{"id":2292,"date":"2010-11-28T21:30:37","date_gmt":"2010-11-28T19:30:37","guid":{"rendered":"http:\/\/www.sorubak.com\/blog\/?p=2292"},"modified":"2021-11-26T23:17:55","modified_gmt":"2021-11-26T20:17:55","slug":"milli-edebiyat-doneminde-turk-tiyatrosu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/milli-edebiyat-doneminde-turk-tiyatrosu.html","title":{"rendered":"Milli Edebiyat D\u00f6neminde T\u00fcrk Tiyatrosu"},"content":{"rendered":"
\n

Bu d\u00f6nemde \u00f6zel tiyatrolar\u0131n yan\u0131nda Dar\u00fclbed\u00e2yi’nin kurulu\u015fu (1914), tiyatronun geli\u015fmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir a\u015famad\u0131r.
\nDar\u00fclbed\u00e2yi (G\u00fczel Sanatlar Okulu); sanat\u00e7\u0131 yeti\u015ftirecek, tiyatro e\u011fitimi verecek, tiyatroyu okulla\u015ft\u0131racak bir kurumdur. Bu kurumun ba\u015f\u0131na Frans\u0131z tiyatrosunun \u00fcnl\u00fc rejis\u00f6rlerinden Andre Antoine (Andre Antuvan) getirilir. Burada okuma, tel\u00e2ffuz, dram, dans, edebiyat gibi dersler verilir, \u00f6nemli tiyatro adamlar\u0131 yeti\u015ftirilir.<\/p>\n

\u00dcnl\u00fc tiyatro adam\u0131m\u0131z Muhsin Ertu\u011frul da Dar\u00fclbed\u00e2yi’de \u00f6\u011fretmenlik yapar. Daha sonra (1927-1928) Dar\u00fclbed\u00e2yi’nin ba\u015f\u0131na getirilir ve \u00e7a\u011fda\u015f tiyatronun kurulmas\u0131na b\u00fcy\u00fck katk\u0131lar\u0131 olur. Bu d\u00f6neme kadar kad\u0131n oyuncular az\u0131nl\u0131klardan se\u00e7ilmekteydi. \u0130lk defa M\u00fcsl\u00fcman kad\u0131n oyuncu Afife Jale’nin sahneye \u00e7\u0131kmas\u0131yla M\u00fcsl\u00fcman kad\u0131nlara da sahne yolu a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Mill\u00ee Edebiyat d\u00f6neminde T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck ak\u0131m\u0131, tiyatroda daha fazla hissedilir. Ancak sava\u015f y\u0131llar\u0131d\u0131r. Ekonomik sorunlar, karamsarl\u0131k, y\u0131lg\u0131nl\u0131k da vard\u0131r. Bunlar tiyatroya da yans\u0131r. Siyasal ve belgesel nitelikli oyunlar, istibdat d\u00f6nemi ele\u015ftirileri, saray ya\u015fam\u0131, sosyal dramlar ve aile dramlar\u0131 tiyatroda ilgi g\u00f6r\u00fcr. Yak\u0131n tarih, T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 idealleri tiyatro eserlerine konu olur.<\/p>\n

\u0130bn\u00fcrrefik Ahmet Nuri Sekizinci, Musahipzade Cel\u00e2l, bu d\u00f6nemde sadece tiyatroyla u\u011fra\u015fan yazarlard\u0131r. Ayr\u0131ca Aka G\u00fcnd\u00fcz, Re\u015fat Nuri G\u00fcntekin, Halit Fahri Ozansoy, Yusuf Ziya Orta\u00e7, Faruk Nafiz \u00c7aml\u0131bel, Mithat Cemal Kuntay, Refik Halit Karay, Halide Edip Ad\u0131var, Raif Necdet gibi yazarlar da tiyatro eserleri yazm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

