T\u00fcrk dilinin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f tarihi kesin olarak bilinememektedir. T\u00fcrk\u00e7enin. bilinen yaz\u0131l\u0131 metinlerinden \u00f6nceki d\u00f6nemleri “karanl\u0131k d\u00f6nem” olarak kabul edilmektedir.<\/p>\n
T\u00fcrk\u00e7enin yaz\u0131l\u0131 \u00fcr\u00fcnlerle takip edilebilen VII. y\u00fczy\u0131ldan XIII. y\u00fczy\u0131la kadar olan d\u00f6nemine “Eski T\u00fcrk\u00e7e’ denir. T\u00fcrk\u00e7e yakla\u015f\u0131k alt\u0131 as\u0131r boyunca; ses, bi\u00e7im ve s\u00f6z varl\u0131\u011f\u0131 bak\u0131m\u0131ndan son derece durudur, d\u00f6nem T\u00fcrkcesinin \u00f6zellikleri G\u00f6kt\u00fcrk, Uygur ve Karahanl\u0131 metinlerinde g\u00f6r\u00fclmektedir (G\u00f6kt\u00fcrk Metinle Bilge Ka\u011fan Yaz\u0131t\u0131, K\u00fcltigin Yaz\u0131t\u0131. Tonyukuk Yaz\u0131t\u0131; Uygur Metinleri: Altun Yaruk. Sekiz Y\u00fckmek. Irk Bitig; Karahanl\u0131 Metinleri: Kutadgu Bilig, Divan\u00fc L\u00fbgat-it-T\u00fcrk, Atebet\u00fc’l Hakay\u0131k, Divan-\u0131 Hikmet).<\/p>\n
T\u00fcrkler, XI. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131ndan itibaren Anadolu’ya g\u00f6\u00e7 etmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Bu g\u00f6\u00e7ler sonucunda T\u00fcrkler XIII. y\u00fczy\u0131lda bat\u0131da Anadolu’ya, kuzeyde Karadeniz’in kuzeyi ve bat\u0131s\u0131na kadar yay\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Yerle\u015ftikleri b\u00f6lge halk\u0131n\u0131n a\u011fz\u0131 ile eserler yazmalar, sonucu T\u00fcrk\u00e7e \u00e7e\u015fitlenmi\u015ftir. T\u00fcrk\u00e7e, yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgelere g\u00f6re_Kuzey-Do\u011fu T\u00fcrk\u00e7esi ve Bat\u0131 T\u00fcrk\u00e7esi olmak \u00fczere iki kola ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kuzey-Do\u011fu T\u00fcrk\u00e7esi, Eski T\u00fcrk\u00e7enin bir devam\u0131 olarak XIII ve XIV. y\u00fczy\u0131llarda Orta Asya ile Hazar Denizi’nin kuzeyindeki T\u00fcrkler aras\u0131nda kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Kuzey-Do\u011fu T\u00fcrk\u00e7esi XV. y\u00fczy\u0131lda Kuzey T\u00fcrk\u00e7esi ve Do\u011fu T\u00fcrk\u00e7esi olmak \u00fczere iki kol h\u00e2linde geli\u015fmesini s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Farkl\u0131 kollarda geli\u015fen T\u00fcrk\u00e7enin \u00f6zelliklerini o d\u00f6nemlerde yaz\u0131lan K\u0131p\u00e7ak T\u00fcrk\u00e7esi Metinleri (Husrev \u00fc \u015eirin, G\u00fclistan Terc\u00fcmesi, Kodeks Kumenikus) ve \u00c7a\u011fatay T\u00fcrk\u00e7esi metinlerinden (Muh\u00e2kemet\u00fc’l-L\u00fcgateyn, \u015eecere-i T\u00fcrki, \u015eecere-i Ter\u00e2kime) takip etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
