\n 20. yy’\u0131n sonlar\u0131nda temel bilimlerde ve bilgisayar teknolojilerinde meydana gelen geli\u015fmeler b\u00fct\u00fcn alanlarda oldu\u011fu gibi koruyucu ve tedavi edici hekimlik alan\u0131nda da birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce hayal bile edilemeyecek yeni modalitelerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Fizyolojik sistemlerin, biyokimyasal s\u00fcre\u00e7lerin, patojenlerin hastal\u0131k olu\u015fturma mekanizmalar\u0131n\u0131n, insan ve patojen genomlar\u0131n\u0131n daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve DNA<\/a>, RNA<\/a>, protein, antikor gibi molek\u00fclleri manipulasyon yetene\u011fimizin artmas\u0131 sonucu konvansiyonel metodlara ek tan\u0131 ve tedavi metodlar\u0131 geli\u015ftirilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130n vivo ve \u0130n vitro DNA, RNA, protein, antikor belirlenmesine ba\u011fl\u0131 yeni diagnostik sistemleri geli\u015ftirilmi\u015f ve geli\u015ftirilmektedir.
\n \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7erisinde hekimler insan veya patojen DNA, RNA, protein ve antikorlar\u0131n\u0131n belirlenmesine y\u00f6nelik testleri ya bu testleri yapabilen laboratuarlara kan veya doku \u00f6rneklerini yollamak suretiyle yada kendi \u00e7al\u0131\u015fma ortamlar\u0131nda piyasada bulunan kitler sayesinde ger\u00e7ekle\u015ftirebileceklerdir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde idrar analizi, hastan\u0131n gebe olup olmad\u0131\u011f\u0131, hepatit B vir\u00fcs\u00fc veya helikobakter pilori infeksiyon ajanlar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131y\u0131p ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131, kalp krizi ge\u00e7irip ge\u00e7irmedi\u011fi mevcut kitler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla incelenebilmektedir. De\u011fi\u015fik infeksiyon ajanlar\u0131 ve patolojik durumlar\u0131n tespiti i\u00e7in benzer kitlerin say\u0131s\u0131 herge\u00e7en g\u00fcn artmaktad\u0131r. Daha komlex olan hastal\u0131klar\u0131n genetik testleri ise bu konuda uzmanla\u015fm\u0131\u015f laboratuvarlar taraf\u0131ndan yap\u0131labilmektedir. Ailesel akdeniz ate\u015fi, hemakromatoz, Wilson hastal\u0131\u011f\u0131 gibi hastal\u0131klar, hasta
\nkan\u0131n\u0131n genetik laboratuvarlara yollanarak analizi sonucu genetik te\u015fhis konulabilmektedir. Hastal\u0131klar\u0131n molek\u00fcler patolojileri ayd\u0131nlan\u0131p, hastal\u0131klar\u0131n geli\u015fmesinde rol oynayan genler belirlendik\u00e7e bu testlerin say\u0131lar\u0131n\u0131n artmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r.
