{"id":38308,"date":"2012-11-23T20:39:36","date_gmt":"2012-11-23T18:39:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.sorubak.com\/blog\/?p=38308"},"modified":"2012-11-23T20:39:36","modified_gmt":"2012-11-23T18:39:36","slug":"canlilarda-madde-ve-enerji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/canlilarda-madde-ve-enerji.html","title":{"rendered":"Canl\u0131larda madde ve enerji"},"content":{"rendered":"

Enerji bir cismin ya da bir sistemin i\u015f yapabilme yetene\u011fidir. B\u00fct\u00fcn enerjiler birbirine d\u00f6n\u00fc\u015febilir.Canl\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fcy\u00fcp geli\u015fmesi, sindirim, solunum, kas\u0131lma, v\u00fccut \u0131s\u0131s\u0131n\u0131n ayarlanmas\u0131, sinir uyar\u0131lar\u0131n iletilmesi gibi hayatsal faaliyetler, enerjiyle ger\u00e7ekle\u015fir. H\u00fccre faaliyetleri s\u0131ras\u0131nda meydana gelen y\u0131k\u0131m ve yap\u0131m olaylar\u0131 da enerjiyle ilgilidir.Canl\u0131 v\u00fccudunda meydana gelen olaylar\u0131n t\u00fcm\u00fcne metabolizma denir.<\/p>\n

1. Canl\u0131l\u0131k Olaylar\u0131 Enerjiyle Ger\u00e7ekle\u015fir:<\/strong><\/p>\n

Canl\u0131lar, canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirebilmeleri i\u00e7in metabolik faaliyetler ger\u00e7ekle\u015ftirmeli, yap\u0131m-onar\u0131m yapmal\u0131, b\u00fcy\u00fcy\u00fcp geli\u015fmelidir. B\u00fct\u00fcn bu faaliyetlerin ortak bir ihtiyac\u0131 vard\u0131r: Enerji.<\/p>\n

Yery\u00fcz\u00fcndeki b\u00fct\u00fcn canl\u0131lar\u0131n temel enerji kayna\u011f\u0131 g\u00fcne\u015ftir. Bitkiler, mavi-ye\u015fil algler, baz\u0131 bakteriler ve \u00f6glena taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilen fotosentez sonucu, g\u00fcne\u015f enerjisi kimyasal ba\u011f enerjisine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n

* Baz\u0131 bakteriler ve bunu takip eden besin zincirinde kullan\u0131lan enerji, kemosentez ile elde edilir. Fakat bu \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir orand\u0131r.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn canl\u0131lar g\u00fcne\u015f enerjisinden do\u011frudan yararlanamaz. Hayvanlar, insanlar, mantarlar vb. canl\u0131lar enerji ihtiyac\u0131n\u0131 di\u011fer canl\u0131lardan istifade ederek (beslenerek) dolayl\u0131 yoldan sa\u011flar. Fotosentez sonucunda olu\u015fan glikoz molek\u00fcl\u00fcndeki kimyasal ba\u011f enerjisi, h\u00fccrede b\u00fct\u00fcn canl\u0131lar\u0131n kullanabildi\u011fi ortak enerji molek\u00fcl\u00fc ATP\u2019ye (Adenozin trifosfat) d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr. ATP molek\u00fcl\u00fcnde depolanan enerji, canl\u0131lar taraf\u0131ndan par\u00e7alama ve \u00f6z\u00fcmleme (yap\u0131m, \u00fcretim) reaksiyonlar\u0131nda, hareket etme, v\u00fccut \u0131s\u0131s\u0131n\u0131 ayarlama, dola\u015f\u0131m, bo\u015falt\u0131m, uyar\u0131 iletimi gibi metabolik olaylarda kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n

2. Canl\u0131lar\u0131n H\u00fccresel Yap\u0131lar\u0131n\u0131 \u00c7ok Atomlu B\u00fcy\u00fck Molek\u00fcller (Organik Maddeler) Olu\u015fturur:<\/strong><\/p>\n

H\u00fccrelerimizin b\u00fcy\u00fcy\u00fcp geli\u015fmesi ve \u00e7o\u011falmas\u0131 i\u00e7in gerekli maddeleri besinlerden al\u0131r\u0131z.<\/p>\n