Bat\u0131 T\u00fcrk\u00e7esi, XII. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131 ile XIII. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar devam eden Eski T\u00fcrk\u00e7eden SOnra T\u00fcrk\u00e7enin iki b\u00fcy\u00fck kolundan biridir. Bat\u0131 T\u00fcrk\u00e7esi, tarih\u00ee geli\u015fimi i\u00e7inde \u00fc\u00e7 ana d\u00f6neme ayr\u0131l\u0131r. T\u00fcrk\u00e7enin XIII ve XV. y\u00fczy\u0131llar aras\u0131ndaki d\u00f6nemi “Eski Anadolu T\u00fcrk\u00e7esi” ad\u0131n\u0131 al\u0131r. Bu d\u00f6nemin \u00f6zellikleri Yunus Emre Divan\u0131, Mant\u0131ku’t-Tayr, Garipname vb. eserlerde g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Bat\u0131 T\u00fcrk\u00e7esinin XV. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131 ve XX. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131 aras\u0131ndaki d\u00f6nemine “Osmanl\u0131 T\u00fcrk\u00e7esi” denir Bu d\u00f6nemde, T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7ok say\u0131da Arap\u00e7a, Fars\u00e7a kelime girmi\u015ftir. XVII. y\u00fczy\u0131ldan itibaren Osmanl\u0131 T\u00fcrk\u00e7esinde “mahall\u00eele\u015fme” hareketi ba\u015flar. Bu hareket Tanzimata kadar devam eder. T\u00fcrk\u00e7e, yabanc\u0131 kelimelerle y\u00fckl\u00fc a\u011f\u0131r bir dil olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 “T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7esi” ne kadar s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. \u015eik\u00e2yetname, Sih\u00e2m-\u0131 Kaza H\u00fcsn \u00fc A\u015fk gibi eserler bu d\u00f6nem T\u00fcrk\u00e7esinin \u00f6zelliklerini ta\u015f\u0131r.
\nBat, T\u00fcrk\u00e7esinin III. d\u00f6nemini “T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7esi” olu\u015fturur. \u00d6mer Seyfettin ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n konu\u015fma dilinden (\u0130stanbul a\u011fz.) yeni bir yaz\u0131 dili olu\u015fturmak amac\u0131yla Gen\u00e7 Kalemler dergisinde ba\u015flatt\u0131klar\u0131 Yeni Lisan Hareketi bu d\u00f6nemin ba\u015flang\u0131c\u0131 kabul edilir. Bu hareketim temsilcileri “Milli bir edebiyat meydana getirmek i\u00e7in \u00f6nce mill\u00ee bir dile ihtiya\u00e7 vard\u0131r.” g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnden hareketle \u015fu ilkeleri benimsemi\u015flerdir:
\na. Arap\u00e7a ve Fars\u00e7adan T\u00fcrk\u00e7eye giren dil bilgisi kurallar\u0131 ve bu kurallarla yap\u0131lan b\u00fct\u00fcn tamlamalar kald\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\nb. Dilimize Arap\u00e7a ve Fars\u00e7adan girmi\u015f kelimelerle yap\u0131lacak isim ve s\u0131fat tamlamalar\u0131, T\u00fcrk\u00e7enin kurallar\u0131na g\u00f6re d\u00fczenlenmelidir.
\nc. Yaz\u0131 dili ile konu\u015fma dili aras\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131klar\u0131 kald\u0131rmak i\u00e7in yaz\u0131 dili konu\u015fma diline yakla\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131, \u0130stanbul konu\u015fmas\u0131 yaz\u0131 dili olmal\u0131d\u0131r.
\n\u00e7. Bu ilkelerden yola \u00e7\u0131karak taklit de\u011fil, yeni ve mill\u00ee bir edebiyat meydana getirilmelidir.<\/p>\n
T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7esinin geli\u015fimi i\u00e7inde bu hareketten sonra en kapsaml\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma Dil Devrimi’dir. 1928’de Harf Devrimi’nin yap\u0131lmas\u0131 ve 1932’de T\u00fcrk Dil Kurumu’nun kurulmas\u0131yla T\u00fcrk\u00e7e, \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc ve sistemli bir \u015fekilde ele al\u0131narak sadele\u015ftirilmi\u015f ve olgunla\u015ft\u0131nlm\u0131\u015ft\u0131r.
