{"id":2252,"date":"2010-11-10T20:22:36","date_gmt":"2010-11-10T18:22:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.sorubak.com\/blog\/?p=2252"},"modified":"2010-11-10T20:22:47","modified_gmt":"2010-11-10T18:22:47","slug":"servet-i-funun-doneminde-ogretici-metinlerin-genel-ozellikleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/servet-i-funun-doneminde-ogretici-metinlerin-genel-ozellikleri.html","title":{"rendered":"Servet-\u0130 F\u00fcn\u00fbn D\u00f6neminde \u00d6\u011fretici Metinlerin Genel \u00d6zellikleri"},"content":{"rendered":"

Servet<\/a>-i F\u00fcn\u00fbn d\u00f6nemi \u00f6\u011fretici metinlerinde bireysel ve edebi konular i\u015flenmi\u015ftir.
\n-Servet-i F\u00fcn\u00fbn \u00f6neminde edebi tenkit daha \u00e7ok kendilerine yap\u0131lan ele\u015ftirilere cevap verme ve Serveti F\u00fcnun edebiyat\u0131n\u0131n tan\u0131t\u0131lmas\u0131 \u00f6nlerinde yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.
\n-Dil a\u011f\u0131rd\u0131r.
\n-Servet-i F\u00fcn\u00fbn d\u00f6nemi \u00f6\u011fretici metinler edeb\u00ee tenkit, an\u0131 t\u00fcr\u00fcnde yo\u011funla\u015f\u0131r.
\n-Gezi yaz\u0131s\u0131, mizah, hiciv ve f\u0131kra t\u00fcr\u00fcnde de eserler verilmi\u015ftir.
\n-H\u00fcseyin Cahit Yal\u00e7\u0131n, Cenap \u015eahabettin, Halit Ziya U\u015fakl\u0131gil<\/a>, Ahmet \u015euayp, H\u00fcseyin Suat Yal\u00e7\u0131n \u00f6\u011fretici metin alan\u0131nda eser verin sanat\u00e7\u0131lard\u0131r.
\n-Olu\u015fturulan \u00fcr\u00fcnler halk\u0131n sorunlar\u0131ndan uzakt\u0131r.
\n-Edebiyat tarihi ve felsefe alan\u0131nda hi\u00e7bir \u00e7al\u0131\u015fma yoktur.<\/p>\n

SERVET\u0130F\u00dcNUN D\u00d6NEM\u0130 \u00d6\u011eRET\u0130C\u0130 MET\u0130NLER
\n<\/strong>Servetif\u00fcnun y\u0131llar\u0131nda eski veya mutedil edebiyat taraftarlar\u0131yla yeni edebiyat\u0131n ate\u015fli mensuplar\u0131 aras\u0131nda yap\u0131lan, hayli \u015fiddetli edebiyat m\u00fcnaka\u015falar olmu\u015ftur. Buna ra\u011fmen, bu devirde \u00e7ok az geli\u015fen bir edeb\u00ee t\u00fcr, ciddi bir tenkit edebiy\u00e2t\u0131’d\u0131r. O kadar ki bu edebiyat\u0131n kurulu\u015funda hissesi olan kafiye m\u00fcnaka\u015falar\u0131 gibi, edebiyat\u0131n devam\u0131 boyunca bilhassa H\u00fcseyin Cahit taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131 tarafa y\u00f6neltilen, \u015fiddetli ve cesur yaz\u0131lar da disiplinli ilmin gerektirdi\u011fi bilgi ve felsefenin d\u0131\u015f\u0131nda yaz\u0131lard\u0131r. Bu arada b\u00e2z\u0131 Servetif\u00fcnuncular\u0131n Bat\u0131 Edebiy\u00e2t\u0131’na d\u00e2ir bilgiler verme\u011fe \u00e7al\u0131\u015fan \u00e7e\u015fitli makalelerini de meselenin es\u00e2s\u0131n\u0131 kavram\u0131\u015f, kuvvetli birer tenkit yaz\u0131s\u0131 diye kar\u015f\u0131lamak kolay de\u011fildir.
\nVezinlerin, kafiyelerin ve naz\u0131m \u015fekillerinin \u015fiirdeki tarih\u00ee-m\u00fczikal yeri ve felsefesi, bu m\u00fcnaka\u015falarda belirtilememi\u015ftir. Ya\u015fan\u0131lan devrin bedi\u00ee-i\u00e7tima\u00ee ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kavrayarak, sanatk\u00e2rlara, bu ihtiya\u00e7lara cevap vermeleri i\u00e7in yol g\u00f6sterebilecek bir edeb\u00ee otorite de devrin tenkit\u00e7ileri aras\u0131nda mevcut de\u011fildir. Esasen, her \u015feye ra\u011fmen taklid\u00ee bir z\u00fcmre edebiyat\u0131 yapmakta olan bir buhran devri edebiyat\u00e7\u0131lar\u0131 aras\u0131ndan b\u00f6yle bir \u015fahsiyet \u00e7\u0131kmas\u0131 da beklenilmez.<\/p>\n

