{"id":3098,"date":"2011-11-07T18:06:31","date_gmt":"2011-11-07T16:06:31","guid":{"rendered":"http:\/\/www.sorubak.com\/blog\/?p=3098"},"modified":"2011-11-07T18:06:31","modified_gmt":"2011-11-07T16:06:31","slug":"radyasyon-nedir-radyasyonun-canlilara-etkisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/radyasyon-nedir-radyasyonun-canlilara-etkisi.html","title":{"rendered":"Radyasyon Nedir? Radyasyonun Canl\u0131lara Etkisi"},"content":{"rendered":"
G\u00fcnl\u00fck hayat\u0131m\u0131z\u0131n hemen her alan\u0131nda, gerek do\u011fal yollardan, gerekse teknolojik geli\u015fmelerin getirdi\u011fi kolayl\u0131klar\u0131n, belki de bir bedeli olarak s\u00fcrekli radyasyona maruz kalmaktay\u0131z. Hi\u00e7 fark\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir \u015fekilde organlar\u0131m\u0131z, dokular\u0131m\u0131z radyasyonla etkile\u015fime girmektedir. Bu etkile\u015fim baz\u0131 durumlarda g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr sonu\u00e7lar do\u011fururken, bazen de hi\u00e7 haberimiz olmadan v\u00fccudumuzun i\u00e7inden ge\u00e7ip gitmektedir.<\/p>\n

Radyasyon, dalga, par\u00e7ac\u0131k veya foton olarak adland\u0131r\u0131lan enerji paketleri ile yay\u0131lan enerjidir. Radyasyon, daima do\u011fada var olan ve birlikte ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir olgudur. Radyo ve televizyon ileti\u015fimini olanakl\u0131 k\u0131lan radyodalgalar\u0131; t\u0131pta, end\u00fcstride kullan\u0131lan x-\u0131\u015f\u0131nlar\u0131; g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131; g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131m\u0131zda al\u0131\u015fk\u0131n oldu\u011fumuz radyasyon \u00e7e\u015fitleridir.<\/p>\n

Radyasyon bir \u00e7ok insan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi 1900\u2019l\u00fc y\u0131llarda ke\u015ffedilmesi ile ortaya \u00e7\u0131kan bir tehlike de\u011fildir. Tam aksine ilk \u00e7a\u011flardan beri vard\u0131r. Ancak, teknolojinin ve sanayile\u015fmenin geli\u015fmesi, uranyum elementinin elde edilmesi ve kullan\u0131lmas\u0131 ile radyasyonun etkileri giderek artm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Radyasyonun \u00c7e\u015fitleri<\/strong><\/p>\n

A.\u0130yonla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 Radyasyon: \u0130\u00e7ine girdi\u011fi ortama iyonlara ayr\u0131\u015ft\u0131ran radyasyonlara denir.\u0130yonla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 radyasyon ikiye ayr\u0131l\u0131r:<\/p>\n

1.Elektromanyetik radyasyonlar:<\/strong> Gama(\u00b3) ve X \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 elektromanyetik radyasyonlard\u0131r. Bunlar y\u00fcksek frekansl\u0131 g\u00f6r\u00fcnen \u0131\u015f\u0131k ve radyo dalgalar\u0131 gibi elektromanyetik dalgalard\u0131r.bunlar\u0131n dalga boylar\u0131 \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck fakat enerjileri y\u00fcksektir.<\/p>\n

Gama (\u00b3) I\u015f\u0131nlar\u0131: Manyetik alanda sapmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in belirli bir elektrikle y\u00fckl\u00fc de\u011fillerdir. Gama \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 elektromanyetik dalgalardan meydana gelmi\u015ftir. Radyoaktif bozunmalar ya da n\u00fckleer reaksiyonlar sonucu olu\u015fan karars\u0131z atom \u00e7ekirdeklerinden yay\u0131lan bir \u00e7e\u015fit elektromanyetik \u0131\u015f\u0131nlard\u0131r.<\/p>\n

X I\u015f\u0131nlar\u0131: H\u0131zland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f y\u00fcksek atom numaral\u0131 elektronlar, hedef se\u00e7ilen atomlar\u0131n \u00e7ekirdeklerine yakla\u015ft\u0131klar\u0131nda ,frenlemeler olur.Bu frenlemeler sonucu x \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 olu\u015fur.<\/p>\n

