{"id":3095,"date":"2011-11-07T18:03:27","date_gmt":"2011-11-07T16:03:27","guid":{"rendered":"http:\/\/www.sorubak.com\/blog\/?p=3095"},"modified":"2011-11-07T18:03:27","modified_gmt":"2011-11-07T16:03:27","slug":"hava-kirliligine-sebep-olan-gazlar-ve-zararlari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/hava-kirliligine-sebep-olan-gazlar-ve-zararlari.html","title":{"rendered":"Hava Kirlili\u011fine Sebep Olan Gazlar ve Zararlar\u0131"},"content":{"rendered":"

Hava Nedir ?<\/span><\/strong><\/p>\n

Hava, insan ve canl\u0131lar\u0131n ya\u015famas\u0131 i\u00e7in hayati \u00f6neme sahiptir. Yerk\u00fcreyi saran gaz k\u00fctleye atmosfer ad\u0131 verilmektedir. Atmosferdeki hava tabakas\u0131n\u0131n kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 150 km’dir. Bunun sadece 5 km’si canl\u0131lar\u0131n ya\u015famas\u0131na elveri\u015flidir. Yery\u00fcz\u00fcnden uzakla\u015ft\u0131k\u00e7a hava tabakas\u0131n\u0131n yo\u011funlu\u011fu azal\u0131r. Atmosfer, yerk\u00fcrenin etraf\u0131nda adeta d\u00fczenleyici ve koruyucu bir \u00f6rt\u00fc \u015feklindedir.<\/span><\/p>\n

Hava Kirlili\u011fi Nedir ?<\/strong><\/span><\/p>\n

Canl\u0131lar\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 olumsuz y\u00f6nde etkileyen ve\/veya maddi zararlar meydana getiren havadaki yabanc\u0131 maddelerin, normalin \u00fczerindeki miktar ve yo\u011funlu\u011fa ula\u015fmas\u0131d\u0131r. Bir ba\u015fka deyi\u015fle hava kirlili\u011fi; havada kat\u0131, s\u0131v\u0131 ve gaz \u015feklindeki yabanc\u0131 maddelerin insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na, canl\u0131 hayat\u0131na ve ekolojik dengeye zarar verecek miktar, yo\u011funluk ve s\u00fcrede atmosferde bulunmas\u0131d\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n \u00e7e\u015fitli faaliyetleri sonucu meydana gelen \u00fcretim ve t\u00fcketim aktiviteleri s\u0131ras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan at\u0131klarla hava tabakas\u0131 kirlenerek, yery\u00fcz\u00fcndeki canl\u0131 hayat\u0131 olumsuz y\u00f6nde etkilenmektedir.<\/span><\/p>\n

Hava Kirlili\u011finin Etkileri Nelerdir ?<\/span><\/strong><\/p>\n

Kirli hava, insanlarda solunum yolu hastal\u0131klar\u0131n\u0131n artmas\u0131na sebep olmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin; kur\u015funun kan h\u00fccrelerinin geli\u015fmesini ve olgunla\u015fmas\u0131n\u0131 engelledi\u011fi, kanda ve idrarda birikerek sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 olumsuz y\u00f6nde etkiledi\u011fi, karbonmonoksit (CO)’in ise, kandaki hemoglobin ile birle\u015ferek oksijen ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 aksatt\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. Bununla birlikte k\u00fck\u00fcrtdioksit (SO2)’in, \u00fcst solunum yollar\u0131nda keskin, bo\u011fucu ve tahri\u015f edici etkileri vard\u0131r. \u00d6zellikle duman akci\u011ferden alveollere kadar girerek olumsuz etki yapmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca k\u00fck\u00fcrtdioksit ve ozon bitkiler i\u00e7in zararl\u0131 olup; \u00f6zellikle ozon, \u00fcr\u00fcn kay\u0131plar\u0131na sebep olmakta ve ormanlara zarar vermektedir. Sanayi, end\u00fcstri ve \u0131s\u0131nmada kullan\u0131lan fosil yak\u0131tlar ile ormanlar\u0131n tahribi ve arazi de\u011fi\u015fmesi sonucu, atmosferdeki karbondioksit miktar\u0131n\u0131n %5 oran\u0131nda artt\u0131\u011f\u0131 tespit edilmi\u015ftir. Bunun ise k\u00fcresel \u0131s\u0131nmaya yol a\u00e7abilece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir.<\/span><\/p>\n

