Maddenin kat\u0131, s\u0131v\u0131 ve gaz h\u00e2linden ba\u015fka \u00e7ok y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klarda kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan, plazma olarak adland\u0131r\u0131lan d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc bir h\u00e2li daha vard\u0131r. Y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131\u011fa \u0131s\u0131t\u0131lan gazlar \u00f6nce atomlar\u0131na ayr\u0131l\u0131r, sonra da atomdan d\u0131\u015f y\u00f6r\u00fcnge elektronlar\u0131n\u0131n kopmas\u0131 ile pozitif y\u00fckl\u00fc iyon olu\u015fur.<\/p>\n
Mesel\u00e2, azot molek\u00fcl\u00fc \u0131s\u0131t\u0131l\u0131rsa \u00f6nce azot atomu, sonra da azot iyonu olu\u015fur. Olay\u0131n denklemi N2(g) =2N(g) = 2N(g)+ + 2e\u2013 \u015feklindedir. Burada molek\u00fcl, atom, iyon ve elektron bulunan bir kar\u0131\u015f\u0131m meydana gelir. Elektrik\u00e7e n\u00f6tr olan bu kar\u0131\u015f\u0131m plazmad\u0131r.<\/p>\n
Plazma y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131kta olu\u015fabildi\u011fi gibi, y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7 alt\u0131nda da olu\u015fabilir. Y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7ta atomlar\u0131n elektron kabuklar\u0131 \u00e7\u00f6ker. Serbest elektronlar ve \u00e7ekirdekten olu\u015fan plazma meydana gelir. L\u00e2boratuvar \u015fartlar\u0131nda bu bas\u0131nca ula\u015f\u0131lamaz, ancak J\u00fcpiter gibi b\u00fcy\u00fck gezegenlerde bu m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131k ve bas\u0131n\u00e7taki plazman\u0131n yan\u0131nda, kibrit alevi, fl\u00fcoresan l\u00e2mbadaki \u0131\u015f\u0131ldama gibi d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131k ve bas\u0131n\u00e7 \u015fartlar\u0131nda da plazma ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131l\u0131r. Gazlardaki iyonla\u015fma nisbeti s\u0131cakl\u0131kla artar. Bir ka\u00e7 on bin derece gibi bir s\u0131cakl\u0131ktan sonra yaln\u0131z pozitif y\u00fckl\u00fc iyonlar ve elektronlar kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 elde edilir.<\/p>\n
Gaz\u0131n iyonla\u015fma oran\u0131na g\u00f6re iki t\u00fcr plazma vard\u0131r:<\/strong><\/p>\n 1. Tam ya da yar\u0131 tam iyonla\u015fm\u0131\u015f plazmalar<\/p>\n D\u00f6teryum ve trityum gibi hafif \u00e7ekirdeklerin helyum \u00e7ekirdekleri vermek \u00fczere kayna\u015ft\u0131klar\u0131, termon\u00fckleer s\u0131cakl\u0131kta kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan bu t\u00fcr plazmalarda s\u0131cakl\u0131k bir ka\u00e7 milyon derecedir. Y\u0131ld\u0131zlar ve g\u00fcne\u015f bu plazmaya \u00f6rnektir.<\/p>\n 2. K\u0131sm\u00ee iyonla\u015fm\u0131\u015f plazmalar<\/p>\n \u0130yonla\u015fma oran\u0131 ancak %50\u2019yi ara s\u0131ra a\u015fan plazmalard\u0131r. S\u0131cakl\u0131k 2000\u00b0C ile 10000\u00b0C aras\u0131ndad\u0131r. K\u0131sm\u00ee iyonla\u015fm\u0131\u015f plazmalar sanayide kullan\u0131l\u0131r. Gazlar yal\u0131tkan olmalar\u0131na ra\u011fmen plazma iletkendir. Bu da sanayi i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir.<\/p>\n Sanayide kullan\u0131lan plazma \u015fu \u015fekilde elde edilir<\/strong><\/p>\n \u2013 Elektrik yay\u0131 metodu: Elektrotlar\u0131 do\u011fru ak\u0131mla beslenen bir fener, bu elektrotlar aras\u0131nda olu\u015fturulan s\u00fcrekli bir elektrik yay\u0131ndan bas\u0131n\u00e7 alt\u0131nda ge\u00e7irilen bir gaz\u0131 plazma h\u00e2line \u00e7evirir. Elektrotlar \u00fczerinde y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131k olu\u015faca\u011f\u0131ndan elektrotlar s\u00fcrekli so\u011futulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u2013 Y\u00fcksek frekans plazmas\u0131: \u00c7ok y\u00fcksek frekansl\u0131 elektrik ak\u0131m\u0131 ile elde edilir. Plazma olu\u015fturulmas\u0131 istenen gaz, \u00e7ok \u015fiddetli gerilim kayna\u011f\u0131 ile beslenen bir kangal\u0131n sar\u0131mlar\u0131 aras\u0131ndan ge\u00e7irilir.