\n \u00d6teyandan farmakogenetik (hastalar\u0131n ila\u00e7lara verdi\u011fi cevaplar\u0131n olu\u015fmas\u0131nda temel bir rol oynayan genetik fakt\u00f6rleri inceleyen bilim dal\u0131) alan\u0131ndaki geli\u015fmeler sayesinde hastal\u0131klar\u0131n heterojenitesi ve bireylerin ila\u00e7lara verdikleri yan\u0131tlar molek\u00fcler d\u00fczeyde s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131labilmekte-dir. Yak\u0131n bir gelecekte bireyin bir ilaca verece\u011fi cevab\u0131 \u00f6nceden belirleyen genetik profil belirleme testleri yayg\u0131n olarak kullan\u0131labilecektir. Farmakogenetik alan\u0131nda meydana gelen
\ngeli\u015fmeler sayesinde ila\u00e7la tedaviye hakim olan ampirik yakla\u015f\u0131mlar\u0131n yerini bireye \u00f6zg\u00fc tedavi
\nyakla\u015f\u0131mlar\u0131na b\u0131rakaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Hastal\u0131klar\u0131n molek\u00fcler genetik mekanizmalar\u0131n\u0131n ve kal\u0131t\u0131m \u015fekillerinin anla\u015f\u0131lmas\u0131 sonucu do\u011fu\u015ftan metabolizma bozukluklar\u0131, kanser gibi hastal\u0131klar\u0131n, klinik belirti vermeden taramalar
\nyard\u0131m\u0131yla yatk\u0131n bireylerin belirlenmesine ve \u00f6nlem al\u0131nmas\u0131na olanak sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ailesel olarak kolon ve meme kanseri geli\u015fimine yatk\u0131n olan bireyler genetik testler sayesinde belirlenebilmekte ve koruyucu cerrahi ve\/veya t\u0131bbi tedavi ile bireyin ya\u015fam s\u00fcresi ve kalitesi uzat\u0131labilmektedir. Bu geli\u015fmeler yak\u0131n bir gelecekte koruyucu hekimli\u011fin daha da \u00f6nemli bir disiplin haline gelece\u011fini ve molek\u00fcler testlerin bu alanda hemen hemen her birey i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131 gereklili\u011fini g\u00f6stermektedir. Ayr\u0131ca koruyucu hekimli\u011fin en \u00f6nemli silahlar\u0131ndan olan a\u015f\u0131, molek\u00fcler biyoloji alan\u0131ndaki geli\u015fmelerden fazlas\u0131yla pay\u0131n\u0131 almakta, a\u015f\u0131 \u00fcretim Biyoteknoloji; h\u00fccre ve doku biyolojisi k\u00fclt\u00fcr\u00fc, molek\u00fcler biyoloji, mikrobiyoloji, genetik, fizyoloji ve biyokimya gibi do\u011fa bilimleri yan\u0131nda m\u00fchendislik ve bilgisayar m\u00fchendisli\u011finden yararlanarak, rekombinant DNA teknolojisiyle bitki, hayvan ve mikro organizmalar\u0131 geli\u015ftirmek, do\u011fal olarak var olmayan veya ihtiyac\u0131m\u0131z kadar \u00fcretilemeyen yeni ve az bulunan maddeleri (\u00fcr\u00fcnleri) elde etmek i\u00e7in kullan\u0131lan teknolojilerin t\u00fcm\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n Biyoteknoloji, temel bilim bulu\u015flar\u0131n\u0131 k\u0131sa s\u00fcrede yararl\u0131 ticari \u00fcr\u00fcnlere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilmesiyle bir anlamda kendi talebini de yaratabilir. Bu y\u00f6n\u00fcyle de \u00f6teki teknolojilerden ayr\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin s\u0131cak su kaynaklar\u0131nda ya\u015fayan bakterilerin birinden elde edilen y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131\u011fa dayan\u0131kl\u0131 bir enzim, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde uygulama ve temel bilim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olan PCR’nin \u00f6nemli bir girdisidir. Biyoteknoloji uygulamalar\u0131; mikrobiyoloji, biyokimya, molek\u00fcler biyoloji, h\u00fccre biyolojisi, imm\u00fcnoloji, protein m\u00fchendisli\u011fi, enzimoloji ve biyoproses teknolojileri gibi farkl\u0131 alanlar\u0131 b\u00fcnyesinde toplar. Bu nedenle de Biyoteknoloji bir\u00e7ok bilimsel disiplinle kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fki i\u00e7inde geli\u015fir.<\/p>\n
\nteknolojileri ve uygulama y\u00f6ntemleri b\u00fcy\u00fck bir h\u0131zla geli\u015fmektedir.
