{"id":38906,"date":"2012-12-01T23:57:26","date_gmt":"2012-12-01T21:57:26","guid":{"rendered":"http:\/\/www.sorubak.com\/blog\/?p=38906"},"modified":"2012-12-01T23:57:26","modified_gmt":"2012-12-01T21:57:26","slug":"tarih-yaziciligi-ve-turleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/tarih-yaziciligi-ve-turleri.html","title":{"rendered":"Tarih yaz\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve t\u00fcrleri"},"content":{"rendered":"

1. Hikayeci (Rivayet\u00e7i) Tarih<\/strong><\/p>\n

Bu tarz ilk olarak eski Yunan’da ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta a\u011f\u0131zdan a\u011f\u0131za dola\u015fan hat\u0131ralar \u015fairler taraf\u0131ndan naz\u0131m tarz\u0131nda s\u00f6ylenmekte ve bunlara “epos” ad\u0131 verilmekteyken, Logograflar taraf\u0131ndan hikayele\u015ftirilerek nesre \u00e7evrilmi\u015fler ve ar\u015fivlerdeki malzemenin de ilavesiyle i\u00e7lerine birtak\u0131m ger\u00e7ekler de kar\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat yine de, Strabon’un ifadesiyle bunlar “epos” olmaktan kurtulamam\u0131\u015flard\u0131r. Logograflar\u0131n eserleri ne edebi, ne de tarihi eserlerdir. Sadece ilmi ara\u015ft\u0131rma yolunu a\u00e7an “basit kronikler”dir.<\/p>\n

“Tarihin Babas\u0131” ad\u0131yla bilinen Heredotos her ne kadar Logograflar\u0131n yolundan gitmi\u015fse de, insan\u0131 merkez haline getirmi\u015f olmas\u0131 ve kavray\u0131\u015f \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcyle onlardan ayr\u0131l\u0131r. Herodotos da hikayeci tarih tarz\u0131n\u0131 kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat olaylar\u0131 pe\u015f pe\u015fe s\u0131ralamakla kalmam\u0131\u015f, onlar\u0131 bir d\u00fczen i\u00e7inde nakletmi\u015f ve bir kompozisyon \u00f6rne\u011fi vermi\u015ftir. Eserinde az da olsa siyasi g\u00f6r\u00fc\u015fler vard\u0131r. Tenkit d\u00fc\u015f\u00fcncesine sahip olmamakla birlikte, g\u00f6rd\u00fckleri ile duyduklar\u0131 aras\u0131nda bir ayr\u0131m yapm\u0131\u015ft\u0131r.
\n2. \u00d6\u011fretici (Pragmatik) Tarih<\/strong><\/p>\n

Ge\u00e7mi\u015f olaylardan ders almak, gelecekteki yolu do\u011fru \u00e7izebilmek, okuyucuya ahlaki ve milli duygular a\u015f\u0131layabilmek maksad\u0131yla yaz\u0131lan bu tarz eserler, \u00f6\u011fretici bir mahiyet arz ettiklerinden “\u00f6\u011fretici” veya “pragmatik” denilen tarih\u00e7ilik ak\u0131m\u0131 i\u00e7inde yer al\u0131rlar. Bu tarz\u0131n \u00f6nderli\u011fini yapan ki\u015fi Thukydides’tir. Ger\u00e7ek anlamda tarih\u00e7ilik, onun “Pelopennesoslular ile Atinal\u0131lar\u0131n Sava\u015f\u0131” adl\u0131 eseriyle ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu eser sadece edebi bak\u0131mdan de\u011fil, metod ve zihniyet bak\u0131m\u0131ndan da daha \u00f6nceki eserlerden \u00e7ok farkl\u0131d\u0131r. Bu fark, eserin gerek konu, gerekse muhtevas\u0131nda kendini g\u00f6stermektedir. Eser zaman ve mekan bak\u0131m\u0131ndan s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131ld\u0131ktan ba\u015fka, sadece m\u00fcellifin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 devrin olaylar\u0131na tahsis edilmi\u015f; devlet, tarihi realitenin merkezi olarak g\u00f6r\u00fclerek, esas yerine getirilmi\u015ftir. Devlet d\u00fc\u015f\u00fcncesinin esas\u0131n\u0131 siyaset te\u015fkil etmesi dolay\u0131s\u0131yla da Thukydides bir siyasi tarih yaz\u0131c\u0131s\u0131 olmu\u015ftur. Thukydides yeti\u015fme tarz\u0131 sebebiyle de, ara\u015ft\u0131rmaya yeni bir anlam getirmi\u015ftir. Bu da “siyasi \u00f6\u011fretim de faydal\u0131 olmak”t\u0131r. B\u00f6ylece ilk defa olarak tarih biliminin sosyal bilimler i\u00e7indeki yeri de tayin edilmi\u015ftir.
\nBurada ama\u00e7, faydal\u0131 olmak, tarih yoluyla tecr\u00fcbeyi artt\u0131r\u0131p bilgiyi \u00e7o\u011faltarak geli\u015ftirmek ve insan\u0131 ba\u015far\u0131l\u0131 k\u0131lmakt\u0131r. Bunun \u015fartlar\u0131 ise: 1) ger\u00e7e\u011fe tamamen sad\u0131k kalmak, 2) olay ve durumlar\u0131 anlat\u0131rken, aralar\u0131ndaki ili\u015fkiyi ortaya koymakt\u0131r. Ge\u00e7mi\u015fi \u00f6\u011frenerek, bu bilgilere dayanarak \u015fu anki durum ve gelecek hakk\u0131nda h\u00fck\u00fcm vermek anca bu \u015fekilde m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Tarih yaz\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda bu t\u00fcr, Thukydides’den sonra di\u011fer eski Yunan ve Roma tarih\u00e7ilerince de benimsenmi\u015f; Polybios, Plutarkhos, Tacitius, Machiavelli gibi yazarlar onun izinden gitmi\u015flerdir. Pragmatik tarih yaz\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n en belirgin \u00f6zelli\u011fi, tarihte \u00fcn yapm\u0131\u015f \u015fahsiyetlere geni\u015f yer verilmesi, bu ki\u015filerin idealle\u015ftirilmesi, hatta adeta insan \u00fcst\u00fc varl\u0131klar haline getirilmesidir. \u0130slam tarih\u00e7ili\u011findeki “Siyer” kitaplar\u0131 bu tarza \u00f6rnek olarak g\u00f6sterilebilir. Thukydides’in a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u0131\u011f\u0131r, tarihi ger\u00e7ekleri ortaya koymak hedefini g\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc halde, \u00f6rnek olmak prensibiyle de hareket etti\u011finden, bunu benimseyen m\u00fcelliflerin eserlerinde hep zaferler ve parlak olaylar\u0131n i\u015flenmesine \u00f6zen g\u00f6sterilmi\u015f, ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar ve hayal k\u0131r\u0131kl\u0131klar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda sessizlik tercih edilmi\u015ftir. Bu da \u00f6\u011fretici tarz\u0131n en b\u00fcy\u00fck zaaf\u0131n\u0131 te\u015fkil etmi\u015ftir.<\/p>\n

3. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Tarih (Bilimsel Tarih, Neden-Nas\u0131lc\u0131 Tarih)<\/strong><\/p>\n

XIX. y\u00fczy\u0131lda tarih yaz\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 tarz\u0131nda ciddi bir hamle yap\u0131lm\u0131\u015f, olaylar\u0131n sade anlat\u0131m ve gelece\u011fe matuf \u00f6\u011freticisi vasf\u0131 yan\u0131nda, \u00e7\u0131k\u0131\u015f sebepleri, bunlar\u0131 haz\u0131rlayan amiller, \u00e7e\u015fitli olaylar\u0131n sebep ve sonu\u00e7 ili\u015fkilerinin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r ki, b\u00f6ylece tarih bir bilim olma kimli\u011fini kazanm\u0131\u015ft\u0131r.
\nD\u00fcnyada cereyan eden olaylar, sadece yeri ve zaman\u0131 bak\u0131m\u0131ndan de\u011fil, cereyan tarz\u0131, rol oynayan ki\u015filer bak\u0131m\u0131ndan da farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6sterir. \u015eartlar\u0131n m\u00fcsait olmas\u0131 halinde “benzer” olaylar cereyan edebilirse de “tarih tekerr\u00fcr etmez”. Yani, tarihi olaylar hi\u00e7bir zaman, ayn\u0131 cins ve miktarda malzemelerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 laboratuvar deneyleri gibi de\u011fildir. Her birinin \u00f6zel \u015fartlar\u0131, de\u011fi\u015fik mekanlar\u0131 vard\u0131r. Bu olaylara kar\u0131\u015fan ki\u015filerin karakterleri, olay s\u0131ras\u0131ndaki halet-i ruhiyeleri, d\u0131\u015f tesirler birbirinden farkl\u0131d\u0131r. \u015eu halde, ger\u00e7ek manada bir tahlil i\u00e7in, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n derinliklerine inilip ayr\u0131 ayr\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekir.
\nOlay\u0131n olu\u015funa sebebiyet veren \u015fartlar\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 da ayr\u0131 bir \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Bir olay\u0131 sadece tek bir sebebe ba\u011flamak hatal\u0131d\u0131r. Co\u011frafi, sosyal, siyasi, iktisadi vs. \u015fartlar\u0131n iyi incelenmesi gerekir. Bunlar\u0131n birinin g\u00f6r\u00fcl\u00fcp, di\u011ferlerinin ihmal edilmesi yanl\u0131\u015f sonu\u00e7lara g\u00f6t\u00fcrebilir. Yani, tarihin bir bilim s\u0131fat\u0131n\u0131 kazanabilmesi i\u00e7in tarihin di\u011fer sosyal bilimlerle olan ili\u015fkilerinin her zaman g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmas\u0131, yerine ve zaman\u0131na g\u00f6re onlardan yard\u0131m istemesi gerekir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1. Hikayeci (Rivayet\u00e7i) Tarih Bu tarz ilk olarak eski Yunan’da ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta a\u011f\u0131zdan a\u011f\u0131za dola\u015fan hat\u0131ralar \u015fairler taraf\u0131ndan naz\u0131m tarz\u0131nda s\u00f6ylenmekte ve bunlara “epos” ad\u0131 verilmekteyken, Logograflar taraf\u0131ndan hikayele\u015ftirilerek nesre \u00e7evrilmi\u015fler ve ar\u015fivlerdeki malzemenin de ilavesiyle i\u00e7lerine birtak\u0131m ger\u00e7ekler de kar\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat yine de, Strabon’un ifadesiyle bunlar “epos” olmaktan kurtulamam\u0131\u015flard\u0131r. Logograflar\u0131n eserleri ne edebi, … Devam\u0131n\u0131 oku…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14,20,26],"tags":[13328,13327,13326],"class_list":["post-38906","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sosyal-bilgiler","category-tc-ink-tarihi-ve-ataturkculuk","category-tarih","tag-arastirmaci-tarih","tag-ogretici-tarih","tag-rivayetci-tarih"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38906","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=38906"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38906\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=38906"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=38906"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=38906"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}