\u011fimiz bir ba\u015fka enerji kayna\u011f\u0131 da petrold\u00fcr. Bu \u00fcr\u00fcnlere her y\u0131l milyarlarca dolar \u00f6denmektedir. Bu da d\u0131\u015f ticaret a\u00e7\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n b\u00fcy\u00fcmesine ve ekonomimizin olumsuz y\u00f6nde etkilenmesine neden olmaktad\u0131r. Sonu\u00e7 olarak enerji tasarrufu bilincinin her vatanda\u015fa kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
T\u00dcRK\u0130YE’DE MADENLER VE ENERJ\u0130 KAYNAKLARI Yer kabu\u011funun ana yap\u0131s\u0131ndaki ekonomik de\u011fer ta\u015f\u0131yan mineral topluluklar\u0131na maden ad\u0131 verilir. \u00c7e\u015fitli yer kabu\u011fu hareketleri ve ba\u015fkala\u015fma olaylar\u0131 sonucunda kaya\u00e7lar\u0131n yap\u0131s\u0131ndaki minerallerin etkilenmesiyle cevher (filiz) ad\u0131 verilen maden yataklar\u0131 olu\u015fur. Madenlerin ta\u015f ve toprakla kar\u0131\u015f\u0131k halde ilk olarak \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 durumuna tuv\u00f6nan cevher ad\u0131 verilir. Kaya\u00e7lar\u0131n i\u00e7indeki minerallerin baz\u0131lar\u0131 ergitilerek … Devam\u0131n\u0131 oku…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1686,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[23],"tags":[14511,14468],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40471"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1686"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=40471"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40471\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=40471"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=40471"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=40471"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}