Bunun d\u0131\u015f\u0131nda, H\u00fcseyin Cahit’in nispeten daha \u00fcrkek olan \u00eetid\u00e2l taraftarlar\u0131na kar\u015f\u0131 giri\u015fti\u011fi yaz\u0131l\u0131 kavgalar, o devir i\u00e7in olduk\u00e7a faydal\u0131 ve elektrikli bir m\u00fcn\u00e2ka\u015fa havas\u0131 yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Hatta onun kendi arkada\u015flar\u0131n\u0131n ne\u015friyat\u0131 hakk\u0131nda y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc fikirlerle bu fikirleri besleyici mana ta\u015f\u0131yan terc\u00fcme makaleleri, o devrin edeb\u00ee hayat\u0131n\u0131n ve edeb\u00ee k\u0131ymetlerinin geli\u015fmesinde rol oynam\u0131\u015f; Garba d\u00e2ir bilgi ve fikir verici yaz\u0131lar olmu\u015ftur. Fakat Servetif\u00fcnun Edebiyat\u0131’n\u0131n daha \u00e7ok, Frans\u0131z Edebiyat\u0131 \u00fczerinde ara\u015ft\u0131rmalar yaparak, elde etti\u011fi bilgileri T\u00fcrk Edebiy\u00e2t\u0131’na tan\u0131tmak yolunda a\u011f\u0131rba\u015fl\u0131 yaz\u0131lar yazansa Ahmed \u015euayb’d\u0131r.<\/p>\n

Gen\u00e7 say\u0131lacak bir ya\u015fta \u00f6l\u00fcm\u00fc, T\u00fcrk edebiyat\u0131n\u0131n cidd\u00ee kay\u0131plar\u0131 aras\u0131nda bulunan Ahmed \u015euayib’in tan\u0131nm\u0131\u015f bir k\u0131s\u0131m Frans\u0131z ve Alman<\/a> tarih\u00e7ileri ile Frans\u0131z realizminin en m\u00fchim m\u00fcnekkit ve edipleri hakk\u0131nda ciddi et\u00fctleri olmu\u015ftur. Bunlar\u0131, \u00f6nce, Tevfik Fikret<\/a>‘in te\u015fvik ve \u0131srar\u0131 ile Servetif\u00fcn\u00fbn’da, Hayat ve Kitaplar ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda ne\u015freden Ahmed \u015euayib, ayn\u0131 yaz\u0131lar\u0131, 1913’de, yine Hayat ve Kitaplar isimli bir kitapta toplam\u0131\u015ft\u0131r. Bu kitaptaki Taine ve Asar\u0131 ile Gustave Flaubert<\/a> ba\u015fl\u0131kl\u0131 et\u00fctler, edebiyat\u0131m\u0131zda Frans\u0131z yazarlar\u0131 ve mensup olduklar\u0131 edeb\u00ee mektepler hakk\u0131nda yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n ilk ba\u015far\u0131l\u0131 \u00f6rneklerindendir.<\/p>\n

Ayn\u0131 kitapta, Gabriel Monod<\/a>, Ernest Lavisse<\/a>, Niebuhr, Ranke<\/a> ve Mommsen<\/a> gibi, tan\u0131nm\u0131\u015f Frans\u0131z ve Alman tarih\u00e7ileri hakk\u0131ndaki et\u00fctler de zevkle okunan ve ilm\u00ee-i\u00e7tim\u00e2i problemlerin hangi t\u00e2rih\u00ee h\u00e2diseler sebebiyle, nas\u0131l ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten yaz\u0131lard\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu et\u00fcdler, edebiyat\u0131m\u0131zda Avrupal\u0131 yazarlar ve mensup olduklar\u0131 edebiyat mektepleri hakk\u0131nda yap\u0131lan tetkiklerin ba\u015far\u0131l\u0131 \u00f6rnekie-ndendir. \u015euayib, bu et\u00fctleri meydana getirmek i\u00e7in belli ba\u015fl\u0131 Bat\u0131l\u0131 yazarlar\u0131n eserlerine ve edebiyat tarihlerine ba\u015fvurmu\u015f ve neticede ba\u015far\u0131l\u0131 yaz\u0131lar meydana getirmi\u015ftir. Hayat ve Kitaplar’da \u00e7a\u011fda\u015f Bat\u0131 ekollerinin, o devir i\u00e7in, iyi anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f ve iyi anlat\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu kabul etmek zarur\u00eedir. Bu kitaptaki makalelerin Tevfik Fikret’in te\u015fviki ve \u0131srar\u0131yla, Servetif\u00fcnunda ne\u015frolunmas\u0131 gerek Fikret, gerek Ahmed \u015euayb i\u00e7in k\u0131ymetli birer nottur.<\/p>\n