\nKuzey-Do\u011fu T\u00fcrk\u00e7esi ve Bat\u0131 T\u00fcrk\u00e7esinin \u00e7a\u011fda\u015f kollan g\u00fcn\u00fcm\u00fczde yaz\u0131 dili olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Kuzey-Do\u011fu T\u00fcrk\u00e7esinin \u00e7a\u011fda\u015f kollan; \u00d6zbek, Kazak, K\u0131rg\u0131z, Uygur, Tatar, Ba\u015fkurt T\u00fcrk\u00e7eleri; Bat\u0131 T\u00fcrk\u00e7esinin \u00e7a\u011fda\u015f kollar\u0131 ise Azerbaycan, T\u00fcrkmen, Gagauz ve T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7eleridir.<\/p>\n
T\u00fcrk\u00e7e g\u00fcn\u00fcm\u00fczde; T\u00fcrkiye, Azerbaycan, T\u00fcrkmenistan, Kazakistan, K\u0131rg\u0131zistan, \u00d6zbekistan, Kuzey K\u0131br\u0131s T\u00fcrk Cumhuriyeti; Do\u011fu T\u00fcrkistan, Tataristan, Ba\u015fkurdistan, \u00c7uva\u015fistan, Altay, Tuva, Hakas, Yakut (Saha), Da\u011f\u0131stan, Kabartay-Balkar, Kara\u00e7ay-\u00c7erkes, K\u0131r\u0131m \u00d6zerk Cumhuriyetleri gibi n\u00fcfusunun \u00e7o\u011fu T\u00fcrk olan devletlerin yan\u0131nda; Bulgaristan, Romanya, Makedonya, Moldova, Almanya, Afganistan, Hollanda gibi \u00fclkelerde ve Bat\u0131 Trakya, Kuzey Irak, Kuzey \u0130ran ve Mo\u011folistan’\u0131n bat\u0131s\u0131nda da konu\u015fulmaktad\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrk dilinin olu\u015fumunu yedi a\u015famada tamamlad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc yayg\u0131nd\u0131r:
\nAltay \u00c7a\u011f\u0131: T\u00fcrk\u00e7e, Altay \u00e7a\u011f\u0131nda, hen\u00fcz ayr\u0131 bir dil niteli\u011fini kazanmam\u0131\u015ft\u0131r. Mo\u011folca ve \u00f6teki akraba dillerle birlikte, bir Ana-Altayca i\u00e7inde bulunmaktad\u0131r.
\nEn Eski T\u00fcrk\u00e7e \u00c7a\u011f\u0131: En eski T\u00fcrk\u00e7e \u00e7a\u011f\u0131nda, T\u00fcrk\u00e7enin Ana-Altaycadan ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. B\u00f6ylece, T\u00fcrk, Mo\u011fol, Man\u00e7u-Tunguz hatta Kore ve Japon dilleri ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.
\n\u0130lk T\u00fcrk\u00e7e \u00c7a\u011f\u0131: \u0130lk T\u00fcrk\u00e7e \u00e7a\u011f\u0131ndaysa T\u00fcrk\u00e7e art\u0131k geli\u015fmi\u015f, di\u011fer akraba dillerden ayr\u0131lm\u0131\u015f bir dildir. Hunlar\u0131n konu\u015ftu\u011fu T\u00fcrk\u00e7e bu \u00e7a\u011fda kendini g\u00f6stermi\u015ftir.
\nEski T\u00fcrk\u00e7e Devresi: Bu devre ba\u015flang\u0131\u00e7tan 10. y\u00fczy\u0131la kadar olan zaman\u0131 kapsamaktad\u0131r. Bu devrenin bilinen ilk metinleri 8. as\u0131rda dikilmi\u015f olan Orhun An\u0131tlar\u0131’d\u0131r. Orhun An\u0131tlar\u0131’nda G\u00f6kt\u00fcrk alfabesi kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. An\u0131tlarda m\u00fckemmel ve i\u015flenmi\u015f bir dille kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz. Bu ise, T\u00fcrk yaz\u0131 dilinin daha eski devirlerde meydana gelmi\u015f oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Elimizde belgeler bulunmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu hususta fazla bir \u015fey s\u00f6yleyemiyoruz.<\/p>\n
Eski T\u00fcrk\u00e7eden daha gerisi karanl\u0131k devirdir. Burada dilimiz \u00c7uva\u015f\u00e7a ve Yakut\u00e7a ile bulu\u015fur. \u00c7ok daha geride de T\u00fcrk\u00e7e, mensup oldu\u011fu \u00f6teki Altay dilleri ile, yani Mo\u011folca ve Man\u00e7uca ile birle\u015fir.
