{"id":1006,"date":"2009-11-08T00:01:25","date_gmt":"2009-11-07T22:01:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.sorubak.com\/blog\/?p=1006"},"modified":"2009-11-08T00:01:25","modified_gmt":"2009-11-07T22:01:25","slug":"dil-kultur-iliskisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/dil-kultur-iliskisi.html","title":{"rendered":"Dil K\u00fclt\u00fcr \u0130li\u015fkisi"},"content":{"rendered":"

K\u00fclt\u00fcr\u00fcn \u00e7e\u015fitli tan\u0131mlar\u0131 yap\u0131lmaktad\u0131r. En genel anlam\u0131yla k\u00fclt\u00fcr bir toplumun maddi ve manevi alanda ortaya koydu\u011fu t\u00fcm eserlerdir. Toplumlar\u0131n ya\u015fam bi\u00e7imleri, gelenek-g\u00f6renekleri kulland\u0131klar\u0131 ara\u00e7 gere\u00e7leri, inan\u00e7lar\u0131, dili, sanat anlay\u0131\u015f\u0131 vb. k\u00fclt\u00fcr\u00fc olu\u015fturur. Toplumlar y\u00fczy\u0131llar boyu maddi ve manevi alanda \u00e7ok de\u011ferli eserler \u00fcretmi\u015flerdir. Bu eserler gelecek ku\u015faklara dil sayesinde aktar\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin \u0130sl\u00e2miyet\u2019ten \u00f6nceki d\u00f6neme ait destan, ko\u015fuk, sa\u011fu, savlar, Orhun Yaz\u0131tlar\u0131, Dede Korkut Hik\u00e2yeleri, Yunus Emre\u2019nin \u015fiirleri dil sayesinde g\u00fcn\u00fcm\u00fcze dek ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz gen\u00e7leri o eserleri okuyarak o d\u00f6nemle ilgili bilgi sahibi olabilirler. Bu bilgilenme dil sayesinde olmaktad\u0131r. Bu bak\u0131mdan dil \u00f6nemli bir k\u00fclt\u00fcr ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. Dilin k\u00fclt\u00fcrle olan ili\u015fkisini Mehmet Kaplan \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r:
\nD\u0130L VE K\u00dcLT\u00dcR<\/strong>
\nZiya G\u00f6kalp, dili k\u00fclt\u00fcr\u00fcn temel unsuru sayar. O, bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde hakl\u0131d\u0131r. Zira dil, duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncenin \u00e2deta kab\u0131d\u0131r. Bir milletin b\u00fct\u00fcn duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcnce hazinesi, dil kab\u0131na veya kal\u0131b\u0131na d\u00f6k\u00fcl\u00fcr ve bu dil kab\u0131 ile yerden yere, nesilden nesile aktar\u0131l\u0131r. Yaz\u0131, dilin sesini kaybeden bir vas\u0131ta olarak dilin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Fakat k\u00fclt\u00fcr, s\u00f6z ile de bir millet aras\u0131na yay\u0131l\u0131r. Dil, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn temeli oldu\u011funa g\u00f6re, bir milletin dil ile ifade etti\u011fi s\u00f6zl\u00fc, yaz\u0131l\u0131 her \u015fey k\u00fclt\u00fcr kavram\u0131na girer. Sabahtan ak\u015fama kadar evde, sokakta, \u00e7ar\u015f\u0131da, i\u015f yerinde konu\u015fan halk, fark\u0131nda olmadan dil tarlas\u0131n\u0131 eker bi\u00e7er. Dilin duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcnce ile dolmas\u0131n\u0131n sebebi, g\u00fcnl\u00fck hayata \u00e7ok yak\u0131n olmas\u0131d\u0131r.Asl\u0131nda dili yaratan hayat, daha do\u011frusu sosyal hayatt\u0131r. Anne \u00e7ocu\u011funa bir oyuncak verir. \u201cBak sana otomobil getirdim.\u201d der. B\u00f6ylece \u00e7ocuk, oyuncak otomobil ile beraber \u201cotomobil\u201d kelimesini \u00f6\u011frenir. Fakat dil her zaman b\u00f6yle bir e\u015fya g\u00f6sterilerek \u00f6\u011frenilmez. Bebek etraf\u0131nda manas\u0131n\u0131 anlamad\u0131\u011f\u0131 birtak\u0131m sesler duyar. Zamanla onlar\u0131n bir \u015feye tekab\u00fcl etti\u011fini \u00f6\u011frenir.Dil deyince, konu\u015fulan ve yaz\u0131lan b\u00fct\u00fcn kelime ve c\u00fcmleleri anlamak laz\u0131md\u0131r. Halk g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131nda kelimeleri men\u015felerine g\u00f6re ay\u0131rmaz. Onu ilgilendiren, kelimelerin manas\u0131, i\u015fe yaramas\u0131d\u0131r. Bir bakkal d\u00fckkan\u0131nda on dakika oturup halk\u0131 dinleyerek hangi kelimeleri kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit edebilirsiniz.
\nBir \u00fclke s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde dil farkl\u0131 bi\u00e7imlerde kullan\u0131labilir. Bu farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n ba\u015f\u0131nda konu\u015fma dili ile yaz\u0131 dili gelir. Konu\u015fma dili: G\u00fcnl\u00fck ya\u015famda, evde, sokakta, \u00e7ar\u015f\u0131 pazarda kullan\u0131lan dile konu\u015fma dili denir. Konu\u015fma dilinde el, y\u00fcz ve v\u00fccut hareketlerine, ses tonuna, vurguya ve tonlamaya dikkat edilir. Yani bu \u00f6\u011feler konu\u015fmada s\u00f6z\u00fcn anlat\u0131m g\u00fcc\u00fcn\u00fc etkiler. Konu\u015fma dili i\u015fitme duyumuza hitap eder. Konu\u015fma dili ki\u015filerin k\u00fclt\u00fcr d\u00fczeylerine ve b\u00f6lgeden b\u00f6lgeye farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6sterir. Okuma yazma oran\u0131 d\u00fc\u015ft\u00fck\u00e7e dili kullanmada y\u00f6resel \u00f6zellikler \u00e7o\u011fal\u0131r. B\u00f6ylece konu\u015fmada a\u011f\u0131z, \u015five ve leh\u00e7e farkl\u0131l\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu farkl\u0131la\u015fmada y\u00f6resel konu\u015fma bi\u00e7imlerinden biri yaz\u0131 dili olarak kabul edilir. Bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019de \u0130stanbul a\u011fz\u0131 yaz\u0131 dili olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130stanbul y\u00fczy\u0131llardan beri Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019na ba\u015fkentlik yapm\u0131\u015f bir kentimizdir. \u0130nsanlar y\u00fczy\u0131llardan beri imparatorlu\u011fun pek \u00e7ok y\u00f6resinden buraya g\u00f6\u00e7 etmi\u015fler ve i\u015fleyip geli\u015ftirerek bir dil olu\u015fturmu\u015flard\u0131r. Dillerde co\u011frafya ve toplumsal ayr\u0131l\u0131klar nedeniyle farkl\u0131la\u015fmalar olur. S\u00f6zc\u00fckler, b\u00f6lgeden b\u00f6lgeye farkl\u0131 bi\u00e7imlerde s\u00f6ylenir. Bu farkl\u0131la\u015fmadan leh\u00e7eler meydana gelir: \u00c7a\u011fatay leh\u00e7esi, Azeri leh\u00e7esi, Anadolu leh\u00e7esi gibi. Bir leh\u00e7eye ba\u011fl\u0131 kentler,
\nil\u00e7eler ve hatta k\u00f6yler aras\u0131nda dahi s\u00f6yleyi\u015f farkl\u0131l\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu farkl\u0131l\u0131klardan \u015fiveler, a\u011f\u0131zlar olu\u015fur.
\nYaz\u0131 dili: Yaz\u0131 dili resm\u00ee yaz\u0131\u015fmalarda, gazete ve dergi yaz\u0131lar\u0131nda kullan\u0131lan dildir. Yaz\u0131 dili g\u00f6rme duyusuna hitap eden bir dildir. Yaz\u0131 dilinde noktalama i\u015faretlerine ve yaz\u0131m kurallar\u0131na dikkat edilir. Konu\u015fma diline g\u00f6re uzun c\u00fcmleler kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n