ServetiF\u00fcn\u00fbn y\u0131llar\u0131nda ya m\u00fchim de\u011fer ta\u015f\u0131mayan yahut herhangi bir edeb\u00ee hareket yapamayan, daha birtak\u0131m edebiyat t\u00fcrleriyle de yaz\u0131lar yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar aras\u0131nda hemen b\u00fct\u00fcn Servetif\u00fcnuncularm yazd\u0131klar\u0131 \u00e7e\u015fitli makaleler, \u00f6nde an\u0131labilir. Bu makaleler, umumiyetle, Bat\u0131 edebiyat\u0131n\u0131 tan\u0131tma maksad\u0131yla yaz\u0131lm\u0131\u015f, s\u00fctunlar dolusu yaz\u0131lard\u0131r. Ancak bunlar\u0131n \u00e7o\u011fu, bu edebiyat\u0131n birinci s\u0131n\u0131f yaz\u0131lar\u0131 derecesine y\u00fckselmi\u015f say\u0131lamazlar. Buna mukabil, Cenap \u015eah\u00e2beddin’in T\u00fcrk Seyahat Edebiy\u00e2t\u0131’n\u0131 bir defa da Servetif\u00fcnun nesriyle canland\u0131ran yaz\u0131lar\u0131, bu nevin g\u00fczel \u00f6rneklerindendir. Bu yaz\u0131lar\u0131n um\u00fbm\u00ee ad\u0131 Hac Yolunda’d\u0131r Hac Yolunda, yazar\u0131n\u0131n, memuriyetle g\u00f6nderildi\u011fi Hicaz b\u00f6lgesindeki intibalar\u0131n\u0131 hik\u00e2ye eden mektuplard\u0131r. Bunlar, \u00f6nce Servetif\u00fcn\u00fbn’da tefrika edilmi\u015f (1896) sonra kitap haline de getirilmi\u015ftir (1909). Kuvvetli ve keskin g\u00f6r\u00fc\u015flerle ve zek\u00e2 \u00e7izgileriyle de\u011ferli bu yaz\u0131lar, edebiyat\u0131m\u0131zda, daha \u00e7ok, Servetif\u00fcnun y\u0131llar\u0131ndan sonra geli\u015fecek olan Seyahat Edebiyat\u0131 i\u00e7in g\u00fczel bir ba\u015flang\u0131\u00e7 olmu\u015ftur. Burada, Tanzimat<\/a>‘tan beri Cenap’a kadar ve Cenap devrinde yaz\u0131lan Seyahat Edebiyat\u0131 \u00f6rneklerinin, onun yaz\u0131lar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde bir edeb\u00ee de\u011fer ta\u015f\u0131mad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek yerinde olur.<\/p>\n

Servetrf\u00fcn\u00fbn yazarlar\u0131n\u0131n mektup, musahabe, monografi ve mektup, h\u00e2t\u0131rat nev\u00eelerindeki bir\u00e7ok g\u00fczel yaz\u0131lar\u0131 ve eserleri ise, onlar\u0131n, daha \u00e7ok, m\u00fcstakil birer, edip olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 XX As\u0131r’da ne\u015fredilmi\u015ftir.<\/p>\n

Kaynak: Resimli T\u00fcrk Edebiyat\u0131 Tarihi \/ Nihad Sami BANARLI<\/p>\n

1-Servet-i F\u00fcn\u00fbn d\u00f6neminde tenkit (ele\u015ftiri):
\n<\/strong>Edebiyat ve sanat tart\u0131\u015fmalar\u0131 daha \u00e7ok \u201cDekadanl\u0131k, bat\u0131 taklit\u00e7ili\u011fi, bu d\u00f6nem eserlerinin dilinin anla\u015f\u0131lmayacak kadar a\u011f\u0131r ve sembollerle dolu olmas\u0131, bu d\u00f6nemde halktan kopuk bir edebiyat\u0131n te\u015fekk\u00fcl etmesi\u201d noktalar\u0131nda yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Serveti F\u00fcnun \u00f6neminde edebi tenkit daha \u00e7ok kendilerine yap\u0131lan ele\u015ftirilere cevap verme ve Serveti F\u00fcnun edebiyat\u0131n\u0131n tan\u0131t\u0131lmas\u0131 \u00f6nlerinde yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Serveti F\u00fcnun dergisi o d\u00f6nem ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n bir araya geldi\u011fi, tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 yer olmu\u015ftur. Tenkit t\u00fcr\u00fcnde; H\u00fcseyin Cahit, Cenap \u015eahabettin ve Ahmet \u015euayip \u00f6zellikle dikkat \u00e7eken isimlerdir. H\u00fcseyin Cahit Yal\u00e7\u0131n Servet-i F\u00fcn\u00fbn’a yap\u0131lan \u00e7e\u015fitli sald\u0131r\u0131lara ayn\u0131 \u015fiddette cevaplar vermekle \u00fcn salm\u0131\u015ft\u0131r. Sonralar\u0131 bu t\u00fcrde yazd\u0131klar\u0131n\u0131 bir kitap haline getirmi\u015f ve \u201cKavgalar\u0131m\u201d ad\u0131n\u0131 vermeyi uygun bulmu\u015ftur. Edebi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 tenkit alan\u0131nda toplayan tek \u015fahsiyet Ahmet \u015euayp\u2019t\u0131r.<\/p>\n