Hava, atmosferi meydana getiren gazlar\u0131n kar\u0131\u015f\u0131m\u0131d\u0131r. Saf hava, ba\u015fta azot ve oksijen olmak \u00fczere argon, karbondioksit, su buhar\u0131, neon, helyum, metan, kripton, hidrojen, azot monoksit, ksenon, ozon, amonyak ve azotdioksit gazlar\u0131n\u0131n kar\u0131\u015f\u0131m\u0131ndan meydana gelmi\u015ftir. Bu gazlar\u0131n da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 ise % 78\u2019i azot, hacim olarak %21\u2019ni ve a\u011f\u0131rl\u0131k olarak %23\u2019 \u00fcn\u00fc olu\u015fturan oksijen ise olduk\u00e7a reaktif bir gazd\u0131r. Di\u011fer gazlar ise atmosfer hacminin %1\u2019ini olu\u015ftururlar. Atmosferi olu\u015fturan bu gazlar\u0131n, en karars\u0131z olanlar\u0131 su buhar\u0131 ve karbondioksittir. Atmosferdeki su buhar\u0131 miktar\u0131, denizler, g\u00f6ller, nehirler ve bitkilerden buharla\u015fma ile artar ve bulutlardan sis, \u00e7i\u011f, ya\u011fmur olu\u015fumu ile de azal\u0131r. Su buhar\u0131n\u0131n bu de\u011fi\u015fkenli\u011fi, bu olaylarla birbirini \u00f6yle takip dengeler ki , su buhar\u0131n\u0131n atmosferdeki miktar\u0131 de\u011fi\u015fmez. Karbondioksit ise normalde \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck yer te\u015fkil eden bir birle\u015fendir. \u0130nsan ve hayvanlar\u0131n teneff\u00fcs\u00fc ve bitkilerin fotosentez olay\u0131 ile atmosferdeki miktar\u0131 dengede tutulur. Atmosferdeki azot orman yang\u0131nlar\u0131, \u015fim\u015fek gibi do\u011fal atmosfer olaylar\u0131 ve yanma sonucu meydana gelir.<\/span><\/p>\n

Do\u011fal olarak saf atmosfer az veya \u00e7ok miktarda, b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc suni olan yabanc\u0131 maddelerin \u00fcretimi ile kirletilir. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda petrol \u00fcr\u00fcnleri ve end\u00fcstriyel kirleticiler gelmektedir. \u00d6zellikle son y\u0131llarda, end\u00fcstriyel aktivitenin, \u015fehirle\u015fmenin ve n\u00fcfusun armas\u0131 ile kirletici maddelerin kullan\u0131m\u0131 ve miktar\u0131da h\u0131zla artmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

Atmosfere da\u011f\u0131larak, onu kirleten kirleticiler kat\u0131, s\u0131v\u0131 ve gaz halindedirler. \u00c7e\u015fitli kaynaklardan meydana gelen kirlilik maddeleri toz, is, sis, buhar, k\u00fcl, duman vb. olarakhavaya ge\u00e7erler. Atmosferdeki bu kirleticiler, kirletici kaynaklardan atmosfere do\u011frudan verilen kirleticiler ve kirleticilerle atmosferik \u00f6zellikler aras\u0131nda kimyasal olaylar sonucu olu\u015fan kirleticiler olmak \u00fczere iki \u015fekilde bulunurlar. <\/span><\/p>\n

Atmosfere kirletici kaynaklardan yay\u0131lan kirleticiler, k\u00fck\u00fcrtdioksit, azot oksitler, karbon monoksit, hidrokarbonlar as\u0131l\u0131 vaziyette bulunan kat\u0131 part\u00fck\u00fcllerdir. Bunlardan; K\u00fck\u00fcrt Bile\u015fikleri:Petrol ve k\u00f6m\u00fcr gibi k\u00fck\u00fcrt i\u00e7eren maddelerin yak\u0131lmas\u0131 ve k\u00fck\u00fcrt i\u00e7eren baz\u0131 maddelerin i\u015flenmesi s\u0131ras\u0131nda k\u00fck\u00fcrt gaz\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar. Bu k\u00fck\u00fcrt bile\u015fiklerinin solunmas\u0131, bron\u015fit ve ast\u0131m gibi hastal\u0131klara yol a\u00e7abilir.<\/span><\/p>\n