Besinlerin i\u00e7erdikleri maddeler yap\u0131 ve g\u00f6revlerine g\u00f6re organik ve inorganik maddeler olarak iki temel gruba ayr\u0131l\u0131r.<\/p>\n

\u0130norganik maddeler, canl\u0131 v\u00fccudunda veya h\u00fccrede \u00fcretilmezler. Su, oksijen, karbon dioksit, mineral maddeler ve tuzlar inorganik yap\u0131dad\u0131rlar. Bunlar\u0131 tabiattan haz\u0131r olarak al\u0131r\u0131z.
\nMineraller, Kalsiyum, fosfor, potasyum, sodyum, demir, magnezyum, flor, klor gibi maddelerdir. Hepsinin de canl\u0131 organizmas\u0131nda de\u011fi\u015fik g\u00f6revleri vard\u0131r.<\/p>\n

<\/span><\/span>Enerji bir cismin ya da bir sistemin i\u015f yapabilme yetene\u011fidir. B\u00fct\u00fcn enerjiler birbirine d\u00f6n\u00fc\u015febilir.Canl\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fcy\u00fcp geli\u015fmesi, sindirim, solunum, kas\u0131lma, v\u00fccut \u0131s\u0131s\u0131n\u0131n ayarlanmas\u0131, sinir uyar\u0131lar\u0131n iletilmesi gibi hayatsal faaliyetler, enerjiyle ger\u00e7ekle\u015fir. H\u00fccre faaliyetleri s\u0131ras\u0131nda meydana gelen y\u0131k\u0131m ve yap\u0131m olaylar\u0131 da enerjiyle ilgilidir.Canl\u0131 v\u00fccudunda meydana gelen olaylar\u0131n t\u00fcm\u00fcne metabolizma denir.<\/span><\/span>
\n<\/span><\/span>
\nKARBONH\u0130DRATLAR;<\/strong><\/p>\n

Karbonhidratlar; karbon, hidrojen ve oksijen atomlar\u0131ndan olu\u015fmu\u015f organik molek\u00fcllerdir.
\nCanl\u0131lar\u0131n yap\u0131s\u0131nda basit ve karma\u015f\u0131k yap\u0131l\u0131 karbonhidratlar bulunur.
\nKarbonhidratlar\u0131n karma\u015f\u0131k yap\u0131l\u0131 olanlar\u0131 b\u00fcy\u00fck molek\u00fcllerden olu\u015fur.
\nKarbonhidratlar canl\u0131 v\u00fccudunda (1. s\u0131rada) enerji verici olarak kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n

*Karbonhidratlar Bitkisel yiyeceklerde bol miktarda bulunur.
\n*Fotosentez yoluyla \u00fcretilirler.
\n*Di\u011fer organik bile\u015fikler fotosentez \u00fcr\u00fcn\u00fc olan glikozdan meydana gelir.<\/p>\n

Yedi\u011fimiz bir \u00e7ok besin i\u00e7inde (tah\u0131llar, tah\u0131l \u00fcr\u00fcnleri, baklagiller, ekmek, patates, makarna, s\u00fct, bal vb.) ni\u015fasta ve di\u011fer karbonhidratlar bulunur.<\/p>\n

S\u00fctte, tah\u0131llarda, baklagillerde, \u00e7ay \u015fekerinde b\u00fcy\u00fck yap\u0131l\u0131 karbonhidratlar vard\u0131r. Balda, \u00fcz\u00fcmde, k\u00fc\u00e7\u00fck yap\u0131l\u0131 karbonhidrat olan glikoz vard\u0131r.<\/p>\n

Bal ve \u00fcz\u00fcm yendi\u011finde i\u00e7indeki glikoz do\u011frudan kana ge\u00e7er. \u015eeker, \u015feker pancar\u0131 ya da \u015feker kam\u0131\u015f\u0131ndan elde edilen bir karbonhidrat \u00e7e\u015fididir.<\/p>\n

Karbonhidratlar genelde h\u00fccre zar\u0131ndan ge\u00e7emeyecek kadar b\u00fcy\u00fck ve \u00e7ok atomlu molek\u00fcllerdir.<\/p>\n