2-Servet-i F\u00fcn\u00fbn d\u00f6neminde Hat\u0131rat (an\u0131):
\n<\/strong>Servet-i F\u00fcn\u00fbn d\u00f6neminde an\u0131 t\u00fcr\u00fcnde ba\u015far\u0131l\u0131 eserler verilmi\u015ftir. Halit Ziya U\u015fakl\u0131gil an\u0131 t\u00fcr\u00fcnde yazd\u0131\u011f\u0131 K\u0131rk Y\u0131l, Saray ve \u00d6tesi (3 cilt), Bir Ac\u0131 Hik\u00e2ye adl\u0131 eserleri yazar\u0131n hayat\u0131n\u0131 ve \u00e7evresini ayd\u0131nlatmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemlidir. H\u00fcseyin Cahit Yal\u00e7\u0131n; edebiyat hayat\u0131yla ilgili an\u0131lar\u0131n\u0131 Edeb\u00ee H\u00e2t\u0131ralar ad\u0131yla \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Gazete ve dergilerde tefrika edilen siyasi an\u0131lan \u00f6l\u00fcm\u00fcnden bir s\u00fcre sonra (19) ad\u0131yla yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

3-Servet-i F\u00fcn\u00fbn d\u00f6neminde Hiciv ve Mizah:
\n<\/strong>Servet-i F\u00fcn\u00fbn d\u00f6neminde H\u00fcseyin Suat Yal\u00e7\u0131n hiciv ve mizaha y\u00f6neldi \u201c G\u00e2ve-i Z\u00e2lim\u201d takma ad\u0131yla siyasi ve sosyal hicivler yazd\u0131.<\/span><\/p>\n

4-Servet-i F\u00fcn\u00fbn d\u00f6neminde Gezi Yaz\u0131s\u0131:
\n<\/strong>Servet-i F\u00fcn\u00fbn d\u00f6neminde gezi t\u00fcr\u00fcnde ba\u015far\u0131l\u0131 \u00f6rnekler verilmi\u015ftir. Cenap \u015eahabettin memuriyete g\u00f6nderildi\u011fi Hicaz b\u00f6lgesinde intibalar\u0131n\u0131 anlatt\u0131\u011f\u0131 eserine \u201cHac Yolunda\u201d ad\u0131n\u0131 vermi\u015ftir.Bu eser Servet-i F\u00fcn\u00fbndan sonra daha da geli\u015fecek Gezi edebiyat\u0131 i\u00e7in bir lokomotif olmu\u015ftur. Tanzimat\u2019tan beri Cenap \u015eehabettin\u2019e kadar yaz\u0131lan gezi yaz\u0131lar\u0131n\u0131n bir edebi de\u011fer ta\u015f\u0131mamaktayd\u0131. Cenap\u2019\u0131n ayr\u0131ca Suriye\u2019ye yapt\u0131\u011f\u0131 geziye ait Suriye Mektuplar\u0131 (1917), Avrupa\u2019ya yapt\u0131\u011f\u0131 gezi ile ilgili Avrupa Mektuplar\u0131 (1919) adl\u0131 eserleri de vard\u0131r. Gezi t\u00fcr\u00fcnde yaz\u0131lm\u0131\u015f bir ba\u015fka eser de Ahmet \u0130hsan Tokg\u00f6z\u2019\u00fcn \u201cAvrupa\u2019da Ne G\u00f6rd\u00fcm\u201d (1892) adl\u0131 eseridir.<\/p>\n

5-Servet-i F\u00fcn\u00fbn d\u00f6neminde F\u0131kra:
\n<\/strong>Servet-i F\u00fcn\u00fbn d\u00f6neminde azda olsa f\u0131kra \u00f6rnekleri verilmi\u015ftir. H\u00fcseyin Cahit Yal\u00e7\u0131n f\u0131kralar\u0131n\u0131 \u201cHay\u00e2t-\u0131 Hakikiyye Sahneleri\u201d adl\u0131 kitapta toplam\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n