\nEn eski yaz\u0131l\u0131 kaynaklar\u0131m\u0131z olan Orhun An\u0131tlar\u0131’nda Bilge Ka\u011fan’\u0131n, karde\u015fi K\u00fcl Tigin’le beraber \u00c7inlilere kar\u015f\u0131 yapt\u0131klar\u0131 sava\u015flar ve T\u00fcrk milletinin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flamak i\u00e7in verdikleri m\u00fccadeleler anlat\u0131l\u0131r. An\u0131tlarda kuvvetli bir hitabet \u00fcslubu dikkati \u00e7ekmektedir. Orhun An\u0131tlar\u0131n\u0131n yazarlar\u0131 Vezir Tonyukuk ile Yollu\u011f Tigin’dir. Eldeki belgelere g\u00f6re bunlar T\u00fcrklerin en eski yazarlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Eski T\u00fcrk\u00e7e d\u00f6neminin G\u00f6kt\u00fcrk An\u0131tlar\u0131’ndan sonraki yaz\u0131l\u0131 \u00fcr\u00fcnleri Uygur T\u00fcrk\u00e7esi eserleridir. Uygur T\u00fcrkleri So\u011fd yaz\u0131s\u0131n\u0131 ve Mani ile Buda dinlerini kabul etmi\u015flerdir. Bu d\u00f6nemde verilen eserlerin tamam\u0131 Mani ve Buda dinleriyle ilgilidir. B\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 Turfan kaz\u0131lar\u0131nda ele ge\u00e7en bu eserlerin ba\u015fta gelenleri Altun Yaruk ve Sekiz Y\u00fckmek’tir. Bu eserlerde Buda’n\u0131n hayat\u0131, Buda dininin esaslar\u0131 anlat\u0131lm\u0131\u015f, baz\u0131 dualara yer verilmi\u015ftir.
\nDemek ki, Eski T\u00fcrk\u00e7e Devresi kendi aras\u0131nda G\u00f6kt\u00fcrk T\u00fcrk\u00e7esi ve Uygur T\u00fcrk\u00e7esi olmak \u00fczere ikiye ayr\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Orta T\u00fcrk\u00e7e Devresi: Bu devre 10. y\u00fczy\u0131ldan 13. y\u00fczy\u0131la kadar olan zaman\u0131 i\u00e7ine almaktad\u0131r. B\u00fct\u00fcn T\u00fcrkler bu d\u00f6nemde Karahanl\u0131 T\u00fcrk\u00e7esini kullanm\u0131\u015flard\u0131r. Tabii ki bunu yaz\u0131 dili i\u00e7in s\u00f6yl\u00fcyoruz. Bu devrede gerek T\u00fcrk dilinde gerekse T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde \u00f6nemli de\u011fi\u015fmeler olmu\u015ftur. \u0130slamiyet resmen kabul edilmi\u015f ve alfabe olarak Arap harfleri al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.
\nOrta T\u00fcrk\u00e7enin ilk y\u0131llar\u0131na ait olan Kutadgu bilig, Divan\u00fc L\u00fcgat-it T\u00fcrk ve Atabet-\u00fcl Hakay\u0131k adl\u0131 eserler Ilk \u0130slami T\u00fcrk eserleri olarak bilinmektedir.
\nKutabgu Bilig, Yusuf Has Hacip taraf\u0131ndan 1069 y\u0131l\u0131nda tamamlanm\u0131\u015f ve Karahanl\u0131 h\u00fck\u00fcmdar\u0131 Tabga\u00e7 Bu\u011fra Han’a sunulmu\u015ftur. Eserin ad\u0131 “Kutlu Olma Bilgisi” \u015feklinde g\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkcesine aktar\u0131labilir. Kutabgu Bilig, devleti idare edenlerin nas\u0131l davranmalar\u0131 gerekti\u011fini, halk\u0131n ideal bir devlet taraf\u0131ndan nas\u0131l mutlu edilebilece\u011fini, insanlar\u0131n toplum i\u00e7erisindeki g\u00f6rev ve sorumluluklar\u0131n\u0131n neler oldu\u011funu anlatan dini, ahlaki ve sosyal g\u00f6r\u00fc\u015flerin a\u011f\u0131r bast\u0131\u011f\u0131 manzum bir eserdir ve 6645 beyitten olu\u015fmaktad\u0131r. Dil ve k\u00fclt\u00fcr tarihi bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli bir kitapt\u0131r.