2. Par\u00e7ac\u0131kl\u0131 Radyasyon:<\/strong><\/p>\n

Alfa (\u00b1) I\u015f\u0131nlar\u0131: (+) y\u00fckl\u00fc par\u00e7ac\u0131klardan olu\u015fur.\u00c7al\u0131\u015fmalar alfa \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131n art\u0131 y\u00fckl\u00fc helyum \u00e7ekirdeklerinden (He++) meydana geldi\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. Bir ka\u011f\u0131t par\u00e7as\u0131 veya cildimiz taraf\u0131ndan durdurulabilir.<\/p>\n

Beta (\u00b2)I\u015f\u0131nlar\u0131: (+) ve (-) elektrik y\u00fcklerinden meydana gelmi\u015flerdir. \u0130nce bir su,metal levha yada cam tabakas\u0131 bu elektronlar\u0131 durdurmak i\u00e7in yeterlidir.<\/p>\n

Alfa ve beta \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 atomun \u00e7ekirde\u011finden kaynaklanan radyoaktif \u0131\u015f\u0131nlard\u0131r. Her iki \u0131\u015f\u0131n da belirli bir k\u00fctleye sahiptir. Alfa ve beta \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 k\u00fctleleri ve elektriksel y\u00fcklerinden dolay\u0131, X ve gama \u0131\u015f\u0131nlar\u0131na g\u00f6re, maddelere daha az n\u00fcfuz ederler. Ancak, bu \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n iyonla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 etkileri daha fazlad\u0131r. N\u00f6tron ve proton ise k\u00fctleleri alfa \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131n d\u00f6rtte biri kadar olan n\u00fckleer taneciklerdir. \u00c7e\u015fitli n\u00fckleer reaksiyonlar s\u0131ras\u0131nda \u00e7ekirdekten kopan n\u00f6tron ve protonlar insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in en tehlikeli radyasyonlard\u0131r. \u00d6zellikle n\u00f6tron, elektrik y\u00fck\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7ok b\u00fcy\u00fck n\u00fcfuz etme \u00f6zelli\u011fine sahiptir. Radyoaktif \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n insan v\u00fccuduna etkisi bu \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n hareketleriyle ilgilidir.<\/p>\n

Serbest N\u00f6tronlar: Bunlar radyasyonla olu\u015fan y\u00fcks\u00fcz par\u00e7ac\u0131klard\u0131r.Bu nedenle her maddeye kolayca girebilirler.Bunlar\u0131n do\u011frudan iyonla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 \u00f6zellikleri yoktur.Ancak bu serbest n\u00f6tronlar\u0131n,girdikleri maddelerin n\u00f6tronlar\u0131 ile etkile\u015fimleri sonucu, \u00b1 \u00b2 \u00b3 ve x \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 gibi \u0131\u015f\u0131n\u0131mlar olu\u015ftururlar. Bu \u0131\u015f\u0131nlar ise etkile\u015fme sonucu girdi\u011fi maddenin atomundan koparak iyonla\u015fmay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirir.<\/p>\n

B.\u0130yonla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 Olmayan Radyasyonlar:<\/strong><\/p>\n

1.Optik Radyasyonlar:<\/p>\n

Ultraviyole \u0131\u015f\u0131nlar\u0131: As\u0131l kayna\u011f\u0131 g\u00fcne\u015ftir.UV \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 g\u00fcne\u015f tam do\u011farken bolca yay\u0131lmaktad\u0131r.UV \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 beyaz elbise giyilerek engellenebilir.Bazen bu \u0131\u015f\u0131nlar kar veya kumdan yans\u0131yarak kar ve g\u00fcne\u015f k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc yapabilir.UV\u2019nin derine inmesi(giricili\u011fi) az oldu\u011fu i\u00e7in b\u00fcy\u00fck oranda deri ve g\u00f6zleri etkilemektedir.Deri kanserlerinin %80\u2019i UV \u0131\u015f\u0131nlar\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r.<\/p>\n