HAZIRLIK \u00c7ALI\u015eMALARI
\n<\/strong>1-\u00d6\u011fretici metinlerde dilin, edebi metinlerdeki i\u015fleviyle kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n olumlu olumsuz y\u00f6nlerinin neler olabilece\u011fini tart\u0131\u015f\u0131n\u0131z\u2026
\n-\u00d6\u011fretici metinlerde dil, g\u00f6ndergesel i\u015fleviyle kullan\u0131l\u0131r.G\u00f6ndergesel i\u015flevde ileti, dilin g\u00f6ndergeyi oldu\u011fu gibi ifade etmesi amac\u0131yla d\u00fczenlenir.Yani ama\u00e7 olay\u0131 ya da Durumu oldu\u011fu gibi anlatmak, a\u00e7\u0131klamak, bunlar hakk\u0131nda bilgi vermektir. Ancak bir Metinde birden fazla dilin i\u015flevi kullan\u0131labilir.Bu daha \u00e7ok \u00f6\u011fretici metnin i\u00e7eri\u011fi ile ilgilidir.Bir gezi yaz\u0131s\u0131nda dil duygu ve heyecan\u0131 dile getirme amac\u0131yla olu\u015fturulmu\u015fsa \u2018dilin heyecana ba\u011fl\u0131 i\u015flevi\u2019 , al\u0131c\u0131y\u0131 harekete ge\u00e7irme amac\u0131yla olu\u015fturulmu\u015fsa \u201cal\u0131c\u0131y\u0131 harekete ge\u00e7irme\u201d, mesaj\u0131n iletisi kendisinde ise \u201c\u015fiirsel i\u015flev\u201d ile kullan\u0131labilir. Bu durumda dilin \u00f6\u011fretici metinlerde \u015fiirsel i\u015fleviyle kullan\u0131lmas\u0131 metnin i\u00e7eri\u011fi uygunsa olabilir.Yine de \u00f6\u011fretici metinlerde as\u0131l ama\u00e7, a\u00e7\u0131klamak, bilgi vermek oldu\u011fu i\u00e7in dil genellikle g\u00f6ndergesel i\u015flevde kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n

2- a)G\u00fcnl\u00fck ya\u015fant\u0131n\u0131zda ele\u015ftiri yap\u0131yor musunuz? Neleri ni\u00e7in ele\u015ftirirsiniz?
\n<\/strong>-Ele\u015ftiri, bir ki\u015fiyi, bir d\u00fc\u015f\u00fcnceyi, bir eseri titiz, dikkatli bir incelemeye tabi tutma anlamlar\u0131na gelir. Daha \u00f6zel anlamda ise ele\u015ftiri, a\u00e7\u0131klama ama\u00e7l\u0131 inceleme, derinlemesine tetkik anlam\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. G\u00fcnl\u00fck hayatta insan her alanda ele\u015ftirilerde bulunabilir. Bu bizin hayata bak\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 ortaya koyar. Bir \u015feyin do\u011frulu\u011funu ya da yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yarg\u0131lamak hayat\u0131n her an i\u00e7inde olan bir olgudur.<\/p>\n

b)Sizce ele\u015ftirinin amac\u0131 ne olmal\u0131d\u0131r?
\n<\/strong>-Ele\u015ftirinin bir amac\u0131 olmal\u0131d\u0131r.Hi\u00e7bir ama\u00e7 g\u00fctmeden yap\u0131lan ele\u015ftiri ruhi bir hastal\u0131k belirtisi olabilir.Ele\u015ftiri yap\u0131c\u0131 ya da y\u0131k\u0131c\u0131 y\u00f6nde olabilir.E\u011fer mant\u0131kl\u0131 gerek\u00e7elerle ve \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131 ifade ederek ifade edilerek bir ele\u015ftiri yap\u0131lm\u0131yorsa bu ele\u015ftiri y\u0131k\u0131c\u0131 bir ele\u015ftiridir.Asl\u0131nda ele\u015ftiride ama\u00e7 ele\u015ftirilen \u015feyin d\u00fczeltilmesini sa\u011flamakt\u0131r. Bunun i\u00e7in ele\u015ftirilerimizde yap\u0131c\u0131 olamaya \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n

\n3-Hat\u0131ra ve gezi yaz\u0131lar\u0131n\u0131n, kaleme al\u0131nd\u0131klar\u0131 tarihten sonraki d\u00f6nemler i\u00e7in \u00f6nemi nedir?
\n<\/strong>-Bir yazar\u0131n kendisinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ya da tan\u0131k oldu\u011fu olaylar\u0131 sanat de\u011feri ta\u015f\u0131yan bir \u00fcslupla anlatt\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131lara an\u0131 denir. Gezi yaz\u0131s\u0131 ise bir yazar\u0131n gezip g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc yerlerin ilgi \u00e7ekici \u00f6zelliklerini anlatt\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131 t\u00fcr\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n