\n Gene hastal\u0131klar\u0131n molek\u00fcler genetik mekanizmalar\u0131n\u0131n ve kal\u0131t\u0131m \u015fekillerinin anla\u015f\u0131lmas\u0131, DNA, RNA, protein, antikor gibi molek\u00fclleri manipulasyon yetene\u011fimizin artmas\u0131 sonucu mevcut tedavi y\u00f6ntemlerine ek olarak yeni tedavi disiplinleride \u00f6nem kazanacakt\u0131r. Genetik k\u00f6kenli hastal\u0131klar\u0131n tedavisinde eksik olan genin yerine konmas\u0131 olarak tan\u0131mlayabilece\u011fimiz gen tedavisi yak\u0131n gelecekte inemli bir hastal\u0131k gurubunda kullan\u0131lmaya ba\u015fl\u0131yacakt\u0131r. ADA immune yetmezli\u011finde ilk klinik \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcz g\u00fcld\u00fcr\u00fcc\u00fc sonu\u00e7lar vermi\u015ftir ve de\u011fi\u015fik kanser t\u00fcrlerinde uygulanmak \u00fczere gen tedavisi protokolleri geli\u015ftirilmektedir. Enkaps\u00fcle h\u00fccre tedavisi (h\u00fccre zar\u0131 \u00e7\u0131kart\u0131lm\u0131\u015f) imm\u00fcn sistemin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 uyu\u015fmazl\u0131k problemine kar\u015f\u0131 \u00f6nemli bir alternatif olarak ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. K\u00f6k h\u00fccrelerin dejeneratif hastal\u0131klar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar herge\u00e7en g\u00fcn daha fazla destek g\u00f6rmekte ve umut vaad etmektedir. K\u00f6k h\u00fccreler de\u011fi\u015fik organlarda o organ h\u00fccrelerine farkl\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilmekte ve bu \u015fekilde kalp kas\u0131 defektleri ve parkinson hastal\u0131\u011f\u0131 gibi baz\u0131 n\u00f6rolojik hastal\u0131klar deneysel olarak tedavi edilebilmektedir. De\u011fi\u015fik doku veya kanserlere \u00f6zg\u00fcn antikorlar veya protein par\u00e7ac\u0131klar\u0131 (peptidler) kullan\u0131larak h\u00fccreler hedeflenebilmekte ve toksik tedavi edici ajanlar bu sayede hastaya zarars\u0131z dozlarda tedavi edici ama\u00e7la kullan\u0131labilmektedir. Gene aktif olmalar\u0131 halinde toksik olabilen maddeler inaktif olarak (prodrog) v\u00fccuda verilebilmekte ve toksisitesini g\u00f6stermesi istenilen hedef h\u00fccre veya dokularda aktif hale getirilebilmektedir.
\n Bilgisayar teknolojilerinin geli\u015fmesi bilgi \u00fcretimini, depolanmas\u0131n\u0131, naklini kolayla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f, bilgi d\u00fcnyas\u0131ndaki s\u0131n\u0131rlar\u0131 kald\u0131rarak herkesin hert\u00fcrl\u00fc bilgiye ula\u015f\u0131m\u0131n\u0131 olanak sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.