2.EMR Nitelikli Radyasyonlar: Radyo dalgalar\u0131,mikrodalgalar,mobil ve cep telefonlar\u0131,radyo FM ve TV vericileri, radarlar, trafolar, mikrodalga f\u0131r\u0131nlar, bilgisayarlar, ak\u0131m ta\u015f\u0131yan kablolar bu gruba girmektedirler.<\/p>\n

Radyasyonun Canl\u0131lara Etkisi<\/strong><\/p>\n

Uzayda saniyede yakla\u015f\u0131k 300.000 km gibi \u00e7ok y\u00fcksek h\u0131zlarla hareket eden bu \u0131\u015f\u0131nlar kolayl\u0131kla insan v\u00fccuduna n\u00fcfuz edebilir ve v\u00fccudu olu\u015fturan biyolojik h\u00fccrelere hasar verebilirler. Ayr\u0131ca, bu \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n h\u00fccrelerin kimyasal yap\u0131lar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmeleri de m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00d6zellikle elektrik y\u00fckl\u00fc \u0131\u015f\u0131nlar saniyenin binde biri gibi \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde h\u00fccre molek\u00fcllerini par\u00e7alay\u0131p iyonlar\u0131na ayr\u0131\u015ft\u0131rabilirler.<\/p>\n

Bununla birlikte, etrafta bulunan di\u011fer h\u00fccreleri de fizyolojik g\u00f6revlerini yapamaz duruma getirebilirler. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n sonucunda radyasyona maruz kalan bir h\u00fccre ya \u00f6l\u00fcr veya i\u015flevini yitirir. Asl\u0131nda az say\u0131da h\u00fccrenin \u00f6lmesi \u00f6nemli de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, normal ya\u015famda y\u0131pranan h\u00fccrelerin \u00f6l\u00fcm\u00fc ve yerlerine yenilerin do\u011fmas\u0131 do\u011fald\u0131r. Ancak, y\u00fcksek radyasyon sonucu \u00e7ok say\u0131da h\u00fccrenin aniden \u00f6lmesi veya normal \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n bozulmas\u0131 canl\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde etkileyecek bir olayd\u0131r.<\/p>\n

Hayati \u00f6nemi fazla olan dokularda (kemik ili\u011fi, dalak, kan ve \u00fcreme h\u00fccreleri) radyasyonun etkisi daha erken g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc, bu h\u00fccreler daha \u00e7abuk \u00e7o\u011fald\u0131\u011f\u0131ndan bir h\u00fccredeki hasar, sakat do\u011fan yeni h\u00fccrelerle \u00e7\u0131\u011f gibi b\u00fcy\u00fcr. Bu ise uzun bir zaman dilimi i\u00e7erisinde her an bir t\u00fcm\u00f6r olarak sonu\u00e7lanabilir. Radyasyonun kanserojen etkisi bu \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131kmaktayd\u0131.
\nEn b\u00fcy\u00fck tehlike ise h\u00fccre \u00e7ekirde\u011fi i\u00e7indeki DNA\u2019lar\u0131n bozulmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

DNA\u2019lardan olu\u015fan kromozomlar\u0131n yap\u0131lar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesi, ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 s\u0131rlar\u0131n kaybolmas\u0131 ve yeni genetik yap\u0131l\u0131 h\u00fccreler haline d\u00f6n\u00fc\u015fmesi sonucunda ebeveyne benzemeyen yeni bir genotip ortaya \u00e7\u0131kar. Bu farkl\u0131la\u015fmaya mutasyon ad\u0131 verilir. E\u011fer bu durum, bireyin \u00fcreme h\u00fccrelerinde ger\u00e7ekle\u015firse radyasyondan kaynaklanan bu de\u011fi\u015fiklik gelecek nesillere de aktar\u0131l\u0131r.<\/p>\n

Y\u00fcksek dozda radyasyona maruz kalm\u0131\u015f bireylerde g\u00f6r\u00fclebilecek ba\u015fl\u0131ca hastal\u0131klar \u015funlard\u0131r: Kanda ve kan yapan organlarda tahribat (anemi, l\u00f6semi), ciltte ate\u015f yan\u0131\u011f\u0131n\u0131 and\u0131ran yaralar, g\u00f6zde katarakt, k\u0131s\u0131rl\u0131k, kanser ve kal\u0131t\u0131msal bozukluklar…<\/p>\n

