{"id":2223,"date":"2010-11-07T19:30:50","date_gmt":"2010-11-07T17:30:50","guid":{"rendered":"http:\/\/www.sorubak.com\/blog\/?p=2223"},"modified":"2010-11-07T19:30:58","modified_gmt":"2010-11-07T17:30:58","slug":"tanzimat-edebiyati-olay-cevresinde-gelisen-metinler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/tanzimat-edebiyati-olay-cevresinde-gelisen-metinler.html","title":{"rendered":"Tanzimat edebiyat\u0131 olay \u00e7evresinde geli\u015fen metinler"},"content":{"rendered":"
A)ANLATMAYA BA\u011eLI MET\u0130NLER (ROMAN- H\u0130KAYE)<\/span>
\nTanzimat d\u00f6nemi \u00f6ncesi T\u00fcrk Edebiyat\u0131’nda hikaye ve roman t\u00fcrleri yoktu. Olay kaynakl\u0131 t\u00fcr olarak mesneviler kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar\u0131n da teknik olarak hikaye ve romana benzedi\u011fi s\u00f6ylenemezdi. Bu metinlerde tekrarlanan konular s\u00f6z ustal\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in i\u015flenirdi. Tanzimat, nesir alan\u0131nda bir \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7m\u0131\u015f, onu \u015fiirden daha etkili bir hale getirmi\u015ftir. S\u00fcsten, \u00f6zentiden uzak, halk\u0131n okumas\u0131, bilgilenmesi amac\u0131yla eserler ortaya koyulmu\u015ftur. T\u00fcrk Edebiyat\u0131’nda roman \u00e7evirilerle ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu alanda ilk eser Yusuf Kamil Pa\u015fa’n\u0131n Fenelon<\/a> adl\u0131 Frans\u0131z yazardan \u00e7evirdi\u011fi Telemak adl\u0131 romand\u0131r. Bir \u00e7ok teknik kusurlarla dolu olan bu eserin kahramanlar\u0131n\u0131n yabanc\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen b\u00fcy\u00fck ilgi g\u00f6rd\u00fc. Konusuyla, kahramanlar\u0131yla ilk T\u00fcrk roman\u0131 ise \u015eemseddin Sami’nin yazd\u0131\u011f\u0131 Taa\u015f\u015fuk-\u0131 Talat ve Fitnat (Talat ve Fitnat’\u0131n A\u015fklar\u0131) adl\u0131 bir a\u015fk roman\u0131d\u0131r. Bu da roman tekni\u011fi bak\u0131m\u0131ndan bir \u00e7ok kusurlarla dolu basit bir romand\u0131r. Edebi say\u0131labilecek ilk roman Nam\u0131k Kemal<\/a>‘in \u0130ntibah adl\u0131 roman\u0131d\u0131r. <\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak
\n<\/strong>* \u0130lk \u00e7eviri roman Yusuf Kamil Pa\u015fa\u2019n\u0131n Fenelon\u2019dan \u00e7evirdi\u011fi Telemak\u2019t\u0131r.
\n* \u0130lk yerli roman\u0131m\u0131z \u015eemseddin Sami\u2019nin yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cTaa\u015f\u015fuk-\u0131 Talat ve Fitnat\u201dt\u0131r.
\n* \u0130lk edebi roman\u0131m\u0131z Nam\u0131k Kemal\u2019in yazd\u0131\u011f\u0131 \u201c\u0130ntibah\u201dt\u0131r.
\n* \u0130lk tarihi roman\u0131m\u0131z Nam\u0131k Kemal\u2019in yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cCezmi\u201ddir.
\n* \u0130lk k\u00f6y roman\u0131m\u0131z Nabizade Naz\u0131m\u2019\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cKarabibik\u201dtir.
\n* Konular genellikle g\u00fcnl\u00fck ya\u015famdan ya da tarihten al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00f6lelik ve cariyelik, yanl\u0131\u015f Bat\u0131l\u0131la\u015fma gibi konulara yer verilmi\u015ftir.
\n* Yazarlar, ki\u015filiklerini eserlerine yans\u0131tm\u0131\u015flard\u0131r.
\n* Romanlar teknik bak\u0131mdan olduk\u00e7a zay\u0131ft\u0131r. Yer yer olaylar\u0131n ak\u0131\u015f\u0131 kesilerek okuyucuya bilgiler verilmi\u015ftir, uzun uzun tasvirler yap\u0131lm\u0131\u015f, tesad\u00fcflere s\u0131k\u00e7a yer verilmi\u015ftir.
\n* Kahramanlar tek y\u00f6nl\u00fcd\u00fcr; hep iyi ya da hep k\u00f6t\u00fc.
\n* 1.d\u00f6nemde roman\u0131n amac\u0131 halk\u0131 e\u011fitmek iken 2.d\u00f6nemde ama\u00e7 sanatt\u0131r.
\n* 1.d\u00f6nem \u201cRomantizm\u201din, 2.d\u00f6nem \u201cRealizm\u201din etkisinde kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Hikaye alan\u0131nda ise yine ilk eserler Tanzimat d\u00f6neminde verilmi\u015ftir. Daha \u00f6nce halk hikayeleri olsa da bunlar belli konular\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmaz ve masal karakteri g\u00f6sterirdi. \u00d6zellikle Ahmet Mithat, halk hikayeleri ile bat\u0131 tekni\u011fini birle\u015ftirdi. Letaf-i Rivayat adl\u0131 hikaye serisi ile halk hikayelerini modernle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Bu hikayeler bu alandaki ilk Bat\u0131l\u0131 eserlerdir. Ancak modern anlamda ilk hikayecilik Samipa\u015fazade Sezai’nin K\u00fc\u00e7\u00fck \u015eeyler adl\u0131 eseriyle ba\u015flar.
\n\u0130lk hikaye kitab\u0131m\u0131z, Ahmet Mithat Efendi\u2019nin \u201c Letaif-i Rivayat\u201d adl\u0131 eseridir.<\/p>\n