B\u00fcy\u00fck bir karbonhidrat molek\u00fcl\u00fcn\u00fcn h\u00fccre zar\u0131ndan ge\u00e7ebilmesi i\u00e7in sindirimle daha k\u00fc\u00e7\u00fck birimlere ayr\u0131\u015fmas\u0131 gerekir.<\/p>\n

Glikoz; h\u00fccre zar\u0131ndan ge\u00e7ebilir. Balda ve \u00fcz\u00fcmde saf h\u00e2lde bulunur.<\/p>\n

Ni\u015fasta molek\u00fcl\u00fc ise; sindirimle glikoz molek\u00fcllerine ayr\u0131\u015f\u0131r. B\u00f6ylelikle kullan\u0131labilir.<\/p>\n

Ni\u015fasta glikozun bitkilerde depo edilmi\u015f halidir. Tah\u0131llarda ve patateste bol miktarda ni\u015fasta bulunur. Tohum ve depo k\u00f6k gibi yap\u0131larda \u00e7ok bulunur.<\/p>\n

*Bir besinin ni\u015fasta i\u00e7erip i\u00e7ermedi\u011fi iyot \u00e7\u00f6zeltisi ile anla\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n

*Iyot \u00e7\u00f6zeltisi, ni\u015fastay\u0131 mavi renge d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n

Sel\u00fcloz, bitkilerde h\u00fccre \u00e7eperini olu\u015fturur. H\u00fccre \u00e7eperinin temel yap\u0131 maddesi b\u00fcy\u00fck yap\u0131l\u0131 bir karbonhidrat \u00e7e\u015fididir. Sel\u00fcloz sert, sindirilmesi zor bir yap\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Glikojen, Glikozun hayvanlarda depo edilmi\u015f haline denir. Glikojen, karaci\u011fer ve kaslarda depolan\u0131r.
\n\u015eekerler enerji vericidirler. Fazla birikti\u011finde ya\u011flara d\u00f6n\u00fc\u015ferek \u015fi\u015fmanl\u0131\u011fa neden olur.<\/p>\n

YA\u011eLAR<\/strong><\/p>\n

C , O ve H den olu\u015fmu\u015ftur. 3 mol ya\u011f asidi ile 1 mol gliserinden meydana gelmi\u015ftir.
\nYa\u011flar ikiye ayr\u0131l\u0131r
\n1. Doymu\u015f ya\u011flar (kat\u0131 ya\u011flar)
\n2. Doymam\u0131\u015f ya\u011flar (s\u0131v\u0131 ya\u011flar)
\nBitkisel ya\u011flar hidrojenle doyurularak margarin elde edilir. Ya\u011flar h\u00fccrede enerji verici ve yap\u0131 maddesi olarak kullan\u0131l\u0131r. Ancak enerji verici olarak \u00f6nce karbonhidratlar sonra ya\u011flar kullan\u0131l\u0131r.Canl\u0131 organizmalar\u0131 darbelere ve so\u011fu\u011fa kar\u015f\u0131 korur.<\/p>\n

PROTE\u0130NLER<\/strong><\/p>\n

Proteinler canl\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fcy\u00fcp geli\u015fmesinde yap\u0131 maddesi olarak g\u00f6rev al\u0131r. C, O ve H \u2018e ek olarak yap\u0131s\u0131nda azot ta bulunur.
\nProteinlerin temel yap\u0131 birimi aminoasitlerdir. Proteinler et, s\u00fct ve \u00fcr\u00fcnleri, yumurta, kuru baklagiller, tah\u0131llar ve kuru yemi\u015flerde bol miktarda bulunur.<\/p>\n

Protein yetersizli\u011finde canl\u0131 b\u00fcy\u00fcy\u00fcp geli\u015femez. Hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 direnci d\u00fc\u015fer, karaci\u011fer kendini yenileyemez siroz hastal\u0131\u011f\u0131na neden olur.<\/p>\n

V\u0130TAM\u0130NLER<\/strong><\/p>\n

Canl\u0131da d\u00fczenleyici olarak g\u00f6rev yapar. Sindirime u\u011framaz. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 ya\u015fam i\u00e7in di\u011fer organik molek\u00fcllerle beraber al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

A,D,E,K, vitaminleri ya\u011fda erirler, fazlas\u0131 karaci\u011ferde depo edilir. Di\u011ferleri suda erir, depo edilmezler. Vitaminler v\u00fccudumuza genellikle besinlerle al\u0131n\u0131r.<\/p>\n