\n11. y\u00fczy\u0131lda yaz\u0131lm\u0131\u015f olan eserlerden birisi de Ka\u015fgarl\u0131 Mahmud’un Divan\u00fc L\u00fcgat-it T\u00fcrk adl\u0131 eseridir. Ka\u015fgarl\u0131 Mahmut bu eserini Araplara T\u00fcrk\u00e7e \u00f6\u011fretmek amac\u0131yla kaleme alm\u0131\u015ft\u0131r. Asl\u0131nda bir l\u00fcgat olan Divan\u00fc L\u00fcgat-it T\u00fcrk’te \u00f6rnek olarak verilen halk \u015fiirleri, atas\u00f6zleri, deyimler dil ve k\u00fclt\u00fcr tarihimiz bak\u0131m\u0131ndan son derece \u00f6nemlidir. Ka\u015fgarl\u0131 Mahmut ayn\u0131 zamanda ilk T\u00fcrk dili bilginidir. Eserini “T\u00fcrk dili ile Arap dilinin at ba\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fcd\u00fckleri bilinsin” diye yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir. “T\u00fcrk dilini \u00f6\u011freniniz, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n uzun s\u00fcrecek bir saltanat\u0131 olacakt\u0131r” hadisini zikreder Ka\u015fgarl\u0131, ilk T\u00fcrk\u00e7\u00fc yazarlar\u0131m\u0131zdand\u0131r.
\n12. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda meydana getirildi\u011fi san\u0131lan Atabet-\u00fcl Hakay\u0131k, Edip Ahmet taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6\u011fretici mahiyette dini-ahlak\u00ee bir eserdir. Edip Ahmet, dinin faziletlerinden, ilimden, cimrilikten, c\u00f6mertlikten vb. bahsetmi\u015ftir. Eser d\u00f6rtl\u00fckler halinde d\u00fczenlenmi\u015ftir.
\nYeni T\u00fcrk\u00e7e Devresi: Bu devre 13. y\u00fczy\u0131ldan 20. y\u00fczy\u0131la kadar olan zaman\u0131 ihtiva etmektedir. 13. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru Do\u011fu ve Bat\u0131 T\u00fcrkleri aras\u0131nda yeni ve birbirinden farkl\u0131 yaz\u0131 dilleri meydana gelmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Do\u011fu T\u00fcrk\u00e7esi, Eski T\u00fcrk\u00e7enin ve Karahanl\u0131 T\u00fcrk\u00e7esinin bir devam\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Do\u011fu T\u00fcrk\u00e7esi, Orta Asya m\u00fc\u015fterek T\u00fcrk\u00e7esi demektir. Bat\u0131 T\u00fcrk\u00e7esi iki koldan geli\u015fmi\u015ftir. Bunlar Osmanl\u0131 ve Azeri T\u00fcrk\u00e7eleridir. Bunlar aras\u0131ndaki fark 15. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.
\nDo\u011fu T\u00fcrk\u00e7esinin bir de Kuzey kolu bulunmaktad\u0131r. 15. y\u00fczy\u0131la kadar devam etmi\u015f olan bu dile K\u0131p\u00e7ak T\u00fcrk\u00e7esi diyoruz. K\u0131p\u00e7ak T\u00fcrk\u00e7esi eserlerine Kuzey Afrika’da ve M\u0131s\u0131r’da rastlanmaktad\u0131r. Daha sonra K\u0131p\u00e7ak T\u00fcrk\u00e7esi Oguz T\u00fcrk\u00e7esi ile birle\u015fmi\u015ftir.