\nHastalar\u0131n bilgileri, biyokimya sonu\u00e7lar\u0131, radyolojik tetkik sonu\u00e7lar\u0131 bilgisayar ortam\u0131na kaydedilebilmekte, burada de\u011ferlendirilebilmekte, takip edilebilmekte ve d\u00fcnyan\u0131n di\u011fer ucundaki doktorlar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc al\u0131nabilmektedir. Art\u0131k robotlar\u0131n da yard\u0131m\u0131 ile uzaktan uzmanlar ameliyat bile yap\u0131labilmektedir. Telemedisin uygulamalar\u0131n\u0131n yan\u0131s\u0131ra insan ve di\u011fer anl\u0131lar\u0131n genom ve proteomlar\u0131na ait tarif edilemeyecek \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6nemli b\u00fcy\u00fckl\u00fckteki bilgiler bilgisayarlar sayesinde saklanabilmekte, de\u011ferlendirilebilmekte ve d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rtbir yan\u0131ndaki bilim adamlar\u0131 taraf\u0131ndan kullan\u0131labilmektedir. Bilgisayarlar bilinmeyen bir yaz\u0131ttaki \u015fifrelerin \u00e7\u00f6z\u00fclmesine benzetebilece\u011fimiz \u015fekilde genlerin bulunmas\u0131na, fonksiyonlar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesine de yard\u0131mc\u0131 olmaktad\u0131rlar. Bilgisayarlar h\u00fccrelerdeki proseslerin in sliko olarak modellenmesine olanak vermekte ve bu proseslerde rol oynayabilecek molek\u00fcllerin dizayn edilmesinde yani ila\u00e7 olarak kullan\u0131labilecek molek\u00fcllerin geli\u015ftirilmesinde de kullan\u0131lmaktad\u0131rlar. Bunlara ek olarak bilgisayarlar otomasyon ve robotiks ama\u00e7l\u0131 olarak kullan\u0131lmak suretiyle laboratuarlarda molek\u00fcl veya belirtec (marker) tarama proseslerinde y\u00fcksek s\u00fcrat ve standardizasyon temin ederekte ARGE \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na sekonder olarakta yard\u0131mc\u0131 olmaktad\u0131rlar. Nanoteknoloji alan\u0131ndaki geli\u015fmeler mikromakina diyebilece\u011fimiz (metrenin yakla\u015f\u0131k y\u00fcz m\u00fclyonda biri \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcnde) aletlerin geli\u015ftirilmesi v\u00fccut parametrelerini dola\u015ft\u0131klar\u0131 damardan takip edebilecek ara\u00e7lar\u0131n yap\u0131lmas\u0131na, mikro m\u00fcdahelelerle arterioskleroz gibi patolojik durumlar\u0131n
\nd\u00fczeltilmesine imkan sa\u011flayabilecektir.
\n \u00d6nerilen yap\u0131sal d\u00fczenlemeler B\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmeler aktif olarak takip edilemedi\u011fi halde \u00fclkemizin geli\u015fmi\u015f \u00fclkelere dahada ba\u011f\u0131ml\u0131 hale gelece\u011fi a\u015fikard\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00fclkemizin bu geli\u015fmeleri baz\u0131 bireysel \u00e7abalar haricinde izlemekte bile g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekti\u011fi kabullenmek zor bile olsa ger\u00e7ektir. Modern biyoteknolojinin \u00fclkemizde geli\u015fmesi ve toplumsal refaha katk\u0131 sa\u011flamas\u0131 ancak, molek\u00fcler biyolojide ara\u015ft\u0131rma g\u00fcc\u00fcn\u00fcn geli\u015fmesi ve sanayiye uygulanabilir sonu\u00e7lar\u0131n elde edilmesiyle
\nm\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bunun i\u00e7in <\/strong>
\n1. Kaliteli molek\u00fcler biyoloji ve genetik e\u011fitimi veren kurumlar\u0131n kurulmas\u0131, kurulmu\u015f
\nolanlar\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn gereklerine cevap verebilecek \u015fekilde geli\u015ftirilmesi 2. Ara\u015ft\u0131rma altyap\u0131s\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi
\n3. Ara\u015ft\u0131rma -Geli\u015ftirme \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi
\n4. \u00dcniversite-Sanayi i\u015fbirli\u011finin sa\u011flanmas\u0131
\n5. K\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli Ara\u015ft\u0131rma \u2013Geli\u015ftirmeye dayal\u0131 \u015firketlerin desteklenmesi
\n6. K\u00f6k h\u00fccre ve enkaps\u00fcle h\u00fccre tedavisi gibi metodlar\u0131n\u0131n geli\u015ftirilip kullan\u0131labilece\u011fi
\nmerkezlerin
\n7. Her t\u00fcrl\u00fc molek\u00fcler ve genetik testin yap\u0131labilece\u011fi b\u00f6lgesel laboratuvarlar\u0131n kurulmas\u0131
\n8. En az bir \u0131y\u0131 donan\u0131ml\u0131 biyoinformatik merkezinin (Enstit\u00fc) kurulmas\u0131
\n9. Laboratuvar ve \u00fcretim tesislerideki faaliyetleri denetlenmesi i\u00e7in kanuni ve kurumsal yap\u0131lar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131
\nGerekti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.
