20 Ocak 1921 tarihli Anayasa (Te\u015fkilat\u0131 Esasiye Kanunu) ola\u011fan\u00fcst\u00fc d\u00f6nemin, ola\u011fan\u00fcst\u00fc ko\u015fullar\u0131 i\u00e7inde \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f dinamik bir d\u00f6nemin yetersiz bir anayasas\u0131 idi. Daha sonra, ko\u015fullar de\u011fi\u015fmi\u015f, Cumhuriyet ilan olunmu\u015f, T\u00fcrk devrimi ihtilal evresinden yeniden d\u00fczenleme evresine y\u00f6nelmi\u015fti. Yeni T\u00fcrkiye\u2019nin yeni bir Anayasaya gereksinimi vard\u0131. TBMM\u2019nde \u00e7al\u0131\u015fmalar ve g\u00f6r\u00fc\u015fmeler sonucunda, 20 Nisan 1924\u2019te 105 maddeden olu\u015fan yeni Anayasa kabul edildi.<\/p>\n
20 Nisan 1924\u2019te kabul edilen yeni devletin ikinci Anayasas\u0131, Milli M\u00fccadelenin kazan\u0131lmas\u0131ndan ve Cumhuriyetin ilan\u0131ndan sonra, demokrasi ilkesine de\u011fer veren bir anayasa olarak d\u00fczenlendi.<\/p>\n
1924 Anayasas\u0131, dayand\u0131\u011f\u0131 ilkeler bak\u0131m\u0131ndan, 1789 Frans\u0131z \u0130htilali\u2019nden itibaren geli\u015fen bireyci ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc hukuksal ve siyasal yakla\u015f\u0131m\u0131 temsil etmektedir. Bu Anayasa haz\u0131rlan\u0131rken, 1921 tarihli Anayasan\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 temel esaslardan esinlenilmi\u015ftir. Ulusal egemenlik, tek meclis ve kuvvetler birli\u011fi ve meclisin \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc prensipleri, 1921 Te\u015fkilat\u0131 Esasiye Kanunu\u2019ndan al\u0131nm\u0131\u015f ve geli\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n
1924 Anayasas\u0131, egemenli\u011fin yaln\u0131zca millete ait oldu\u011fu ve ancak TBMM taraf\u0131ndan kullan\u0131laca\u011f\u0131 temeline uygun olarak haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Kay\u0131ts\u0131z ve \u015farts\u0131z ulus egemenli\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesinden hareket eden Anayasan\u0131n siyasal sistemi, b\u00f6ylece devlet i\u00e7inde B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi taraf\u0131ndan temsil olunan; tek kuvvet, tek meclis ilkesine dayanmaktad\u0131r. 1924 Anayasas\u0131 meclis h\u00fck\u00fcmeti ile parlamenter h\u00fck\u00fcmet sistemi aras\u0131nda bir k\u00f6pr\u00fc g\u00f6revi g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. 1924 Anayasas\u0131, 1921 Anayasas\u0131ndan daha yumu\u015fak bir kuvvetler ayr\u0131m\u0131na yer vermi\u015ftir. Milli egemenlik ve meclisin \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc sistemini geli\u015ftirmi\u015f, Anayasa alan\u0131n\u0131 daha geni\u015f ve yayg\u0131n bir \u015fekilde d\u00fczenlemi\u015f, kamu \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine geni\u015f yer vermi\u015ftir.<\/p>\n
1924 Anayasas\u0131 6 b\u00f6l\u00fcm ve 105 maddede olu\u015fmu\u015ftur. Bu anayasada da ulusal egemenlik, tek meclis ve kuvvetler birli\u011fi, meclisin \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ilkesi temel olarak benimsenmi\u015f ve ele al\u0131narak geli\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n
1924 Anayasas\u0131\u2019n\u0131n temel \u00f6zellikleri \u015funlard\u0131r:<\/p>\n
Cumhuriyet \u0130lkesi: 1924 Anayasas\u0131 Cumhuriyet ilkesini temel alm\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim anayasan\u0131n 1. Maddesi \u201cT\u00fcrkiye Devleti bir Cumhuriyettir\u201d demektedir. Bu h\u00fck\u00fcmle devletin y\u00f6netim \u015feklinin \u201ccumhuriyet rejimi oldu\u011fu\u201d belirtilerek, \u00fclkeyi idare edeceklerin ancak se\u00e7im yoluyla bu hakk\u0131 elde edebilecekleri kabul edilmi\u015ftir.<\/p>\n