Azot Oksitleri:<\/span><\/strong><\/p>\n

Azot oksitleri daha \u00e7ok enerji santrallerinden ve motorlu ara\u00e7lar\u0131n egzoz borular\u0131ndan yay\u0131l\u0131r. Bir azot oksit olan nitrojen dioksit (NO2 ) solunmas\u0131 kalp, akci\u011fer ve karaci\u011fer rahats\u0131zl\u0131klar\u0131na ve solunum yolu hastal\u0131klar\u0131na yol a\u00e7ar.<\/span><\/p>\n

Karbon Oksitleri<\/span><\/strong><\/p>\n

:Fosit yak\u0131tlar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 ve orman yang\u0131nlar\u0131 gibi nedenlerle atmosfere b\u00fcy\u00fck oranda karbondioksit (CO2 ) gaz\u0131 yay\u0131l\u0131r. Bunun yan\u0131nda, oksijenle metan\u0131n tepkimeye girmesiyle olu\u015fan karbonmonoksit (CO) gaz\u0131 da bir kirleticidir. Karbon oksitleri ba\u015f d\u00f6nmesi ve reflekslerde yava\u015flamaya sebep olur. Havada y\u00fcksek oranda bulunmalar\u0131 \u00f6l\u00fcmlere neden olabilir. <\/span><\/p>\n

Hidrokarbonlar:<\/span><\/strong><\/p>\n

Motorlu ta\u015f\u0131tlarda kullan\u0131lan petrol\u00fcn, t\u00fcm olarak yanmamas\u0131 etilen (C2H4) ve benzen (C6H6) gibi hidrokarbonlar\u0131n \u00e7evreye sal\u0131nmas\u0131na neden olur.Bu hidrokarbonlar, havadaki ba\u015fka kimyasal maddelerle tepkimeye girdi\u011finde, g\u00f6zlere ve solunum yollar\u0131na zararl\u0131 etkileri olur. Benzen gibi baz\u0131 hidrokarbonlar\u0131n kanser yap\u0131c\u0131 etkileri de vard\u0131r.Bu kirleticilerle, atmosferik \u00f6zelliklerin olu\u015fturdu\u011fu kimyasal reaksiyonlar\u0131n en \u00f6nemlileri ise fotokimyasal olaylard\u0131r ki, bunlardan \u00f6zellikle <\/span><\/p>\n

floroklorokarbonlar, g\u00fcne\u015ften gelen zararl\u0131 UV (ultraviole) \u0131\u015f\u0131nlar\u0131na kar\u015f\u0131 yery\u00fcz\u00fcn\u00fc koruyan ozon tabakas\u0131nda b\u00fcy\u00fck tahribata yol a\u00e7maktad\u0131r. <\/span><\/p>\n

Do\u011fal veya insan yap\u0131s\u0131 sonucu atmosfere kar\u0131\u015fan kirleticiler, her iki halde de Atmosfere yay\u0131ld\u0131klar\u0131 anda h\u0131zla kimyasal reaksiyonlar olu\u015ftururlar ve hava ak\u0131mlar\u0131 ile kar\u0131\u015f\u0131r, da\u011f\u0131l\u0131r, yay\u0131l\u0131r ve ta\u015f\u0131n\u0131rlar. B\u00f6ylece kirleticiler, kaynaktan \u00e7\u0131k\u0131p, al\u0131c\u0131lara ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda karakterleri de\u011fi\u015febilir. Genel olarak kirlilik,havadaki kat\u0131 par\u00e7ac\u0131klar ve k\u00fck\u00fcrtdioksit miktar\u0131na g\u00f6re belirlenir. Oysa atmosferde olu\u015fan kimyasal olaylarda, organik maddeler b\u00fcy\u00fck rol al\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc organik maddeler, atmosferde ister reaksiyona girsinler, ister girmesinler kimyasal reaksiyonlar\u0131n \u00e7ekirde\u011fini olu\u015ftururlar. Hava kirlili\u011fi denildi\u011finde, kirleticiler ve bunlar\u0131n bulundu\u011fu atmosfer ortam\u0131 ayn\u0131 derecede rol oynar. Herhangi bir yerde hava kirlili\u011fi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ilk olarak o b\u00f6lgenin meteorolojik ko\u015fullar\u0131 ve havan\u0131n kimyasal yap\u0131s\u0131 incelenmelidir.<\/span><\/p>\n