\nEski T\u00fcrk\u00e7enin devam\u0131 durumunda olan Do\u011fu T\u00fcrk\u00e7esi, 15. y\u00fczy\u0131ldan itibaren \u00c7a\u011fatay T\u00fcrk\u00e7esi diye de adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu yaz\u0131 dili 15. y\u00fczy\u0131lda Ali \u015eir Nevai taraf\u0131ndan kurulmu\u015f ve geli\u015ftirilmi\u015ftir. 16. y\u00fczy\u0131lda Bab\u00fcr \u015eah, \u00c7a\u011fatay T\u00fcrk\u00e7esinin en \u00f6nemli temsilcisi olmu\u015ftur.\u00c7a\u011fatay T\u00fcrk\u00e7esinin yerinde bug\u00fcn \u00d6zbek T\u00fcrk\u00e7esi bulunmaktad\u0131r.
\nModern T\u00fcrk\u00e7e Devresi: Bu devre 20. y\u00fczy\u0131l\u0131 kapsamaktad\u0131r. 20. y\u00fczy\u0131lda \u00f6nemli yaz\u0131 dilleri olarak T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7esi , \u00d6zbek T\u00fcrk\u00e7esi, T\u00fcrkmen T\u00fcrk\u00e7esi, Kazak T\u00fcrk\u00e7esi vb. g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n
BATI T\u00dcRK\u00c7ES\u0130N\u0130N GEL\u0130\u015e\u0130M\u0130
\nBat\u0131 T\u00fcrk\u00e7esi kendi i\u00e7erisinde \u00fc\u00e7 devreye ayr\u0131l\u0131r:
\n1. Eski Anadolu T\u00fcrk\u00e7esi: Bat\u0131 T\u00fcrk\u00e7esinin ilk devresidir. 13-15. y\u00fczy\u0131llar\u0131 i\u00e7ine al\u0131r. Eski T\u00fcrk\u00e7enin \u00f6zelliklerini ta\u015f\u0131r. Sel\u00e7uklular, Anadolu Beylikleri ve ilk Osmanl\u0131lar\u0131n yaz\u0131 dilidir. Eski Anadolu T\u00fcrk\u00e7esinde hen\u00fcz Arap\u00e7a ve Fars\u00e7a kelime ve tamlamalar fazla de\u011fildir.<\/p>\n
2. Osmanl\u0131 T\u00fcrk\u00e7esi: Bat\u0131 T\u00fcrk\u00e7esinin ikinci devresidir ve 16. y\u00fczy\u0131ldan 20. y\u00fczy\u0131la kadar olan zaman\u0131 kapsar. Bu d\u00f6nemde Eski T\u00fcrk\u00e7enin izleri kaybolmu\u015ftur. Azeri T\u00fcrk\u00e7esi bu d\u00f6nemde ayr\u0131l\u0131r. Arap\u00e7a ve Fars\u00e7an\u0131n tesiri fazlad\u0131r. Osmanl\u0131 T\u00fcrk\u00e7esi tam be\u015f as\u0131r imparatorlu\u011fun yaz\u0131 dili olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumu\u015ftur. Bat\u0131 medeniyetinin getirdi\u011fi ihtiya\u00e7lar\u0131 Osmanl\u0131can\u0131n zengin vas\u0131talar\u0131yla kar\u015f\u0131lamaya \u00e7al\u0131\u015fan ve bir hayli ba\u015far\u0131l\u0131 olan bir dil, fakat yine s\u0131n\u0131f dili kal\u0131b\u0131 i\u00e7inde ve bu y\u00fczy\u0131l\u0131n gerektirdi\u011fi millet dili olmak imk\u00e2n\u0131ndan mahrumdur. Osmanl\u0131ca bir yana, bu devirler boyunca konu\u015fulan T\u00fcrk\u00e7e s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde yabanc\u0131 kelimelerle de geni\u015fleyerek geli\u015fmi\u015f ve gelece\u011fin yaz\u0131 dili olmaya haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Dil tarihimizin dikkate de\u011fer \u00f6zelliklerinden biri de \u015fudur ki ge\u00e7mi\u015fin derinliklerinden gelen s\u00f6zl\u00fc halk edebiyat\u0131 bizde devam etmi\u015f, halk destan ve hik\u00e2yeleri, halk \u015fiiri erkenden az \u00e7ok yaz\u0131ya ge\u00e7mi\u015f ve bunun yan\u0131 ba\u015f\u0131nda halk i\u00e7in baz\u0131 kitaplar da yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