Besinler taze olarak t\u00fcketilmezse vitaminlerin yap\u0131s\u0131n\u0131 bozar.<\/p>\n

\u0130NORGAN\u0130K MADDELER<\/strong><\/p>\n

SU ;<\/p>\n

Canl\u0131lar\u0131n v\u00fccudunun b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc sudur. Susuz ya\u015fam d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. \u0130nsan v\u00fccudunun %65\u2019i sudur. Bitkilerde bu oran %95 dir. Su iyi bir \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Besinlerin sindirilmesi ve suda \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f olarak h\u00fccrelere ta\u015f\u0131nmas\u0131 su ile olur.Madde ta\u015f\u0131nmas\u0131nda rol al\u0131r. Zararl\u0131 at\u0131klar suda \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f olarak ter ve idrarla d\u0131\u015far\u0131 at\u0131l\u0131r. At\u0131lan suyun geri al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in g\u00fcnde 1,5-2 litre su al\u0131nmas\u0131 gerekir.V\u00fccudun \u0131s\u0131s\u0131n\u0131 d\u00fczenler.<\/p>\n

M\u0130NERALLER(MADENSEL TUZLAR)<\/p>\n

Organik maddelere ba\u011fl\u0131 yada tuz halinde bulunurlar. Vitamin, hormon ve enzimlerin yap\u0131s\u0131na kat\u0131l\u0131r. Kalsiyum, fosfor, potasyum, sodyum, demir, magnezyum, flor, klor gibi mineraller canl\u0131 i\u00e7in \u00f6nem ta\u015f\u0131r.<\/p>\n

* G\u00fcnl\u00fck besinlerden sa\u011flan\u0131r.En bilineni sofra tuzudur.
\n* Sindirilmeden kana kar\u0131\u015f\u0131r ve d\u00fczenleyici olarak g\u00f6rev yapar.Kalsiyum ve fosfor,kemik ve di\u015flerin olu\u015fumunda rol oynar.Kalsiyum ayr\u0131ca kan olu\u015fumunda etkilidir. V\u00fccudun b\u00fcy\u00fcme ve geli\u015fmesini sa\u011flar.K\u0131r\u0131lan kemiklerin onar\u0131lmas\u0131nda etkilidir. \u00c7ocuklarda kalsiyum eksikli\u011fi ile beraber D vitamini eksikli\u011fi de olursa ra\u015fitizim denen kemik hastal\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar.
\n* Demir kandaki alyuvarlarda bulunur. Eksikli\u011finde kans\u0131zl\u0131k(anemi )hastal\u0131\u011f\u0131 meydana gelir.
\n* Flor di\u015flerin \u00e7\u00fcr\u00fcmesini \u00f6nler.
\n* iyot eksikli\u011fi guatr hastal\u0131\u011f\u0131na neden olur.<\/p>\n

<\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Enerji bir cismin ya da bir sistemin i\u015f yapabilme yetene\u011fidir. B\u00fct\u00fcn enerjiler birbirine d\u00f6n\u00fc\u015febilir.Canl\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fcy\u00fcp geli\u015fmesi, sindirim, solunum, kas\u0131lma, v\u00fccut \u0131s\u0131s\u0131n\u0131n ayarlanmas\u0131, sinir uyar\u0131lar\u0131n iletilmesi gibi hayatsal faaliyetler, enerjiyle ger\u00e7ekle\u015fir. H\u00fccre faaliyetleri s\u0131ras\u0131nda meydana gelen y\u0131k\u0131m ve yap\u0131m olaylar\u0131 da enerjiyle ilgilidir.Canl\u0131 v\u00fccudunda meydana gelen olaylar\u0131n t\u00fcm\u00fcne metabolizma denir. 1. Canl\u0131l\u0131k Olaylar\u0131 Enerjiyle Ger\u00e7ekle\u015fir: Canl\u0131lar, … Devam\u0131n\u0131 oku…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[44],"tags":[280,324,12773],"class_list":["post-38308","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-biyoloji","tag-canlilar","tag-enerji","tag-madde"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38308","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=38308"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38308\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=38308"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=38308"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=38308"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}