B\u00f6lgesel, meteorolojik ve co\u011frafik fakt\u00f6rlerin, havan\u0131n kirletilmesi \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck bir etkisi vard\u0131r. Hava kirlenmesi, \u00fc\u00e7 y\u00fczy\u0131ldan beri baz\u0131 \u015fehirlerde \u00f6nemli bir sorun olmaktad\u0131r. Genel olarak iki tip hava kirlenmesi vard\u0131r. Bunlardan biri isli, kurumlu, s\u00fclf\u00fcrl\u00fc olan Londra Tipi Hava Kirlenmesi, di\u011feri ise Los Angeles Tipi Hava Kirlenmesidir. Baz\u0131 yerlerde ise bunlar\u0131n her ikisinin kar\u0131\u015f\u0131m\u0131ndan ibaret bir hava kirlenmesi g\u00f6r\u00fclmektedir. <\/span><\/p>\n

Londra tipi hava kirlenmesinde, en y\u00fcksek konsantrasyon (kirlilik) sabah\u0131n erken saatlerinde olur. Bu tip, olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131kta ve olduk\u00e7a y\u00fcksek nemde meydana gelir. Zerrelerle ve k\u00fck\u00fcrt dioksit gaz\u0131yla atmosfer kirletilmi\u015ftir. Londra tipi hava kirlenmesinin, bron\u015fit ve ast\u0131m rahats\u0131zl\u0131klar\u0131na neden oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclmektedir.1952 Y\u0131l\u0131nda Londra\u2019y\u0131 kaplayan kal\u0131n sis ve duman tabakas\u0131, iki hafta i\u00e7erisinde d\u00f6rt bin insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcne yol a\u00e7m\u0131\u015f, bir o kadar insan da \u00fc\u00e7 ay i\u00e7erisinde can \u00e7eki\u015ferek \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/span><\/p>\n

Normal olarak, g\u00fcnd\u00fcz hava \u0131s\u0131n\u0131rken, yukar\u0131 do\u011fru \u00e7\u0131kan hava cereyan\u0131 200-750 m\u2019lik bir kar\u0131\u015f\u0131m derinli\u011fi meydana getirir. Fakat y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7ta ve zemin y\u00fczeyindeki so\u011fuk hava k\u00fctlesinde, havan\u0131n durgun oldu\u011fu havzalarda, g\u00fcnd\u00fczleri havan\u0131n ani \u0131s\u0131nmas\u0131 ile inversiyon meydana gelir. Bu \u00e7e\u015fit olaylar \u015fehirlerde havan\u0131n kirlenmesine yol a\u00e7ar. \u0130\u015fte Los Angeles tipi hava kirlenmesi bu olay\u0131n sonucudur. Fotokimyasal olan Los Angeles tipi hav kirlenmesinde, en y\u00fcksek konsantrasyon \u00f6\u011fleyin 11 ile 13 saatleri aras\u0131nda olur. Bu olay genellikle y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131kta ve olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck nemde, a\u00e7\u0131k g\u00fcnlerde meydana gelir. Londra tipi hava kirlenmesinden di\u011fer \u00f6nemli bir fark, atmosferde ozon ve peroksiasetilnitrat gibi baz\u0131 bile\u015fiklerin bulunmas\u0131 sebebiyle kimyasal oksitlemenin olu\u015fmas\u0131d\u0131r. Bu bile\u015fikler, 50 milyon otomobilin egzozundan \u00e7\u0131kan ve LosAngeles \u00e7ukurlu\u011funda toplanan azot oksitlerin ve hidrokarbonlar\u0131n komplesk kar\u0131\u015f\u0131mlar\u0131n ve g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n etkisi ile olu\u015furlar. Bu tip kirlenme, de\u011fi\u015fik tar\u0131m \u00fcr\u00fcnlerine, \u00e7i\u00e7eklere ve a\u011fa\u00e7lara \u00e7e\u015fitli zararlar verir. Ayr\u0131ca g\u00f6zlerde rahats\u0131zl\u0131k ve g\u00f6r\u00fc\u015f mesafesinin k\u0131salmas\u0131, \u00f6l\u00fcm oranlar\u0131n\u0131n artmas\u0131 gibi etkileri de vard\u0131r. <\/span><\/p>\n

HAVA K\u0130RL\u0130L\u0130\u011e\u0130 KAYNAK VE NEDENLER\u0130<\/span><\/strong><\/p>\n