1839-1923 D\u00f6nemi T\u00dcRK T\u0130YATROSU
\n<\/strong>\u00c7a\u011fda\u015f T\u00fcrk tiyatrosuna ilk \u00f6neli ad\u0131m 1860’ta yap\u0131lan Gedikpa\u015fa Tiyatrosu’yla at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 1861’de bu tiyatroyu kiralayan G\u00fcll\u00fc Agop, 1868’de Osmanl\u0131 Tiyatrosu adl\u0131 bir topluluk kurarak T\u00fcrk yazarlar\u0131na ve T\u00fcrk\u00e7e oyunlara y\u00f6neldi. 1870’te Sadrazam Ali Pa\u015fa’n\u0131n \u0130stanbul’un \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelerinde T\u00fcrk\u00e7e oyunlar sergileyen tiyatrolar kurmas\u0131 ko\u015fuluyla kendisine sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 destekle, T\u00fcrk\u00e7e oyunlar oynama imtiyaz\u0131n\u0131 10 y\u0131l elinde tutan G\u00fcll\u00fc Agop’un toplulu\u011funda Ermeni oyuncular yan\u0131nda M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk oyuncularda yeti\u015fti. Bu oyuncular i\u00e7inde en \u00fcnl\u00fcs\u00fc Ahmed Fehim’dir. Osmanl\u0131 Tiyatrosu’nda Nam\u0131k Kemal, Ahmed Mithat Efendi, Abd\u00fclhak Hamid, Recaizade Mahmut Ekrem gibi \u00fcnl\u00fc \u015fair ve yazarlar\u0131n yap\u0131tlar\u0131, Ahmed Vefik Pa\u015fa’n\u0131n usta i\u015fi Moliere uyarlamalar\u0131, \u00f6zellikle \u00fcnl\u00fc Frans\u0131z melodram, g\u00fcld\u00fcr\u00fc ve vodvillerinin \u00e7evirileri, kantolar, m\u00fczikli oyunlar ve operetler sahnelendi. G\u00fcll\u00fc Agop’un Osmanl\u0131 Tiyatrosuna y\u00f6n verdi\u011fi 15 y\u0131l\u0131n en \u00f6nemli sonu\u00e7lar\u0131ndan biri de izleyicinin tiyatroya al\u0131\u015fmas\u0131 oldu. Bu arada padi\u015fahlarda tiyatroya b\u00fcy\u00fck ilgi g\u00f6steriyordu. Abd\u00fclmecid 1858’de Dolmabah\u00e7e saray\u0131n\u0131n yak\u0131n\u0131nda bir saray tiyatrosu, tiyatroya bask\u0131 ve sans\u00fcr koymas\u0131yla \u00fcnl\u00fc Abd\u00fclhamid de 1889’da Y\u0131ld\u0131z Saray\u0131’n\u0131n bah\u00e7esinde yabanc\u0131 tiyatro ve opera oyunlar\u0131n\u0131n sahnelendi\u011fi bir tiyatro salonu yapt\u0131rd\u0131.<\/p>\n