<\/p>\n Plazman\u0131n sanayideki yeri<\/strong><\/p>\n Ferromanganez y\u00fcksek f\u0131r\u0131nlarda elde edilir. Bunun i\u00e7in \u00e7ok fazla kok k\u00f6m\u00fcr\u00fc kullan\u0131l\u0131r. Burada yap\u0131lan masraf\u0131 azaltmak i\u00e7in yard\u0131mc\u0131 kaynak olarak plazma fenerleri kullan\u0131l\u0131r. Y\u00fcksek f\u0131r\u0131n\u0131n k\u00f6r\u00fck deliklerine ba\u011flanan bu fenerler s\u0131cak r\u00fczg\u00e2r\u0131n s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 1200\u00b0C\u2019den 1700\u00b0C\u2019ye \u00e7\u0131kar\u0131r. Bu ek \u0131s\u0131nma, kok k\u00f6m\u00fcr\u00fc ve elektrik harcamas\u0131n\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde azalt\u0131r. Plazma, bazen de mekanik delme ara\u00e7lar\u0131ndan daha etkili bir \u0131s\u0131l delme arac\u0131 olarak da kullan\u0131l\u0131r. Mesel\u00e2, 8 cm kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndaki paslanmaz bir madeni, \u00e7ok daha k\u0131sa s\u00fcrede delebilir. Plazma ile sert kayalarda en sert matkaplardan daha iyi oyuklar a\u00e7\u0131labilir. \u00c7ok y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131kta ger\u00e7ekle\u015fen baz\u0131 kimyasal tepkimelerin olu\u015fumunda da plazmadan yararlan\u0131labilir.<\/p>\n D\u00fc\u015fen ve \u00c7akan Plazma<\/strong> Y\u0131ld\u0131r\u0131m \u00f6rne\u011fine bakarak plazma h\u00e2lini gaz h\u00e2linden ay\u0131ran \u00f6nemli \u00f6zellikleri hemen g\u00f6rebiliriz. Bunlar \u00e7ok y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131k ve elektrik iletkenli\u011fidir. B\u00fct\u00fcn maddelerin gaz h\u00e2li yal\u0131tkan oldu\u011fu h\u00e2lde, plazma h\u00e2li elektri\u011fi son derece iyi iletir. Hatt\u00e2 bu iletkenlik kat\u0131 iletkenlerden de daha iyidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc plazma h\u00e2li tamamen serbest elektronlara sahiptir. Y\u0131ld\u0131r\u0131m, bu ola\u011fan\u00fcst\u00fc \u00f6zellikleri ile g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131m\u0131zda kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z fluoresan ve neon l\u00e2mbalar\u0131na ve metallerin kaynak edilmesinde kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z elektrik ark\u0131na ilham kayna\u011f\u0131 olmu\u015ftur. Son olarak, ark olu\u015fmas\u0131, yani plazma h\u00e2li ile elektrik bo\u015falmas\u0131 olu\u015fabilmesi i\u00e7in gereken “delinme gerilimi” miktar\u0131na bir \u00f6rnek verelim: Bu de\u011fer 1 cm hava aral\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in 30.000 Volttur. Ancak l\u00e2mbalarda daha d\u00fc\u015f\u00fck delinme gerilimine sahip neon, c\u0131va buhar\u0131 gibi gazlar kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n \u00c7ak Bir Plazma<\/strong> Plazma, Her yerde Plazma<\/strong> Hayat Kayna\u011f\u0131 Plazma K\u00fcresi<\/strong> Manyetosfer \u00f6rne\u011fi plazman\u0131n bir \u00f6zelli\u011fini daha ortaya koyar ki bu da plazmaya manyetik veya elektrik alan\u0131 ile etki edilebilmesidir. Plazma y\u0131ld\u0131r\u0131mda veya kaynak ark\u0131nda oldu\u011fu gibi elektrik ak\u0131m\u0131 olu\u015fturuyorsa, etraf\u0131nda bir manyetik alan olu\u015facakt\u0131r. Bu manyetik alana yabanc\u0131 bir manyetik alanla tesir edilebilir. B\u00f6ylece plazmaya etkiyen kuvvetin y\u00f6n\u00fc de\u011fi\u015ftirilebilir. Bu etki termik s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmada oldu\u011fu gibi t\u00fcm \u00e7evresinden yap\u0131larak plazman\u0131n kesitini k\u00fc\u00e7\u00fcltmek de m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. B\u00f6ylece plazman\u0131n s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 art\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olur ki, \u00e7ekirdek f\u00fczyonu reakt\u00f6rlerinde bu yolla 250 milyon K’lik bir s\u0131cakl\u0131\u011fa eri\u015filmi\u015ftir. Ancak bu reakt\u00f6rlerde