An\u0131 ve gezi yaz\u0131lar\u0131n\u0131n tan\u0131mlar\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda hem an\u0131 hem gezi yaz\u0131s\u0131 ile insanlar\u0131n hayatlar\u0131nda \u00f6nemli yer tutan, iz b\u0131rakan olalar kolay kolay unutulmaz ve bunlar yaz\u0131yla nesilden nesile aktar\u0131l\u0131r.Dolay\u0131s\u0131yla an\u0131 ve gezi yaz\u0131lar\u0131;milleti y\u00fczy\u0131llar boyu bir devam zinciri i\u00e7inde , milli birlik halinde tutan, toplumu ge\u00e7mi\u015fe ba\u011flayan bir k\u00fclt\u00fcr unsurudur.Tarih \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde an\u0131 ve gezi yaz\u0131lar\u0131ndan faydalan\u0131r. Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn Nutuk, Evliya \u00c7elebi\u2019nin Seyahatname adl\u0131 eserleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde gezi ve an\u0131 yaz\u0131lar\u0131n\u0131n ne kadar \u00f6nemli oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kar. Osmanl\u0131n\u0131n Bat\u0131ya g\u00f6nderdi\u011fi sefirler ve ayd\u0131nlar Bat\u0131l\u0131la\u015fma s\u00fcrecine yazd\u0131klar\u0131 an\u0131lar ve gezi yaz\u0131lar\u0131yla h\u0131z kazand\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. Osmanl\u0131 toplumu Bat\u0131y\u0131 bu ayd\u0131nlar ve sefirlerin anlatt\u0131\u011f\u0131 kadar\u0131yla tan\u0131m\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

4-Tarih derslerinde edindi\u011finiz bilgilerden hareketle Serveti F\u00fcnun d\u00f6neminin sosyal ve siyasi \u015fartlar\u0131yla ilgili neler s\u00f6yleyebiliriz?
\n<\/strong>-Bu d\u00f6nem \u00f6zellikle imparatorluk \u00fczerinde k\u00f6t\u00fc emeller besleyen, Avrupal\u0131 devletlerin bu emellerini ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in, i\u00e7te ve d\u0131\u015fta \u00e7e\u015fitli oyunlar sergilemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 bir devredir.\u0130mparatorluk ise, kendisine \u2018hasta adam\u2019 g\u00f6z\u00fcyle bak\u0131lan devleti bir m\u00fcddet daha ayakta tutabilmek i\u00e7in birtak\u0131m s\u0131k\u0131 tedbirler almak zorunda kal\u0131r. Bu d\u00f6nemin sert g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f h\u00fcrriyet anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 adeta bir fikri sabit hale getiren bu devir gen\u00e7lerinde ruhi bir bunal\u0131m yaratm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle devletin i\u00e7ten ve d\u0131\u015ftan maruz kald\u0131\u011f\u0131 bu tehlikeleri \u00f6nleyebilmek i\u00e7in al\u0131nan tedbirler, Tanzimat\u00e7\u0131lar\u0131n sahip olduklar\u0131 h\u00fcrriyet havas\u0131na imkan vermiyordu.Bu imkans\u0131zl\u0131k gen\u00e7leri ruhi bunal\u0131mlara sevk ediyordu.1877 Osmanl\u0131-Rus harbinin k\u00f6t\u00fc sonu\u00e7lanmas\u0131 \u00fczerine,1876\u2019da a\u00e7\u0131lan Meclis-i Mebusan tekrar kapat\u0131l\u0131r.Devlet Rumeli\u2019de istiklalini kazanmaya \u00e7al\u0131\u015fan az\u0131nl\u0131klar kar\u015f\u0131s\u0131nda bile zay\u0131f duruma d\u00fc\u015fer.D\u00fcnyay\u0131 kaplayan h\u00fcrriyet, milliyet ve istiklal cereyanlar\u0131n\u0131n, \u00f6zellikle bat\u0131l\u0131 b\u00fcy\u00fck devletlerin gayretleriyle h\u0131zla geli\u015fmesi, devlet y\u00f6netimini de bunalt\u0131r.Bu y\u00fczden al\u0131nan tedbirlerin dozu biraz daha artar.Kendi tebas\u0131 olan yabanc\u0131 topluluklar\u0131n d\u0131\u015ftan desteli isyan te\u015febb\u00fcslerini \u00f6nleme imkan\u0131 daral\u0131r.B\u00fcy\u00fck devletlerin her zengin co\u011frafyaya sahip olma istekleri gittik\u00e7e bir ihtiras halini al\u0131r.Kendi ayd\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan bile desteklenme talihini kaybeden imparatorluk y\u00f6netiminin al\u0131nan bu s\u0131k\u0131 tedbirlerin sebebini a\u00e7\u0131klayamamas\u0131, y\u00f6netimi gen\u00e7lerin g\u00f6z\u00fcnde tek su\u00e7lu durumuna d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcyordu.<\/p>\n