Milli Egemenlik \u0130lkesi: 1924 Anayasas\u0131 3. Maddesinde \u201ch\u00e2kimiyet kay\u0131ts\u0131z milletindir\u201d denilmektedir. Bu h\u00fck\u00fcmle anayasa millet egemenli\u011fini kabul etmi\u015ftir. Bu h\u00fck\u00fcm ayn\u0131 zamanda demokratik bir devlet d\u00fczeninin ilk hareket noktas\u0131 olmu\u015ftur. T\u00fcrk Milleti, egemenli\u011finin sahibi oldu\u011funu verdi\u011fi Mill\u00ee M\u00fccadele ile b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya kabul ettirmi\u015ftir. Bu egemenlikte art\u0131k hi\u00e7bir ki\u015finin veya dini inan\u00e7 ve kurumun ili\u015fkisi yoktur. Millet egemenli\u011finin sahibidir. Bu egemenlik T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kullan\u0131l\u0131r. T\u00fcrkiye b\u00fcy\u00fck Millet Meclisi, milletin tek ve ger\u00e7ek temsilcisi olup millet ad\u0131na egemenlik hakk\u0131n\u0131 kullanmaya yetkili tek organd\u0131r.<\/p>\n
G\u00fc\u00e7lerin Birli\u011fi ve B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi\u2019nin \u00dcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc: 1924 Anayasas\u0131 da g\u00fc\u00e7ler birli\u011fi sistemini kabul etmi\u015ftir. Anayasan\u0131n 5 nci Maddesi \u201cyasama yetkisi ve y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fc T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi\u2019nde belirir ve toplan\u0131r\u201d demektedir. Bu anayasada da kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 ilkesi benimsenmemi\u015ftir.<\/p>\n
B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi\u2019nin \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc vard\u0131r. Meclisin \u00fcst\u00fcnde bir kuvvet yoktur. Bu nedenle meclis ancak kendini fesh edebilir. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi devletin organlar\u0131 i\u00e7inde en \u00fcst organd\u0131r. Milletin tek temsilcisidir, yasama yetkisini meclis do\u011frudan kendisi kullan\u0131r. Y\u00fcr\u00fctme yetkisini kendisi taraf\u0131ndan se\u00e7ilecek bir cumhur ba\u015fkan\u0131 ve onun atayaca\u011f\u0131 bakanlar kurulu arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kullan\u0131r.<\/p>\n
1924 Anayasas\u0131\u2019na g\u00f6re devletin temel nitelikleri bu anayasan\u0131n devrimci yap\u0131s\u0131n\u0131 da yans\u0131tmaktad\u0131r. 1924 Anayasas\u0131\u2019n\u0131n 2 nci Maddesi ile; T\u00fcrkiye Devleti\u2019nin dininin \u0130sl\u00e2m oldu\u011fu, resmi dilinin T\u00fcrk\u00e7e oldu\u011fu ve devlet merkezinin Ankara oldu\u011fu a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r. Cumhuriyetin ilk y\u0131llar\u0131ndan itibaren ger\u00e7ekle\u015ftirilen k\u00f6kl\u00fc at\u0131l\u0131m ve devrimlerle T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devleti\u2019nin sosyal ve ekonomik karakteri de ortaya konmu\u015f ve bunlar 1937 de Anayasa\u2019n\u0131n 2.nci maddesinde yap\u0131lan de\u011fi\u015fikliklerle anayasaya dahil edilmi\u015ftir. B\u00f6ylece T\u00fcrkiye Devleti\u2019nin \u201cCumhuriyet\u00e7i, milliyet\u00e7i, laik, halk\u00e7\u0131, devlet\u00e7i ve ink\u0131l\u00e2p\u00e7\u0131\u201d bir devlet oldu\u011fu anayasayla da belirtilmi\u015ftir. Bu \u00f6zellikleri ile T\u00fcrkiye, hukuksal olarak \u00e7a\u011fda\u015f ve modern bir devlet olmu\u015ftur.<\/p>\n