yeterli par\u00e7ac\u0131k yo\u011funlu\u011funa ula\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131ndan, hen\u00fcz hidrojeni helyuma \u00e7evirmek ve enerji \u00fcretmek m\u00fcmk\u00fcn olmam\u0131\u015ft\u0131r. E\u011fer bu yolla enerji \u00fcretmek m\u00fcmk\u00fcn olursa, yak\u0131t olarak deniz suyunda olduk\u00e7a bol bulunan a\u011f\u0131r su kullan\u0131lacak ve b\u00f6ylece d\u00fcnya \u00fczerindeki enerji ihtiyac\u0131 temiz bir \u015fekilde ucuz olarak kar\u015f\u0131lanabilecektir. Ayr\u0131ca termon\u00fckleer tepkime hidrojen bombas\u0131nda oldu\u011fu gibi yok edici bir g\u00e2yeye de\u011fil, insanlar\u0131n mutlulu\u011funa hizmet etmi\u015f olacakt\u0131r. G\u00fcne\u015f gibi bir plazma k\u00fcresinde olu\u015fturdu\u011fu termon\u00fckleer reaksiyonlarla d\u00fcnyay\u0131 ya\u015fanabilir k\u0131lan Yarat\u0131c\u0131’n\u0131n, insanlara bir mesaj\u0131 da bu olabilir mi?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Maddenin kat\u0131, s\u0131v\u0131 ve gaz h\u00e2linden ba\u015fka \u00e7ok y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klarda kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan, plazma olarak adland\u0131r\u0131lan d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc bir h\u00e2li daha vard\u0131r. Y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131\u011fa \u0131s\u0131t\u0131lan gazlar \u00f6nce atomlar\u0131na ayr\u0131l\u0131r, sonra da atomdan d\u0131\u015f y\u00f6r\u00fcnge elektronlar\u0131n\u0131n kopmas\u0131 ile pozitif y\u00fckl\u00fc iyon olu\u015fur. Mesel\u00e2, azot molek\u00fcl\u00fc \u0131s\u0131t\u0131l\u0131rsa \u00f6nce azot atomu, sonra da azot iyonu olu\u015fur. Olay\u0131n denklemi N2(g) =2N(g) = … Devam\u0131n\u0131 oku…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,15],"tags":[1013,1014],"class_list":["post-3221","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dn","category-fen-teknoloji","tag-plazma","tag-plazma-maddeler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3221","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3221"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3221\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3221"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3221"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3221"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n\u015eiddetli g\u00f6k g\u00fcr\u00fclt\u00fclerinin e\u015fli\u011finde bardaktan bo\u015fan\u0131rcas\u0131na ya\u011fan ya\u011fmuru y\u00fcksek\u00e7e bir evin penceresinden seyretme f\u0131rsat\u0131n\u0131 yakalad\u0131ysan\u0131z, hele bir de \u00fcst\u00fcste \u00e7akan \u015fim\u015fekler kar\u015f\u0131n\u0131zdaki bulutlar\u0131n aras\u0131nda meydana geliyorsa, en pahal\u0131 havai fi\u015fek g\u00f6sterilerinin yan\u0131nda s\u00f6n\u00fck kald\u0131\u011f\u0131 muhte\u015fem bir \u0131\u015f\u0131k g\u00f6sterisine \u015fahit olursunuz. Bu \u0131\u015f\u0131k g\u00f6sterisi b\u00fcy\u00fcleyici oldu\u011fu kadar \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc h\u00e2li ile de Yarat\u0131c\u0131’n\u0131n cel\u00e2l ve cem\u00e2l s\u0131fat\u0131n\u0131 ayn\u0131 anda sergiler. Bulutlar\u0131n s\u00fcrt\u00fcnme ile elektriklenmesinden kaynaklanan bir elektrik bo\u015falmas\u0131 oldu\u011fu herkes\u00e7e bilinen \u015fim\u015fek ve y\u0131ld\u0131r\u0131m, y\u00fcz milyonlarca voltluk potansiyel fark\u0131 s\u0131f\u0131rlanana kadar yakla\u015f\u0131k 20.000 Amperlik bir ak\u0131m \u015fiddetinde ve akt\u0131\u011f\u0131 kanalda 30.000 Kelvin (K)’lik bir s\u0131cakl\u0131k meydana getirerek akar ve bu olay bir saniyeden daha k\u0131sa s\u00fcrer. Bu y\u00fczden y\u0131ld\u0131r\u0131m\u0131n \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc yan\u0131n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fcmsenmemesi ve gereken yerlerde tedbir al\u0131nmas\u0131 yerinde bir harekettir.