3. T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7esi: \u0130kinci me\u015frutiyetten ba\u015flay\u0131p g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar devam eden devredir. Mill\u00ee edebiyat ak\u0131m\u0131n\u0131n mahsul\u00fc say\u0131lan terkipsiz T\u00fcrk\u00e7edir. Arap\u00e7a ve Fars\u00e7a kelimeler gittik\u00e7e azalmaktad\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u0130ngilizce kelimeler dilimize s\u00fcratle girmekte ve yerle\u015fmektedir. Yeni T\u00fcrk\u00e7e T\u00fcrkiye’de milliyet\u00e7ilik ak\u0131m\u0131n\u0131n mahsul\u00fc olup Osmanl\u0131 yaz\u0131 dilini konu\u015fma diline yakla\u015ft\u0131rmak, daha do\u011frusu konu\u015fma dilinden yeni bir yaz\u0131 dili olu\u015fturmak hamlesiyle meydana gelmi\u015ftir. Bu y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131 b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fan uluslar\u0131n ve akrabalar\u0131n\u0131n da kendi leh\u00e7elerine d\u00f6nerek yeni yaz\u0131 dilleri olu\u015fturma \u00e7abalar\u0131na tan\u0131k olmu\u015ftur.<\/p>\n
Bizde ilk T\u00fcrk\u00e7\u00fclerle ba\u015flayan sadele\u015fme hareketi k\u0131sa zamanda g\u00fcndelik ve edebiyat yaz\u0131 dillerini ayd\u0131nlar\u0131n konu\u015fmas\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde sadele\u015ftirdi. Sonra yeni alfabenin uygulanmas\u0131 ve Atat\u00fcrk’\u00fcn te\u015fvikleri daha derinden bir mill\u00eele\u015fme hareketine yol a\u00e7t\u0131. Burada Yeni T\u00fcrk\u00e7e bilgin ve teknik dillerini de kendi yap\u0131s\u0131ndan kar\u015f\u0131lamak ve yaratmak meselesi ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131 ve o yolda da cesaretli ad\u0131mlar att\u0131.<\/p>\n
Dilimiz ba\u011f\u0131ms\u0131z bir medeniyet dili olmak davas\u0131nda ve h\u0131zl\u0131 bir geli\u015fme \u00e7a\u011f\u0131ndad\u0131r. Ancak bu arada mill\u00ee kaynaklar\u0131n yer yer ak\u0131ls\u0131zca k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 mill\u00ee dile g\u00fcven duygusunu sarsmakta ve Bat\u0131 dillerinin daha geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde istilas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r. Yeni T\u00fcrk\u00e7e inan\u00e7l\u0131, ciddi ve uzun s\u00fcreli \u00e7al\u0131\u015fmalara muhta\u00e7t\u0131r.<\/p>\n
T\u00dcRK\u00c7EN\u0130N BUG\u00dcNK\u00dc DURUMU VE YAYILMA ALANLARI
\nT\u00fcrkler d\u00fcnya \u00fczeride \u00e7ok geni\u015f bir yer kaplar. Do\u011fuda Mo\u011folistan ve \u00c7in i\u00e7lerinde bat\u0131da Yugoslavya i\u00e7lerine; kuzeyde Sibirya’dan ve Moskova yak\u0131nlar\u0131ndaki Kazan \u015fehrinden , g\u00fcneyde Ba\u011fdat, L\u00fcbnan s\u0131n\u0131r\u0131 ve K\u0131br\u0131s i\u00e7lerine kadar uzanan b\u00fcy\u00fck ve geni\u015f \u00e7o\u011frafyaya yay\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. 20-90 do\u011fu boylamlar\u0131 ile 33-65 kuzey enlemleri aras\u0131nda yer alan bu co\u011frafya, ku\u015f u\u00e7u\u015fu,do\u011fudan bat\u0131ya yedi bin, kuzeyden g\u00fcneye \u00fc\u00e7 bin kilometrelik bir alan\u0131 i\u00e7ine al\u0131r. Bu alandaki \u015fu devletler i\u00e7erisinde T\u00fcrkler ya\u015famakta ve T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fulup yaz\u0131lmaktad\u0131r: \u00c7in, Mo\u011folistan, Rusya, Kazakistan, K\u0131rg\u0131zistan, Tacikistan, \u00d6zbekistan, T\u00fcrkmenistan, Azarbeycan, Afganistan, \u0130ran, Irak, Suriye, T\u00fcrkiye, Kuzey K\u0131br\u0131s T\u00fcrk Cumhuriyeti, Yunanistan, Bulgaristan, Yugoslavya, Makedonya, Romanya, Polonya, Ukrayna, Moldovya.