1924 Anayasas\u0131\u2019na g\u00f6re yasama organ\u0131 T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi\u2019dir. Meclis egemenli\u011fi millet ad\u0131na kullanacak olan tek yetkili organd\u0131r. Meclis yasama g\u00f6revini do\u011frudan kendisi yapmaktad\u0131r. Bu g\u00f6revler aras\u0131nda; \u201cKanun koymak, tefsir etmek, kanunlar\u0131 de\u011fi\u015ftirmek, kald\u0131rmak, devletlerle s\u00f6zle\u015fmeler yapmak, bar\u0131\u015f yapmak, sava\u015f ilan etmek, devlet b\u00fct\u00e7esini incelemek, para basmak, genel ve \u00f6zel af \u00e7\u0131karmak, idam kararlar\u0131n\u0131 onaylamak\u201d gibi yasama g\u00f6revleri bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Anayasa\u2019y\u0131, \u00fcyelerinden 1\/3 n\u00fcn teklifi ile 2\/3 n\u00fcn \u00e7o\u011funluk oyuyla de\u011fi\u015ftirebiliyordu. Ayr\u0131ca y\u00fcr\u00fctme meclisi fesih edemiyordu.<\/p>\n
1924 Anayasas\u0131\u2019n\u0131n be\u015finci maddesi ile y\u00fcr\u00fctme kudreti T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi\u2019nde toplanm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak Meclis bu g\u00f6revini kendisi taraf\u0131ndan se\u00e7ilen bir Cumhurba\u015fkan\u0131 ve onun tayin edece\u011fi \u0130cra Vekilleri Heyeti (Bakanlar Kurulu) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kullanmaktad\u0131r. Y\u00fcr\u00fctmenin en \u00fcst organ\u0131 olarak Cumhurba\u015fkan\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f ve y\u00fcr\u00fctme g\u00f6revini yapacak organ olarak bug\u00fcnk\u00fc anlamda bir Ba\u015fbakan ve onun belirledi\u011fi bakanlardan olu\u015fan Bakanlar Kurulu olarak belirtilmi\u015ftir. Bakanlar, Ba\u015fbakan taraf\u0131ndan belirlenir, Cumhurba\u015fkan\u0131nca tasdik edilir ve meclisin onay\u0131na sunulurdu. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi her zaman H\u00fck\u00fcmeti denetleyebilir ve d\u00fc\u015f\u00fcrebilirdi.<\/p>\n
1924 Anayasas\u0131 yarg\u0131 yetkisini ba\u011f\u0131ms\u0131z mahkemelere vermi\u015ftir. Anayasa yarg\u0131 organlar\u0131n\u0131n verdi\u011fi kararlar\u0131n, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi ile \u0130cra Vekilleri Heyeti\u2019nce de\u011fi\u015ftirilemeyece\u011fini ve yerine getirilmesine mani olunamayaca\u011f\u0131n\u0131 h\u00fck\u00fcm alt\u0131na alarak, yarg\u0131 kararlar\u0131na hem teminat hem de ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k getirmi\u015ftir. 1924 Anayasas\u0131, 1921 Anayasas\u0131\u2019n\u0131n aksine yarg\u0131 kuvvetini Meclise vermemi\u015f, ba\u011f\u0131ms\u0131z mahkemelere b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
1924 Anayasas\u0131\u2019nda Yap\u0131lan De\u011fi\u015fiklikler:<\/p>\n
1924 Anayasas\u0131\u2019nda 1924\u2019ten 1960 y\u0131l\u0131na kadar baz\u0131 de\u011fi\u015fiklikler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu de\u011fi\u015fiklikler \u015funlard\u0131r:<\/p>\n
10 Nisan 1928 tarihinde yap\u0131lan de\u011fi\u015fiklikle Anayasa\u2019n\u0131n 2 maddesinde yer alan \u201cT\u00fcrkiye Devleti\u2019nin dini \u0130sl\u00e2m\u2019d\u0131r\u201d h\u00fckm\u00fc \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca milletvekillerinin yeminlerindeki vallahi kelimesi \u201cnamusum \u00fczerine s\u00f6z veririm\u201d ifadesiyle de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir. Yine Meclisin g\u00f6revleri aras\u0131nda yer alan \u201cahkam-\u0131 \u015fer\u2019iye\u2019nin tenfizi\u201d (dinsel h\u00fck\u00fcmlerin yerine getirilmesi) h\u00fckm\u00fc anayasadan \u00e7\u0131kart\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bu de\u011fi\u015fikliklerle T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devleti\u2019nin \u00e7a\u011fda\u015f ve laik bir devlet olmas\u0131 ama\u00e7lanm\u0131\u015f ve laik devlet anlay\u0131\u015f\u0131na y\u00f6nelinmi\u015ftir.<\/p>\n