\nY\u0131ld\u0131r\u0131m, bulut ile yery\u00fcz\u00fc aras\u0131ndaki potansiyel fark\u0131 havay\u0131 delecek bir b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011fe (delinme gerilimi) ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 anda meydana gelir. Bu anda ak\u0131m \u015fiddeti \u00e7ok y\u00fcksek oldu\u011fundan, bo\u015falma elektrik ark\u0131 \u015feklindedir. Buluttaki negatif y\u00fckl\u00fc serbest elektronlar ve yerdeki pozitif y\u00fckl\u00fc iyonlar bulutla yer aras\u0131ndaki potansiyel fark\u0131n\u0131 s\u0131f\u0131rlamak i\u00e7in birbirine do\u011fru b\u00fcy\u00fck bir h\u0131zla harekete ba\u015flar. Elektronlar iyonlardan \u00e7ok daha k\u00fc\u00e7\u00fck olduklar\u0131ndan h\u0131zlar\u0131 \u00e7ok y\u00fcksektir. Bu y\u00fczden iki ak\u0131m yere olduk\u00e7a yak\u0131n bir y\u00fckseklikte birle\u015firler. Elektronlar\u0131n buluttan yere do\u011fru hareketi ile birlikte ak\u0131m\u0131n ge\u00e7ti\u011fi yol boyunca iyonizasyon s\u00fcreci ba\u015flam\u0131\u015f olur. Elektronlar h\u0131zla \u00e7arpt\u0131klar\u0131 hava atomlar\u0131ndan bazen elektron kopar\u0131rken, bazen de bu elektronlar iyonlar taraf\u0131ndan yakalan\u0131rlar ve iyon n\u00f6tral atom h\u00e2line gelir. \u0130\u015fte y\u0131ld\u0131r\u0131m\u0131n parlak \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131, iyonlarca yakalanan bu elektronlar\u0131n fazla enerjilerini fotonlar \u015feklinde d\u0131\u015far\u0131ya ne\u015fretmesi neticesi olu\u015fur. B\u00f6ylece y\u0131ld\u0131r\u0131m\u0131n akt\u0131\u011f\u0131 yol; n\u00f6tral atom ve molek\u00fcller, uyar\u0131lm\u0131\u015f atom ve molek\u00fcller, pozitif iyonlar, elektronlar ve fotonlardan olu\u015fan \u00e7ok s\u0131cak bir gaz \u00e7orbas\u0131 h\u00e2line gelir. Bu ideal gaz kanunu sa\u011flayan bir h\u00e2l olmas\u0131na ra\u011fmen; gaz h\u00e2linden \u00e7ok farkl\u0131 \u00f6zellikler ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131ndan, maddenin d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc h\u00e2li olarak kabul edilir ve “plazma” h\u00e2li olarak bilinir.<\/p>\n
\nE\u011fer “ben plazmaya daha yak\u0131ndan bakmak istiyorum” diyorsan\u0131z, yapman\u0131z gereken \u00e7ok basit. Kibriti elinize al\u0131n ve \u00e7ak\u0131n. \u0130\u015fte p\u0131r\u0131l p\u0131r\u0131l alevi ile plazma kar\u015f\u0131n\u0131zda duruyor. Evet alev de bir plazma h\u00e2lidir. Alevin kibritteki s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 kibritin elinizle s\u00f6nd\u00fcrebilece\u011finiz kadar d\u00fc\u015f\u00fck olabilece\u011fi gibi G\u00fcne\u015fin \u00e7ekirde\u011findeki gibi milyonlarca santigrad kadar y\u00fcksek de olabilir. Plazma h\u00e2li sadece elektrik\u00ee gerilim alt\u0131nda olu\u015fmaz. Gaz h\u00e2line gelen bir maddeyi \u00e7ok y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klara \u0131s\u0131t\u0131rsan\u0131z; enerji alan\u0131 elektronlar \u00e7ekirdeklerinden kurtulur ve gaz plazma h\u00e2line ge\u00e7er. S\u0131cakl\u0131k g\u00fcne\u015f \u00e7ekirde\u011findeki gibi \u00e7ok y\u00fcksek ise; atomlar t\u00fcm elektronlar\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f h\u00e2lde bulunabilirler. Bizim g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131m\u0131zda kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z