Bug\u00fcn \u00e7ok \u00f6nemli bir \u00e7evre problemi olan ve \u00f6zellikle insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 etkileyen hava kirlili\u011fi ilk olarak, atmosfer bile\u015fiklerinin de\u011fi\u015fmesiyle ba\u015flamaktad\u0131r. Atmosfer, genellikle i\u00e7erisine kar\u0131\u015fan toksinli maddeleri* eriterek etkisiz hale getirmesine ra\u011fmen meteorolojik ve topo\u011frafik \u015fartlara ba\u011fl\u0131 olarak devaml\u0131 bir \u015fekilde kirlenmektedir. \u00c7e\u015fitli ama\u00e7larla yak\u0131lan ate\u015fler, fabrika ve ev bacalar\u0131n\u0131n dumanlar\u0131, ara\u00e7lar\u0131n egzost gazlar\u0131 havaya zehirli gazlardan olan karbon monoksit, k\u00fck\u00fcrt dioksit ve nitrik asit gibi gazlar\u0131n bol miktarda kar\u0131\u015fmas\u0131na neden olur.<\/span><\/p>\n

Hava kirlili\u011fine neden olan kirleticilerin, kaynaklar\u0131na g\u00f6re hava kirlili\u011fi,* tabii kaynaklardan meydana gelen kirlilik ve insan faaliyetleri sonucu suni kaynaklardan meydana gelen kirlilik olmak \u00fczere iki s\u0131n\u0131fa ayr\u0131l\u0131r. Tabii kirlili\u011fi olu\u015fturan, do\u011fada bulunan kirletici kaynaklar\u0131ndan: tozlar, meteorlardan, yer y\u00fczeyindeki b\u00fcy\u00fck \u00e7\u00f6l alanlar\u0131ndan ve kumluk alanlardan r\u00fczgarlarla atmosfere ta\u015f\u0131n\u0131rlar; orman yang\u0131nlari ile atmosfere \u00f6nemli miktarlarda duman ve zehirli gazlar kar\u0131\u015f\u0131r; foto kimyasal olaylarla azot dioksit; yanarda\u011flardaki volkanik faaliyetler sonucunda k\u00fck\u00fcrt dioksit, hidrojen klorur, hidrojen fl\u00f6r\u00fcr; deniz \u00e7alkalanmas\u0131ndan sodyum klor\u00fcr say\u0131labilir.<\/span><\/p>\n

Hava kirlili\u011finde, tabii kirlilik kaynaklar\u0131ndan \u00e7ok suni kaynaklardan meydan gelen kirlilik \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc g\u00fcn\u00fcm\u00fczde insanlar\u0131 en \u00e7ok ilgilendiren, \u00f6zellikle b\u00fcy\u00fck yerle\u015fim merkezleri ve sanayi alanlar\u0131ndaki hava kirlili\u011fidir. Bu kirlilikte daha \u00e7ok insan faaliyetleri sonucu meydana gelir.<\/span><\/p>\n

HAVA K\u0130RL\u0130L\u0130\u011e\u0130<\/span><\/strong><\/p>\n

Do\u011fal olarak saf atmosfer az veya \u00e7ok miktarda, b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc suni olan yabanc\u0131 maddelerin \u00fcretimi ile kirletilir. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda petrol \u00fcr\u00fcnleri ve end\u00fcstriyel kirleticiler gelmektedir. \u00d6zellikle son y\u0131llarda, end\u00fcstriyel aktivitenin, \u015fehirle\u015fmenin ve n\u00fcfusun armas\u0131 ile kirletici maddelerin kullan\u0131m\u0131 ve miktar\u0131da h\u0131zla artmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

Atmosfere da\u011f\u0131larak, onu kirleten kirleticiler kat\u0131, s\u0131v\u0131 ve gaz halindedirler. \u00c7e\u015fitli kaynaklardan meydana gelen kirlilik maddeleri toz, is, sis, buhar, k\u00fcl, duman vb. olarak havaya ge\u00e7erler. Atmosferdeki bu kirleticiler, kirletici kaynaklardan atmosfere do\u011frudan verilen kirleticiler ve kirleticilerle atmosferik \u00f6zellikler aras\u0131nda kimyasal olaylar sonucu olu\u015fan kirleticiler olmak \u00fczere iki \u015fekilde bulunurlar. <\/span><\/p>\n

Atmosfere kirletici kaynaklardan yay\u0131lan kirleticiler, k\u00fck\u00fcrtdioksit, azot oksitler, karbon monoksit, hidrokarbonlar as\u0131l\u0131 vaziyette bulunan kat\u0131 part\u00fck\u00fcllerdir. Bunlardan; K\u00fck\u00fcrt Bile\u015fikleri Petrol ve k\u00f6m\u00fcr gibi k\u00fck\u00fcrt i\u00e7eren maddelerin yak\u0131lmas\u0131 ve k\u00fck\u00fcrt i\u00e7eren baz\u0131 maddelerin i\u015flenmesi s\u0131ras\u0131nda k\u00fck\u00fcrt gaz\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar. Bu k\u00fck\u00fcrt bile\u015fiklerinin solunmas\u0131, bron\u015fit ve ast\u0131m gibi hastal\u0131klara yol a\u00e7abilir. <\/span><\/p>\n