5 Aral\u0131k 1934\u2019de yap\u0131lan de\u011fi\u015fikliklerle kad\u0131nlara milletvekili se\u00e7me ve se\u00e7ilebilme hakk\u0131 verilmi\u015f ve se\u00e7men ya\u015f\u0131 18\u2019den 22\u2019ye \u00e7\u0131kart\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
5 \u015fubat 1937\u2019de asl\u0131nda Cumhuriyet Halk Partisi\u2019nin ilkeleri olan \u201cCumhuriyet\u00e7ilik, milliyet\u00e7ilik, halk\u00e7\u0131l\u0131k, devlet\u00e7ilik, laiklik ve ink\u0131l\u00e2p\u00e7\u0131l\u0131k\u201d Anayasan\u0131n 2. maddesine dahil edilerek T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devleti\u2019nin temel nitelikleri olarak belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n
10 Ocak 1945\u2019de ve 24 Aral\u0131k 1952\u2019de yap\u0131lan de\u011fi\u015fikliklerle Anayasa\u2019n\u0131n dili \u00fczerinde de\u011fi\u015fikliklere gidilmi\u015ftir.<\/p>\n
T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin en uzun s\u00fcre y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte kalan Anayasas\u0131 niteli\u011findeki 1924 Anayasas\u0131, 27 May\u0131s 1960 hareketine kadar y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte kalm\u0131\u015f ve bu hareketle birlikte y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kalkm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Modern hukuk kurallar\u0131n\u0131 benimsemek durumunda olan gen\u00e7 Cumhuriyet, ayn\u0131 zamanda laiklik ilkesini hukuk alan\u0131na da uygulamak ve kanun koyarken dini esaslara ba\u011fl\u0131 kalmadan, kanunlar\u0131, modern \u00e7a\u011f\u0131n gereklerine dayand\u0131rmak zorundayd\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
20 Ocak 1921 tarihli Anayasa (Te\u015fkilat\u0131 Esasiye Kanunu) ola\u011fan\u00fcst\u00fc d\u00f6nemin, ola\u011fan\u00fcst\u00fc ko\u015fullar\u0131 i\u00e7inde \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f dinamik bir d\u00f6nemin yetersiz bir anayasas\u0131 idi. Daha sonra, ko\u015fullar de\u011fi\u015fmi\u015f, Cumhuriyet ilan olunmu\u015f, T\u00fcrk devrimi ihtilal evresinden yeniden d\u00fczenleme evresine y\u00f6nelmi\u015fti. Yeni T\u00fcrkiye\u2019nin yeni bir Anayasaya gereksinimi vard\u0131. TBMM\u2019nde \u00e7al\u0131\u015fmalar ve g\u00f6r\u00fc\u015fmeler sonucunda, 20 Nisan 1924\u2019te 105 maddeden olu\u015fan yeni … Devam\u0131n\u0131 oku…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14,20],"tags":[1118],"class_list":["post-38461","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sosyal-bilgiler","category-tc-ink-tarihi-ve-ataturkculuk","tag-1924-anayasasi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38461","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=38461"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38461\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=38461"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=38461"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=38461"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}