\n \u00d6ncelikle \u00f6nerilen \u00e7al\u0131\u015fma alanlar\u0131 Biyoteknoloji ve molek\u00fcler biyolojideki geli\u015fmelerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda \u00fclkemizde yap\u0131labilirli\u011fi ve yap\u0131lmas\u0131n\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda \u00f6n plana \u00e7\u0131kan konular\u0131n \u015funlar oldu\u011fu
\nd\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir: <\/strong>
\n1) \u0130nfeksiyon hastal\u0131klar\u0131 ve di\u011fer s\u0131k rastlanan hastal\u0131klar\u0131n te\u015fhisi i\u00e7in konvansiyonel tan\u0131 laboratuarlar\u0131nda yap\u0131labilir tekniklerin geli\u015ftirilmesi (PCR vb. DNA veya RNA ya da sinyal \u00e7o\u011faltma teknikleri)
\n2) Hasta ba\u015f\u0131nda veya muayenehanelerde kullan\u0131labilecek (near patients) tan\u0131 ve\/veya takip kit veya detekt\u00f6rlerin geli\u015ftirilmesi (Streptokok deteksiyon kiti, hamilelik testi, glukometre gibi)
\n3) Rekombinant DNA teknolojisi kullan\u0131larak infeksiyon hastal\u0131klar\u0131na kar\u015f\u0131 a\u015f\u0131 geli\u015ftirilmesi (HBV vir\u00fcs DNA s\u0131n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n kas h\u00fccrelerine enjeksiyonu bu viruse kar\u015f\u0131 ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k geli\u015fmesini sa\u011flayabilmektedir)
\n4) Daha etkin ve ucuz a\u015f\u0131 ve ila\u00e7 uygulama tekniklerinin geli\u015ftirilmesi (patates gibi bitkilerde rekombinant proteinler \u00fcretilerek sindirim sistemi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n sa\u011flanabilmektedir)
\n5) Biyoinformatik metodlar yard\u0131m\u0131yla aktif tedavi edici molek\u00fcllerin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve bu molek\u00fcllerin s\u00fcratli bir \u015fekilde uygun biyolojik sistemlerde test edilmesi
\n6) 8. Spesifik hastal\u0131k panellrine y\u00f6nelik DNA veya protein \u00e7iplerinin geli\u015ftirilmeli
\n7) Tedavi edici proteinlerin \u00fcretilmesine y\u00f6nelik rekombinant DNA teknolojilerinin geli\u015ftirilmesi (eritropoetin, interferon gibi jenerik rekombinant proteinler patent korumas\u0131 kalkt\u0131\u011f\u0131nda \u00fcretilebilecektir)
\n8) Biyolojik ve kimyasal \u00e7evre kirlili\u011fini \u00f6l\u00e7ebilecek deteksiyon sistemlerinin geli\u015ftirilmesi
\nDo\u00e7.Dr.M. Cengiz YAKICIER
\nBilkent \u00dcniversitesi Molek\u00fcler Biyoloji ve Genetik B\u00f6l\u00fcm\u00fc <\/strong> Al\u0131nt\u0131<\/p>\n
![\"Reblog](\"http:\/\/img.zemanta.com\/reblog_e.png?x-id=d20a4fa8-dc40-4f65-a38e-c60e0fd5e551\")
<\/a>