\nB\u00fct\u00fcn bu geni\u015f co\u011frafya i\u00e7erisinde T\u00fcrk\u00e7emizin pek \u00e7ok leh\u00e7e ve \u015fivesi bulunmaktad\u0131r. Bunlar\u0131 \u015f\u00f6yle s\u0131ralayabiliriz:<\/p>\n
T\u00fcrk dilinin leh\u00e7eleri:
\n1. \u00c7uva\u015f\u00e7a
\n2. Yakut\u00e7a<\/p>\n
T\u00fcrk dilinin \u015fiveleri:
\na. Sibirya ve Altay sahas\u0131:
\n1. Karagas
\n2. Soyan
\n3. \u0130rti\u015f ve Tobol
\n4. Altay
\n5. Telengit
\n6. Tele\u00fct
\n7. Tuba
\n8. Kumand\u0131
\n9. Llebed
\n10. Sagay
\n11. Beltir
\n12. Ka\u00e7
\n13. Koybal
\n14. K\u0131z\u0131l
\n15. \u015eor
\n16. Kamasin
\n17. \u00c7al\u0131m ve \u00c7at
\nb. Do\u011fu T\u00fcrkistan sahas\u0131:
\n18. Uygur
\n19. Sar\u0131 Uygur
\n20. Taran\u00e7i
\nc. Bat\u0131 T\u00fcrkistan sahas\u0131:
\n21. Karakalpak
\n22. \u00d6zbek
\n23. K\u0131rg\u0131z
\n24. Kazak
\n25. T\u00fcrkmen
\nd. Kafkas ve \u0130ran sahas\u0131:
\n26. Nogay
\n27. Kundur
\n28. Kara\u00e7ay
\n29. Balkar
\n30. Kumuk
\n31. Azeri
\n32. Ka\u015fkay
\n33. Af\u015far
\n34. Kacar
\n35. \u015eahseven
\n36. Karada\u011fl\u0131
\n37. Hamse
\n38. Hala\u00e7
\n39. Kengerlu
\n40. Horasani
\n41. Karayi
\n42. Kara\u00e7orlu
\n43. Karapapak
\ne. Kuzey ve Bat\u0131 sahas\u0131 (Urallardan Balkanlar ve Akdeniz’e):
\n44. Kazan, Tatar
\n45. Atrahan
\n46. Ba\u015fu\u0131rt
\n47. K\u0131r\u0131m
\n48. Karayim
\n49. Gagavuz
\n50. T\u00fcrkiye, O\u011fuz<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
T\u00fcrk dilinin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f tarihi kesin olarak bilinememektedir. T\u00fcrk\u00e7enin. bilinen yaz\u0131l\u0131 metinlerinden \u00f6nceki d\u00f6nemleri “karanl\u0131k d\u00f6nem” olarak kabul edilmektedir. T\u00fcrk\u00e7enin yaz\u0131l\u0131 \u00fcr\u00fcnlerle takip edilebilen VII. y\u00fczy\u0131ldan XIII. y\u00fczy\u0131la kadar olan d\u00f6nemine “Eski T\u00fcrk\u00e7e’ denir. T\u00fcrk\u00e7e yakla\u015f\u0131k alt\u0131 as\u0131r boyunca; ses, bi\u00e7im ve s\u00f6z varl\u0131\u011f\u0131 bak\u0131m\u0131ndan son derece durudur, d\u00f6nem T\u00fcrkcesinin \u00f6zellikleri G\u00f6kt\u00fcrk, Uygur ve Karahanl\u0131 … Devam\u0131n\u0131 oku…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,12],"tags":[20834,13091,13092],"class_list":["post-38575","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dn","category-tr","tag-tr","tag-turkce-lehceleri","tag-turkce-siveleri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38575","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=38575"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38575\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=38575"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=38575"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=38575"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}