\u0130dealist fikirlerle ortaya \u00e7\u0131kan J\u00f6n T\u00fcrklerin d\u0131\u015f tehlikeler kar\u015f\u0131s\u0131nda tam bir milli b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7erisinde bulunulmak yerine, i\u015fi Ermenilerle i\u015f birli\u011fi yapacak kadar ileri g\u00f6t\u00fcrmeleri, y\u00f6netimin ald\u0131\u011f\u0131 tedbirleri daha da artt\u0131rmas\u0131na yol a\u00e7ar. Bu arada saray y\u00f6netimi i\u00e7inde, ho\u015fnutsuzlu\u011fu gittik\u00e7e nefrete d\u00f6n\u00fc\u015fen bu gen\u00e7leri d\u0131\u015f tehlikeler kar\u015f\u0131s\u0131nda uyan\u0131k olmaya \u00e7a\u011f\u0131racak tecr\u00fcbeli ve bilgili ki\u015filer bulunmamaktayd\u0131. Devletin maruz kald\u0131\u011f\u0131 bu tehlikeler kar\u015f\u0131s\u0131nda bir k\u0131s\u0131m m\u00fcnevverler hadiselere kay\u0131ts\u0131z kal\u0131rken, bir k\u0131sm\u0131 ise kendisini koyu bir Avrupa perestli\u011fin kuca\u011f\u0131na at\u0131yordu. Bab\u0131ali\u2019nin n\u00fcfusunu Abd\u00fclhamit, tamam\u0131yla ortadan kald\u0131r\u0131p, Y\u0131ld\u0131z\u2019\u0131 hakim vaziyete getirmi\u015f,iktidar mevkilerine kendine uygun adamlar\u0131 ge\u00e7irmek suretiyle, mutlak bir disiplin mekanizmas\u0131 kurmu\u015ftu. Bu hakimiyetini kontrol alt\u0131nda tutabilmek i\u00e7in bir hafiye te\u015fkilat\u0131 kurmu\u015ftu.Bu \u00f6yle yayg\u0131nla\u015ft\u0131 ki herkes padi\u015faha yaranmak i\u00e7in birer hafiye kesilmi\u015fti. \u00c7izdi\u011fimiz bu siyasi tablonun kar\u015f\u0131s\u0131na medeniyet\u00e7iler \u015fu g\u00f6r\u00fc\u015flerini ileri s\u00fcrd\u00fcler: Bat\u0131daki d\u00fc\u015f\u00fcnceleri, ya\u015fay\u0131\u015flar\u0131, tekni\u011fi aynen almal\u0131y\u0131z. Bir Avrupal\u0131 gibi olursak, onlara benzedi\u011fimiz i\u00e7in Avrupal\u0131lar bize sald\u0131rmazlar. Medeniyet\u00e7iler, daha \u00f6nce a\u00e7\u0131klad\u0131klar\u0131 gibi \u2018\u0130slam medeniyeti devrini tamamlam\u0131\u015ft\u0131r\u2019 derlerken, Avrupal\u0131lar\u0131n (H\u0131ristiyan) medeniyet ve tekni\u011finin h\u0131zla geli\u015fti\u011fini ileri s\u00fcrmekteydiler.<\/p>\n