B) G\u00d6STERMEYE BA\u011eLI EDEB\u0130 MET\u0130NLER (T\u0130YATRO)<\/strong>
\nTanzimat d\u00f6nemine gelinceye kadar edebiyat\u0131m\u0131zda Bat\u0131l\u0131 anlamda sahne tiyatrosu g\u00f6r\u00fclmez; ancak halk aras\u0131nda Karag\u00f6z ile Hacivat<\/a>, ortaoyunu, meddah gibi geleneksel halk tiyatrosu vard\u0131r:<\/p>\n

Karag\u00f6z g\u00f6lge oyunudur. De\u011fi\u015fik s\u00f6z oyunlar\u0131yla yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lan s\u00f6zlerle g\u00fcld\u00fcr\u00fc unsuru sa\u011flan\u0131r. E\u011flendirme amac\u0131 ta\u015f\u0131r. Karag\u00f6z adl\u0131 cahil biriyle Hacivat adl\u0131 bilgili ge\u00e7inen biri aras\u0131ndaki at\u0131\u015fmalarla s\u00fcrer gider. <\/p>\n

Ortaoyunu ise \u015fehir meydanlar\u0131nda ya da kendileri i\u00e7in haz\u0131rlanan yerlerde Pi\u015fek\u00e2r, Kavuklu, Zenne<\/a> gibi sabit tiplerle oynanan g\u00fcld\u00fcr\u00fc ama\u00e7l\u0131 seyirlik oyundur. <\/p>\n

Meddah tek ki\u015filik bir oyundur. Y\u00fcksek\u00e7e bir yere \u00e7\u0131kan meddah, de\u011fi\u015fik \u015fivelerle konu\u015farak anlatt\u0131\u011f\u0131 bir olayla g\u00fcld\u00fcr\u00fc olu\u015fturur. <\/p>\n

Bu oyunlar belli bir metne dayanmayan, oyuncular\u0131n oyun esnas\u0131nda konu\u015fmalar\u0131yla olu\u015fan do\u011fa\u00e7lama oyunlard\u0131r. E\u011fitici bir ama\u00e7 ta\u015f\u0131maz.<\/p>\n

Tanzimat tiyatrosu ile tiyatro bir okul say\u0131lm\u0131\u015f, halk\u0131n e\u011fitilmesinde bir ara\u00e7 say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlarda sosyal e\u011fitim \u00f6n plandad\u0131r. Toplumda g\u00f6r\u00fclen aksakl\u0131klara do\u011frudan do\u011fruya dokunmak veya tarihin ibret verici olaylar\u0131n\u0131 ele al\u0131p onlardan ahlaki sonu\u00e7lar \u00e7\u0131karmak ama\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n

Tanzimat tiyatrosunda dil ve \u00fcslup konu\u015fma diline ve \u00fcslubuna \u00e7ok yakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat ikinci d\u00f6nem Tanzimat\u00e7\u0131larda bilhassa Abd\u00fclhak Hamit\u2019in eserlerinde do\u011fall\u0131\u011f\u0131n\u0131 gittik\u00e7e kaybetmi\u015f, s\u00fcsl\u00fc, yapmac\u0131kl\u0131 bir hale gelmi\u015ftir.<\/p>\n

Tanzimat d\u00f6neminin yay\u0131nlanan ilk tiyatro eseri \u015einasi<\/a>‘nin \u015eair Evlenmesi adl\u0131 tek perdelik komedisidir. Tiyatro alan\u0131nda e\u011fitici eserler ise Nam\u0131k Kemal taraf\u0131ndan verilmi\u015ftir. Ahmet Vefik Pa\u015fa<\/a> bu d\u00f6nemde tiyatro \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla tan\u0131nm\u0131\u015f ba\u015fka bir isimdir. Bursa\u2019da bir tiyatro yapt\u0131rm\u0131\u015f, burada terc\u00fcme etti\u011fi eserleri sahnelettirmi\u015f, halk\u0131 tiyatroya gitme konusunda y\u00f6nlendirmi\u015ftir. Moliere\u2019in hemen hemen b\u00fct\u00fcn eserlerini \u00e7evirmi\u015ftir.<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak:
\n<\/strong>* \u0130lk ciddi tiyatro 1867\u2019de G\u00fcll\u00fc Agop<\/a>\u2019un idare etti\u011fi Osmanl\u0131 Tiyatrosu\u2019dur.
\n* \u0130lk T\u00fcrk piyesi k\u00fc\u00e7\u00fck bir dram olan\u201dHikaye-i \u0130brahim Pa\u015fa ve \u0130brahim G\u00fcl\u015feni\u201ddir.
\n* Bat\u0131l\u0131 anlamdaki ilk tiyatro \u015einasi\u2019nin yazd\u0131\u011f\u0131 \u201c\u015eair Evlenmesi\u2019 adl\u0131 t\u00f6re komedisidir.
\n* Sahnelenen ilk tiyatromuz ise Nam\u0131k Kemal\u2019in yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cVatan<\/a> Yahut Silistre<\/a>\u2019dir.
\n* Tiyatro, halk\u0131 e\u011fitmek amac\u0131ndan dolay\u0131 daha \u00e7ok okunmak i\u00e7in yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\n* 1.d\u00f6nem tiyatrolar\u0131n\u0131n dili 2. d\u00f6neme g\u00f6re daha anla\u015f\u0131l\u0131r bir niteliktedir.<\/span><\/div>\n

\"Enhanced<\/a>
\n