Azot Oksitleri:<\/span><\/p>\n

Azot oksitleri daha \u00e7ok enerji santrallerinden ve motorlu ara\u00e7lar\u0131n egzoz borular\u0131ndan yay\u0131l\u0131r. Bir azot oksit olan nitrojen dioksit (NO2 ) solunmas\u0131 kalp, akci\u011fer ve karaci\u011fer rahats\u0131zl\u0131klar\u0131na ve solunum yolu hastal\u0131klar\u0131na yol a\u00e7ar.<\/span><\/p>\n

Karbon Oksitleri<\/span><\/p>\n

:Fosit yak\u0131tlar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 ve orman yang\u0131nlar\u0131 gibi nedenlerle atmosfere b\u00fcy\u00fck oranda karbondioksit (CO2 ) gaz\u0131 yay\u0131l\u0131r. Bunun yan\u0131nda, oksijenle metan\u0131n tepkimeye girmesiyle olu\u015fan karbonmonoksit (CO) gaz\u0131 da bir kirleticidir. Karbon oksitleri ba\u015f d\u00f6nmesi ve reflekslerde yava\u015flamaya sebep olur. Havada y\u00fcksek oranda bulunmalar\u0131 \u00f6l\u00fcmlere neden olabilir. <\/span><\/p>\n

Hidrokarbonlar:<\/span><\/p>\n

Motorlu ta\u015f\u0131tlarda kullan\u0131lan petrol\u00fcn, t\u00fcm olarak yanmamas\u0131 etilen (C2H4) ve benzen (C6H6) gibi hidrokarbonlar\u0131n \u00e7evreye sal\u0131nmas\u0131na neden olur.Bu hidrokarbonlar, havadaki ba\u015fka kimyasal maddelerle tepkimeye girdi\u011finde, g\u00f6zlere ve solunum yollar\u0131na zararl\u0131 etkileri olur. Benzen gibi baz\u0131 hidrokarbonlar\u0131n kanser yap\u0131c\u0131 etkileri de vard\u0131r.Bu kirleticilerle, atmosferik \u00f6zelliklerin olu\u015fturdu\u011fu kimyasal reaksiyonlar\u0131n en \u00f6nemlileri ise fotokimyasal olaylard\u0131r ki, bunlardan \u00f6zellikle floroklorokarbonlar, g\u00fcne\u015ften gelen zararl\u0131 UV (ultraviole) \u0131\u015f\u0131nlar\u0131na kar\u015f\u0131 yery\u00fcz\u00fcn\u00fc koruyan ozon tabakas\u0131nda b\u00fcy\u00fck tahribata yol a\u00e7maktad\u0131r. <\/span><\/p>\n

Do\u011fal veya insan yap\u0131s\u0131 sonucu atmosfere kar\u0131\u015fan kirleticiler, her iki halde de Atmosfere yay\u0131ld\u0131klar\u0131 anda h\u0131zla kimyasal reaksiyonlar olu\u015ftururlar ve hava ak\u0131mlar\u0131 ile kar\u0131\u015f\u0131r, da\u011f\u0131l\u0131r, yay\u0131l\u0131r ve ta\u015f\u0131n\u0131rlar. B\u00f6ylece kirleticiler, kaynaktan \u00e7\u0131k\u0131p, al\u0131c\u0131lara ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda karakterleri de\u011fi\u015febilir. Genel olarak kirlilik,havadaki kat\u0131 par\u00e7ac\u0131klar vek\u00fck\u00fcrtdioksit miktar\u0131na g\u00f6re belirlenir. Oysa atmosferde olu\u015fan kimyasal olaylarda, organik maddeler b\u00fcy\u00fck rol al\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc organik maddeler, atmosferde ister reaksiyona girsinler, ister girmesinler kimyasal reaksiyonlar\u0131n \u00e7ekirde\u011fini olu\u015ftururlar. Hava kirlili\u011fi denildi\u011finde, kirleticiler ve bunlar\u0131n bulundu\u011fu atmosfer ortam\u0131 ayn\u0131 derecede rol oynar. Herhangi bir yerde hava kirlili\u011fi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ilk olarak o b\u00f6lgenin meteorolojik ko\u015fullar\u0131 ve havan\u0131n kimyasal yap\u0131s\u0131 incelenmelidir.<\/span><\/p>\n