alev nispeten d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131ktad\u0131r. Ancak burada d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131ktaki alevin enerjisi ile \u0131s\u0131nma ve yemek pi\u015firme gibi ihtiya\u00e7lar\u0131m\u0131z\u0131 giderdi\u011fimizi unutmayal\u0131m. Bu arada \u00e7akt\u0131\u011f\u0131n\u0131z kibrit bitmek \u00fczere. En iyisi siz onunla bir mumu tutu\u015fturup plazmay\u0131 \u00f6yle seyredin. Mumun alevi de d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131kta bir plazma h\u00e2lidir. Ancak “bu s\u0131cakl\u0131k bana yetmez” demeyin. Y\u0131llar \u00f6nce merhum Bar\u0131\u015f Man\u00e7o’nun bir program\u0131nda konuk etti\u011fi bir grup insan masan\u0131n etraf\u0131na oturmu\u015f, mum alevi ile alt\u0131n\u0131 ergiterek zincir yap\u0131yorlard\u0131. Alt\u0131n 1066 oC’de ergir. Mumun normal alevi ile alt\u0131n ergitmeniz m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Alt\u0131n i\u015fleyen bu insanlar a\u011f\u0131zlar\u0131ndaki ince bir boru ile \u00fcfleyerek mumun alevini k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fcyorlard\u0131. Bu \u015fekilde k\u00fc\u00e7\u00fclerek mavile\u015fen alevin s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 art\u0131yor ve alt\u0131n\u0131 ergitebilecek s\u0131cakl\u0131\u011fa eri\u015fiyordu. Bu anlatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z h\u00e2dise plazmaya yapabilece\u011fimiz etkilerden biridir. Plazmay\u0131 etraf\u0131ndan e\u015fit miktarda so\u011futursak plazman\u0131n kesiti k\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcr, b\u00f6ylece enerji yo\u011funlu\u011fu, dolay\u0131s\u0131yla s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 artar. Bu h\u00e2diseye “termik s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rma” ad\u0131 verilir ki, ayn\u0131 y\u00f6ntem ark\u0131 s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in kaynak i\u015fleminde de uygulan\u0131r. Son olarak alevin iletkenli\u011finden bahsedelim. Alev bir plazma h\u00e2li oldu\u011fundan elektri\u011fi iletir. Bu \u00f6zelli\u011finden faydalanarak gaz emniyetli sobalar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu sobalar yanarken alevin i\u00e7erisinden elektrik ak\u0131m\u0131 ge\u00e7irilir. Bu elektrik ak\u0131m\u0131 soban\u0131n gaz pompas\u0131n\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131r. Alev herhangi bir sebeple s\u00f6nerse ak\u0131m ge\u00e7meyece\u011finden gaz otomatik olarak kesilmi\u015f olur.<\/strong><\/p>\n
\nMaddenin plazma h\u00e2line d\u00fcnya \u00fczerinde \u00e7ok az rastlamam\u0131za ra\u011fmen k\u00e2inatta plazma h\u00e2li fazlal\u0131k bak\u0131m\u0131ndan maddenin di\u011fer h\u00e2llerine kar\u015f\u0131 ezici bir \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011fe sahiptir. \u015e\u00f6yle ki; k\u00e2inattaki toplam madde miktar\u0131n\u0131n % 99’unun plazma h\u00e2linde oldu\u011fu san\u0131lmaktad\u0131r. \u00d6rnek verecek olursak t\u00fcm y\u0131ld\u0131zlar, nebulalar ve y\u0131ld\u0131zlararas\u0131 uzay plazma h\u00e2lindeki maddeden olu\u015fur. Bunlar\u0131n s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 ve partik\u00fcl yo\u011funlu\u011fu \u015fekil \u00fczerinde g\u00f6sterilmi\u015ftir. Birim hacimdeki partik\u00fcl yo\u011funlu\u011fu