Bat\u0131; d\u00fc\u015f\u00fcncede, sosyolojide ve teknikte bir geli\u015fme g\u00f6stermi\u015ftir. Ama Servet-i F\u00fcn\u00fbn gen\u00e7li\u011fine g\u00f6re biz bunlar\u0131n hepsini aynen almal\u0131y\u0131z. Ama \u015funu ak\u0131l edemediler ki; her milletin d\u00fc\u015f\u00fcnce, ya\u015fay\u0131\u015f ve sosyal yap\u0131s\u0131 farkl\u0131d\u0131r. Bu bunal\u0131ml\u0131 ve buhranlarla dolu zor d\u00f6nem 1908\u2019de son bulur. Devlet y\u00f6netimi \u0130ttihat ve Terakki cemiyetinin eline ge\u00e7er. Fakat felaketler zinciri yine de son bulmaz. Devlet \u0130ttihat ve Terakkinin tecr\u00fcbesiz hareketi sonucu Balkan harbinin getirdi\u011fi ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klarla s\u00fcr\u00fcklenir. Bu edebiyat o d\u00f6nemin siyasi durumu, anlat\u0131rken de belirtildi\u011fi gibi, h\u00fcrriyetsizlik anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n o d\u00f6nem gen\u00e7lerince bir bunal\u0131m olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc devrede kuruldu.Bu d\u00f6nem, bat\u0131n\u0131n sadece edebiyat kayna\u011f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, h\u00fcrriyet kayna\u011f\u0131 olarak ta g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc devredir. Bu d\u00f6nemde bat\u0131ya olan hayranl\u0131k had safhaya ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu siyasi d\u00f6nemde yeti\u015fip edebiyat yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rlar.B\u00f6yle bir durum b\u00fct\u00fcn millette do\u011furdu\u011fu hastal\u0131k, melankoli, hayattan bezginlik ve kayg\u0131s\u0131zl\u0131k \u015f\u00fcphesiz onlar\u0131nda ruhunda ayn\u0131 tesiri uyand\u0131racakt\u0131. Bu cereyan\u0131n edebiyat\u00e7\u0131lar\u0131, \u015fark k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden evvel ve \u015fark edebiyat\u0131ndan \u00f6nce bat\u0131 edebiyat\u0131n\u0131 tan\u0131m\u0131\u015flard\u0131r. Hatta aralar\u0131nda bunu bir iftihar vesilesi sayanlar da vard\u0131r. Sosyal meselelerin serbest\u00e7e konu\u015fulamay\u0131\u015f\u0131,bu hususta kendini g\u00f6stermek isteyen iradelerin susturulu\u015fu, herkeste bir neme laz\u0131mc\u0131l\u0131k hissi do\u011furmu\u015ftu.Herkes kendi derdine ve kendi keyfine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f,sosyal sorumluluk duygusu tamamen yok olmu\u015ftu.Meseleleri s\u00f6z s\u00f6ylemek olan edebiyat\u00e7\u0131lar ba\u015fka mevzular aramaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. \u015eu fikirleri ileri s\u00fcrd\u00fcler: a)Avrupa imparatorluk ve derebeylik d\u00f6nemini a\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.(1789 Frans\u0131z ihtilali ile) b)Avrupa da (bilhassa Fransa\u2019da) burjuvazi ad\u0131 verdi\u011fimiz \u015fehirlilerle i\u015f\u00e7iler gibi iki tabaka vard\u0131r. Bu iki tabakan\u0131n \u00e7eki\u015fmesiyle iki edebiyatta buna ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bizde de benzeri yap\u0131lar ger\u00e7ekle\u015fmedi\u011fi takdirde, edebiyat\u0131m\u0131z\u0131n geli\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n

Konu Tarama Sorular\u0131
\n1. Halit Ziya U\u015fakl\u0131gil’in hangi eseri t\u00fcr\u00fc y\u00f6n\u00fcnden di\u011ferlerinden farkl\u0131d\u0131r?
\nA) A\u015fk – \u0131 Memnu B) Mai ve Siyah
\nC) K\u0131r\u0131k Hayatlar D) K\u0131rk y\u0131l E) Nedime CEVAP\"\"<\/p>\n

2. Servet – i F\u00fcnun’da d\u00fczyaz\u0131 i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131dakilerden hangisi s\u00f6ylenemez?
\nA)Halk\u0131 bilgilendirmek, ayd\u0131nlatmak gibi bir amac\u0131 yoktur.
\nB)Di\u011fer d\u00f6nemlere oranla tiyatroya daha \u00e7ok de\u011fer verilir.
\nC)T\u00fcrk\u00e7e yetersiz bulunur, Osmanl\u0131ca’dan bol bol yararlan\u0131l\u0131r.
\nD)Arap\u00e7a, Fars\u00e7a eski – yeni s\u00f6zc\u00fckler kullan\u0131l\u0131r.
\nE)Yeni kavramlar\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in yeni tamlamalar t\u00fcretilir.
\nCEVAP:B<\/p>\n

3. Servet – i F\u00fcnun’da d\u00fczyaz\u0131yla ilgili a\u015fa\u011f\u0131daki de\u011ferlendirmelerden hangisi yap\u0131lamaz?
\nA)Yepyeni ad ve s\u0131fat tamlamalar\u0131 olu\u015fturulur.
\nB)Halk\u0131n anlayabilece\u011fi a\u00e7\u0131k, yal\u0131n bir dil benimsenir.
\nC)\u00c7ok\u00e7a s\u0131fat, orta\u00e7 \u00f6be\u011fi kullan\u0131l\u0131r.
\nD)Frans\u0131zca’dan al\u0131nan s\u00f6zc\u00fckler T\u00fcrk\u00e7ele\u015ftirilir.
\nE)Yan c\u00fcmlecik, eylemsilerle zenginle\u015ftirilmi\u015f uzun c\u00fcmleler kullan\u0131l\u0131r.
\nCEVAP:B<\/p>\n

4. A\u015fa\u011f\u0131dakilerden hangisi Servet-i F\u00fcnun sanat\u00e7\u0131lar\u0131ndan biri de\u011fildir?
\nA) Mehmet Rauf B) Tevfik Fikret
\nC) Halit Ziya U\u015fakl\u0131gil D) Ahmet Mithat Efendi E) Cenap \u015eahabettin
\n<\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\"Enhanced<\/a>
\n