B\u00f6lgesel, meteorolojik ve co\u011frafik fakt\u00f6rlerin, havan\u0131n kirletilmesi \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck bir etkisi vard\u0131r. Hava kirlenmesi, \u00fc\u00e7 y\u00fczy\u0131ldan beri baz\u0131 \u015fehirlerde \u00f6nemli bir sorun olmaktad\u0131r. Genel olarak iki tip hava kirlenmesi vard\u0131r. Bunlardan biri isli, kurumlu, s\u00fclf\u00fcrl\u00fc olan Londra Tipi Hava Kirlenmesi, di\u011feri ise Los Angeles Tipi Hava Kirlenmesidir. Baz\u0131 yerlerde ise bunlar\u0131n her ikisinin kar\u0131\u015f\u0131m\u0131ndan ibaret bir hava kirlenmesi g\u00f6r\u00fclmektedir. <\/span><\/p>\n

Londra tipi hava kirlenmesinde, en y\u00fcksek konsantrasyon (kirlilik) sabah\u0131n erken saatlerinde olur. Bu tip, olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131kta ve olduk\u00e7a y\u00fcksek nemde meydana gelir. Zerrelerle ve k\u00fck\u00fcrt dioksit gaz\u0131yla atmosfer kirletilmi\u015ftir. Londra tipi hava kirlenmesinin, bron\u015fit ve ast\u0131m rahats\u0131zl\u0131klar\u0131na neden oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclmektedir.1952 Y\u0131l\u0131nda Londra\u2019y\u0131 kaplayan kal\u0131n sis ve duman tabakas\u0131, iki hafta i\u00e7erisinde d\u00f6rt bin insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcne yol a\u00e7m\u0131\u015f, bir o kadar insan da \u00fc\u00e7 ay i\u00e7erisinde can \u00e7eki\u015ferek \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/span><\/p>\n

Normal olarak, g\u00fcnd\u00fcz hava \u0131s\u0131n\u0131rken, yukar\u0131 do\u011fru \u00e7\u0131kan hava cereyan\u0131 200-750 m\u2019lik bir kar\u0131\u015f\u0131m derinli\u011fi meydana getirir. Fakat y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7ta ve zemin y\u00fczeyindeki so\u011fuk hava k\u00fctlesinde, havan\u0131n durgun oldu\u011fu havzalarda, g\u00fcnd\u00fczleri havan\u0131n ani \u0131s\u0131nmas\u0131 ile inversiyon meydana gelir. Bu \u00e7e\u015fit olaylar \u015fehirlerde havan\u0131n kirlenmesine yol a\u00e7ar. \u0130\u015fte Los Angeles tipi hava kirlenmesi bu olay\u0131n sonucudur. Fotokimyasal olan Los Angeles tipi hav kirlenmesinde, en y\u00fcksek konsantrasyon \u00f6\u011fleyin 11 ile 13 saatleri aras\u0131nda olur. Bu olay genellikle y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131kta ve olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck nemde, a\u00e7\u0131k g\u00fcnlerde meydana gelir. Londra tipi hava kirlenmesinden di\u011fer \u00f6nemli bir fark, atmosferde ozon ve peroksiasetilnitrat gibi baz\u0131 bile\u015fiklerin bulunmas\u0131 sebebiyle kimyasal oksitlemenin olu\u015fmas\u0131d\u0131r. Bu bile\u015fikler, 50 milyon otomobilin egzozundan \u00e7\u0131kan ve LosAngeles \u00e7ukurlu\u011funda toplanan azot oksitlerin ve hidrokarbonlar\u0131n komplesk kar\u0131\u015f\u0131mlar\u0131n ve g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n etkisi ile olu\u015furlar. Bu tip kirlenme, de\u011fi\u015fik tar\u0131m \u00fcr\u00fcnlerine, \u00e7i\u00e7eklere ve a\u011fa\u00e7lara \u00e7e\u015fitli zararlar verir. Ayr\u0131ca g\u00f6zlerde rahats\u0131zl\u0131k ve g\u00f6r\u00fc\u015f mesafesinin k\u0131salmas\u0131, \u00f6l\u00fcm oranlar\u0131n\u0131n artmas\u0131 gibi etkileri de vard\u0131r. <\/span><\/p>\n