Bir insan v\u00fccudunun k\u0131sa bir s\u00fcre belirli bir radyasyon dozuna maruz kalmas\u0131 sonucu g\u00f6r\u00fclebilecek rahats\u0131zl\u0131klar ise ki\u015fiden ki\u015fiye de\u011fi\u015febilir. Ancak, bu rahats\u0131zl\u0131klar\u0131n genel \u00f6zellikleri \u015fu \u015fekilde \u00f6zetlenebilir:<\/p>\n

50 rem g\u00f6zlenebilir bir biyolojik etki meydana getiren en k\u00fc\u00e7\u00fck radyasyon dozudur. Bu doz kandaki akyuvar say\u0131s\u0131nda ge\u00e7ici bir de\u011fi\u015fiklik meydana getirir.<\/p>\n

100 \u2013 200 rem aras\u0131nda radyasyona maruz kalan bir insanda 3 saat i\u00e7erisinde kusma ile birlikte yorgunluk ve i\u015ftahs\u0131zl\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu t\u00fcr hastalarda bir ka\u00e7 hafta i\u00e7inde iyile\u015fme g\u00f6zlenir.<\/p>\n

300 rem radyasyon dozuna maruz kalan ki\u015filerde 2 saat i\u00e7inde kusma ve halsizlik ba\u015flar. Yakla\u015f\u0131k 2 hafta sonra ise sa\u00e7lar d\u00f6k\u00fclmeye ba\u015flar. Bir ay ile bir y\u0131l aras\u0131nda bu ki\u015filerin %90\u2019\u0131 iyile\u015fir. V\u00fccut taraf\u0131ndan al\u0131nan radyasyon dozunun artmas\u0131yla g\u00f6zlenen etkiler daha belirgin ve ciddi olmaya ba\u015flar.
\n400 rem radyasyon dozuna maruz kalan ki\u015filerde bir ka\u00e7 saat i\u00e7erisinde ba\u015flayan bulant\u0131 ve kusma d\u00f6nemini i\u015ftahs\u0131zl\u0131k, halsizlik, ate\u015f ve sa\u00e7 d\u00f6k\u00fclmesi izler. Yakla\u015f\u0131k iki hafta sonra a\u011f\u0131zda iltihaplanma g\u00f6r\u00fcl\u00fcr, ishal ile birlikte h\u0131zl\u0131 kilo kayb\u0131 ba\u015flar. Bu dozda radyasyona maruz kalan fertlerin %50\u2019si 2 ile 4 hafta i\u00e7inde \u00f6l\u00fcr.<\/p>\n

Doz 600 rem\u2019e \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda ise \u00f6l\u00fcm oran\u0131 %90\u2019a \u00e7\u0131kar. Kalanlar\u0131n iyile\u015fmesi ise \u00e7ok uzun s\u00fcren tedaviler gerektirir. Radyoaktif \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n zararlar\u0131 yan\u0131nda bir \u00e7ok yararlar\u0131 ve kullan\u0131m alanlar\u0131 da mevcuttur.<\/span><\/span><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

G\u00fcnl\u00fck hayat\u0131m\u0131z\u0131n hemen her alan\u0131nda, gerek do\u011fal yollardan, gerekse teknolojik geli\u015fmelerin getirdi\u011fi kolayl\u0131klar\u0131n, belki de bir bedeli olarak s\u00fcrekli radyasyona maruz kalmaktay\u0131z. Hi\u00e7 fark\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir \u015fekilde organlar\u0131m\u0131z, dokular\u0131m\u0131z radyasyonla etkile\u015fime girmektedir. Bu etkile\u015fim baz\u0131 durumlarda g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr sonu\u00e7lar do\u011fururken, bazen de hi\u00e7 haberimiz olmadan v\u00fccudumuzun i\u00e7inden ge\u00e7ip gitmektedir. Radyasyon, dalga, par\u00e7ac\u0131k veya foton olarak … Devam\u0131n\u0131 oku…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,15],"tags":[901],"class_list":["post-3098","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dn","category-fen-teknoloji","tag-radyasyon"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3098","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3098"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3098\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3098"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3098"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3098"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}