T\u00fcrkiye’de Bat\u0131l\u0131 anlamda tiyatronun kuramsalla\u015fmas\u0131 ve T\u00fcrk\u00e7e oyun sergilenmesi yolunda Ermeni sanat\u00e7\u0131lar\u0131n katk\u0131s\u0131, melodrama a\u011f\u0131rl\u0131k veren Mardiros M\u0131nakyan ve Ahmed Vefik Pa\u015fa’n\u0131n Moliere uyarlamalar\u0131na a\u011f\u0131rl\u0131k veren Tomas Fasulyeciyan’\u0131n katk\u0131lar\u0131yla s\u00fcrd\u00fc. Bu d\u00f6nemde halk tiyatrosu sanat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n tuluat ad\u0131 verilen yeni t\u00fcr bir tiyatro geli\u015ftirdi\u011fi g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bat\u0131 tiyatrosunun konuklar\u0131 ve tipleriyle geleneksel tiyatronun tiplerini ve oyunculuk bi\u00e7imini birle\u015ftiren ve do\u011fa\u00e7lamaya dayanan tuluat, bir anlamda ortaoyunun sahne \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f bi\u00e7imiydi. Ortaoyunu ustalar\u0131ndan Kavuklu Hamdi’nin \u00f6nderli\u011finde 1875’te ortaya \u00e7\u0131kan bu t\u00fcr, Cumhuriyet’in ilk y\u0131llar\u0131na de\u011fin yayg\u0131n bir bi\u00e7imde ya\u015fad\u0131. Ayr\u0131lmaz \u00f6\u011fesi olan kantoyla birlikte \u0130stanbul’un \u015eehzadeba\u015f\u0131 semtinde ramazan ay\u0131nda \u015fenlenen Direkleraras\u0131’n\u0131n ba\u015fl\u0131ca g\u00f6sterilerinden biri olmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. T\u00fcrk oyuncular\u0131n e\u011fitimi i\u00e7in bir konservatuvar ve yerel y\u00f6netimce parasal a\u00e7\u0131dan desteklenen bir uygulama sahnesi olu\u015fturulmas\u0131 yolunda ilk ad\u0131m ise 1914’te Dar\u00fclbedayi’nin kurulmas\u0131yla at\u0131ld\u0131; ilk T\u00fcrk-M\u00fcsl\u00fcman kad\u0131n sanat\u00e7\u0131 olan Afife Jale’de sahneye ilk kez 1920’de Dar\u00fclbedayi’de \u00e7\u0131kt\u0131. Tiyatroda Bat\u0131 modelinin benimsendi\u011fi haz\u0131rl\u0131k a\u015famas\u0131 d\u00f6neminde oyun yazarl\u0131\u011f\u0131nda patlak bir at\u0131l\u0131m g\u00f6r\u00fclmedi. Yazarlar, daha \u00f6nce hi\u00e7 denemedikleri bir t\u00fcrde kalem oynat\u0131rken ister istemez Bat\u0131l\u0131 ustalara \u00f6yk\u00fcnd\u00fcler. T\u00fcrk yazarlar\u0131 en \u00e7ok etkileyen yabanc\u0131 kaynaklar Victor Hugo’nun ,Shakespeare’nin, Moliere’nin oyunlar\u0131yla yabanc\u0131 melodramlar oldu. Bu bak\u0131mdan T\u00fcrk dram sanat\u0131n\u0131n \u0130brahim \u015einasi’nin yazd\u0131\u011f\u0131 ve ilk \u00f6zg\u00fcn T\u00fcrk oyunu olan \u015eair Evlenmesi’yle (1860) ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 kabul edilir. Bu oyunu, \u00f6zellikle romantik yurtsever duygular\u0131yla y\u00fckl\u00fc oyunlar izledi. Bu yap\u0131tlar i\u00e7inde en \u00fcnl\u00fcs\u00fc Nam\u0131k Kemal’in Vatan Yahut Silistresi’ydi (1873). Me\u015frutiyet’ten sonra da \u00f6zg\u00fcrl\u00fck konusunu i\u015fleyen romantik tarihsel oyunlar a\u011f\u0131rl\u0131k kazand\u0131. 1839- 1923 d\u00f6nemi i\u00e7inde yaz\u0131lan oyunlar genel olarak komediler, tarihsel dramlar, romantik dramlar, orta s\u0131n\u0131f trajedileri ve melodramlard\u0131. Bu d\u00f6nemde yaz\u0131lm\u0131\u015f y\u00fczlerce oyundan g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de oynanabilir olanlar\u0131n say\u0131s\u0131 \u00e7ok azd\u0131r. Bu t\u00fcr oyunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda Ahmed Vefik Pa\u015fa’n\u0131n Moliere’den yapt\u0131\u011f\u0131 uyarlamalarla oyun yazarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Cumhuriyet d\u00f6neminde de s\u00fcrd\u00fcren Musaphizade Celal’in Bat\u0131’n\u0131n t\u00f6re komedisi geleni\u011fi i\u00e7inde Osmanl\u0131 toplumunu ele\u015ftirdi\u011fi oyunlar gelir.
\n<\/span><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bu d\u00f6nemde \u00f6zel tiyatrolar\u0131n yan\u0131nda Dar\u00fclbed\u00e2yi’nin kurulu\u015fu (1914), tiyatronun geli\u015fmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir a\u015famad\u0131r. Dar\u00fclbed\u00e2yi (G\u00fczel Sanatlar Okulu); sanat\u00e7\u0131 yeti\u015ftirecek, tiyatro e\u011fitimi verecek, tiyatroyu okulla\u015ft\u0131racak bir kurumdur. Bu kurumun ba\u015f\u0131na Frans\u0131z tiyatrosunun \u00fcnl\u00fc rejis\u00f6rlerinden Andre Antoine (Andre Antuvan) getirilir. Burada okuma, tel\u00e2ffuz, dram, dans, edebiyat gibi dersler verilir, \u00f6nemli tiyatro adamlar\u0131 yeti\u015ftirilir. \u00dcnl\u00fc tiyatro adam\u0131m\u0131z … Devam\u0131n\u0131 oku…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,224],"tags":[699,694,700,496,696],"class_list":["post-2292","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dn","category-edebiyat-dil-anlatim","tag-faruk-nafiz-camlibel","tag-halide-edip-adivar","tag-muhsin-ertugrul","tag-namik-kemal","tag-resat-nuri-guntekin"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2292","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2292"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2292\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2292"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2292"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2292"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}