Atmosfer ile ilgili alanlarda \u00e7al\u0131\u015fan bilim adamlar\u0131n\u0131n en \u00f6nemli g\u00fcndem maddelerinden birini uzun zamandan beri ozon tabakas\u0131ndaki delik olu\u015fturmaktad\u0131r.Bir grup, al\u0131nan tedbirler ile problemin ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00f6nemli bir problem olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia ederken, di\u011fer bir grup ise bu d\u00fc\u015f\u00fcnceye kat\u0131lmamaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

Ozonun en \u00f6nemli d\u00fc\u015fman\u0131 kloroflorokarbon (CFC)gazlar\u0131d\u0131r. Bu gaz 1930\u2019da Thamos Midgely adl\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n General Motors firmas\u0131 i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar sonucu geli\u015ftirilmi\u015f ve so\u011futma maksatl\u0131 ev aletlerinde kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. 1940\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n ortalar\u0131nda ABD\u2019deki so\u011futucular\u0131n b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011fu CFC ile \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. \u0130lerleyen y\u0131llarda CFC \u00fcretimi ciddi boyutlarda artt\u0131 ve yeni kullan\u0131m alanlar\u0131 buldu.<\/span><\/p>\n

1970\u2019de ozon tabakas\u0131 \u00fczerindeki olumsuz tesire ilk defa Paul Crutzen dikkat \u00e7ekti; onun yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmada zararl\u0131 maddelerin azot oksitleri oldu\u011fu tespit edildi.1974\u2019de Richard Stolarski ve Ralph Cicerone uzay mekiklerinin egzozlar\u0131ndan \u00e7\u0131kan klorinin ozona zarar verdi\u011fi uyar\u0131s\u0131nda bulundular. Ayn\u0131 y\u0131l F. Sherwood Rowland ve M. Molina strotosfere ula\u015fan CFC\u2019lerin ozona zarar verdi\u011fini ilk defa iddia ettiler ve CFC \u00fcretiminin en k\u0131sa zamanda s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131l\u0131p yasaklanmas\u0131n\u0131 istediler. Devam eden \u00e7al\u0131\u015fmalar bu ikaz\u0131 destekleyici neticeler verince, 1976\u2019da ABD\u2019de, spreylerde CFC kullan\u0131m\u0131n\u0131n 1978\u2019den itibaren yasaklanma karar\u0131 al\u0131nd\u0131. \u0130lerleyen y\u0131llarda milletler aras\u0131 giri\u015fimler ba\u015flad\u0131. Bu arada ozonun Antarktika \u00fczerinde inceldi\u011fi tespit edildi (1985). 1987\u2019de 140 \u00fclkenin imzalad\u0131\u011f\u0131 Montreal Protokol\u00fc ile CFC \u00fcretimindeki art\u0131\u015flar\u0131n durdurulmas\u0131 ve \u00fcretimin 1998\u2019de yar\u0131ya indirilmesi kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. 1992\u2019de Kopenhag\u2019da yap\u0131lan toplant\u0131da ise CFC\u2019lerin geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde 1996\u2019da , geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde ise 2010 y\u0131l\u0131nda tamamen \u00fcretimden kald\u0131r\u0131lmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. 1996\u2019da, yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarla milletler aras\u0131 protokollere uyulmas\u0131 halinde ozon tabakas\u0131n\u0131n kendini tamir edebildi\u011finin 21. Y\u00fczy\u0131lda g\u00f6zlenebilece\u011fi tahmini \u00f6ne s\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hava Nedir ? Hava, insan ve canl\u0131lar\u0131n ya\u015famas\u0131 i\u00e7in hayati \u00f6neme sahiptir. Yerk\u00fcreyi saran gaz k\u00fctleye atmosfer ad\u0131 verilmektedir. Atmosferdeki hava tabakas\u0131n\u0131n kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 150 km’dir. Bunun sadece 5 km’si canl\u0131lar\u0131n ya\u015famas\u0131na elveri\u015flidir. Yery\u00fcz\u00fcnden uzakla\u015ft\u0131k\u00e7a hava tabakas\u0131n\u0131n yo\u011funlu\u011fu azal\u0131r. Atmosfer, yerk\u00fcrenin etraf\u0131nda adeta d\u00fczenleyici ve koruyucu bir \u00f6rt\u00fc \u015feklindedir. Hava Kirlili\u011fi Nedir ? Canl\u0131lar\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 olumsuz … Devam\u0131n\u0131 oku…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[7,15],"tags":[898,900,899,98],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3095"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3095"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3095\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3095"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3095"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3095"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}