da plazman\u0131n bilinmesi gereken bir \u00f6zelli\u011fidir. S\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksek olsa da, yo\u011funlu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fck bir plazma fazla enerji yaymaz. K\u00e2inat\u0131n bo\u015fluk diyebilece\u011fimiz madde yo\u011funlu\u011fu \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck olan b\u00f6lgelerinde ise; s\u0131cakl\u0131k 3 K yani -270 C derece kadard\u0131r. Bir yanda hi\u00e7 bir canl\u0131n\u0131n hatt\u00e2 cans\u0131zlar\u0131n bile mukavemet edemeyece\u011fi kadar y\u00fcksek bir s\u0131cakl\u0131k, di\u011fer yanda atomlar\u0131 bile donduracak derecede bir so\u011fuk. Bunlar\u0131n ortas\u0131nda m\u00fckemmel techizatlarla donat\u0131larak koruma alt\u0131na al\u0131nan cennet gibi bir d\u00fcnya….<\/p>\n
\nI\u015f\u0131k ve \u0131s\u0131 kayna\u011f\u0131 olarak d\u00fcnyam\u0131zda hayat\u0131n devam\u0131n\u0131 sa\u011flayan G\u00fcne\u015f dev bir plazma k\u00fcresidir. Bu dev plazma k\u00fcresinin \u00e7ekirde\u011findeki 15 milyon K’lik s\u0131cakl\u0131k ve kur\u015fundan 11 kat daha fazla olan yo\u011funluk, termon\u00fckleer reaksiyonlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesini sa\u011flar. Bu reaksiyonlarda \u00f6zetle hidrojen \u00e7ekirdekleri birle\u015ferek helyum \u00e7ekirdeklerine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr ve muazzam bir enerji a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar. Ancak d\u00fcnyam\u0131za \u0131s\u0131 g\u00f6ndererek hayat\u0131n devam\u0131n\u0131 sa\u011flayan \u0131\u015f\u0131kk\u00fcrenin s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 ancak 6.000 K’dir. Bu tabakan\u0131n \u00fczerinde yer alan ve korona ad\u0131 verilen g\u00fcne\u015f tac\u0131n\u0131n 2 milyon K’lik s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n sebebi ise tam anla\u015f\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r. Bu tabaka d\u00fcnyan\u0131n da \u00f6tesine uzan\u0131r ancak \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck yo\u011funlukta oldu\u011fu i\u00e7in s\u0131cakl\u0131k tesiri fazla de\u011fildir. Bu tabakan\u0131n yo\u011funlu\u011fu \u0131\u015f\u0131kk\u00fcre gibi y\u00fcksek olsayd\u0131 d\u00fcnya \u00fczerinde hayat m\u00fcmk\u00fcn olmazd\u0131. Yine g\u00fcne\u015ften kopup gelen elektrik y\u00fckl\u00fc par\u00e7ac\u0131klar\u0131n, d\u00fcnya atmosferine yapabilece\u011fi muhtemel etkiler d\u00fcnyan\u0131n manyetik alan\u0131 taraf\u0131ndan \u00f6nlenmi\u015ftir. Bu manyetik alana manyetosfer ad\u0131 verilir. G\u00fcne\u015f’in olu\u015fturdu\u011fu y\u00fckl\u00fc par\u00e7ac\u0131k, ak\u0131m\u0131 bu manyetik alan taraf\u0131ndan sapt\u0131r\u0131larak kutup b\u00f6lgelerine do\u011fru itilir. Bunun sonucunda kutup b\u00f6lgelerinde atmosferin oksijen ve azot atomlar\u0131 ile etkile\u015fime girerek \u0131\u015f\u0131malara sebep olurlar ki bunlara aurora ad\u0131 verilir. Auroralar yakla\u015f\u0131k ikiy\u00fcz km y\u00fcksekte olu\u015furlar ve s\u0131cakl\u0131klar\u0131 bir ka\u00e7 y\u00fcz derecedir. G\u00fcne\u015f etkinli\u011finin y\u00fcksek oldu\u011fu g\u00fcnlerde telsiz ve radyo haberle\u015fmelerinin olumsuz etkilendi\u011fini hat\u0131rlarsak manyetosferin \u00f6nemi daha iyi anla\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n