\u00d6ZET<\/strong>
\nDuygu, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve isteklerin anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yaz\u0131, konu\u015fma, g\u00f6rsel ve i\u015fitsel ara\u00e7larla iletilmesine ileti\u015fim denir. \u0130leti\u015fimin kurulmas\u0131nda d\u00f6rt temel \u00f6ge kullan\u0131l\u0131r. S\u00f6z\u00fc s\u00f6yleyen ki\u015fi kaynak, s\u00f6ylenen s\u00f6z (mesaj, ileti), s\u00f6z\u00fc alan bir al\u0131c\u0131 ve ileti\u015fimin kuruldu\u011fu ortam vard\u0131r. \u0130leti\u015fimin en g\u00fc\u00e7l\u00fc olan\u0131 dille yap\u0131lan ileti\u015fimdir. Dil; duygu, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve istekleri kar\u015f\u0131m\u0131zdaki ki\u015fiye aktarmak i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir ileti\u015fim arac\u0131d\u0131r. Dil insanlara \u00f6zg\u00fc bir ileti\u015fim arac\u0131d\u0131r. Do\u011fadaki canl\u0131lar birtak\u0131m sesler \u00e7\u0131kartarak anla\u015f\u0131rlar. \u0130nsanlar da kendi aralar\u0131nda konu\u015farak yazarak ileti\u015fim kurarlar. Dilin k\u00fclt\u00fcrle g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ili\u015fkisi vard\u0131r. Bir toplumun maddi ve manevi alanda ortaya koydu\u011fu eserlerin t\u00fcm\u00fcne k\u00fclt\u00fcr denir. K\u00fclt\u00fcrel varl\u0131klar dil sayesinde aktar\u0131l\u0131r. Bir \u00fclke s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde dil farkl\u0131 bi\u00e7imlerde kullan\u0131labilir. Bu farkl\u0131l\u0131k konu\u015fma dili ile yaz\u0131 dilinde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Konu\u015fma dili de leh\u00e7e, \u015five ve a\u011f\u0131z gibi b\u00f6l\u00fcmlere ayr\u0131l\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

K\u00fclt\u00fcr\u00fcn \u00e7e\u015fitli tan\u0131mlar\u0131 yap\u0131lmaktad\u0131r. En genel anlam\u0131yla k\u00fclt\u00fcr bir toplumun maddi ve manevi alanda ortaya koydu\u011fu t\u00fcm eserlerdir. Toplumlar\u0131n ya\u015fam bi\u00e7imleri, gelenek-g\u00f6renekleri kulland\u0131klar\u0131 ara\u00e7 gere\u00e7leri, inan\u00e7lar\u0131, dili, sanat anlay\u0131\u015f\u0131 vb. k\u00fclt\u00fcr\u00fc olu\u015fturur. Toplumlar y\u00fczy\u0131llar boyu maddi ve manevi alanda \u00e7ok de\u011ferli eserler \u00fcretmi\u015flerdir. Bu eserler gelecek ku\u015faklara dil sayesinde aktar\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin \u0130sl\u00e2miyet\u2019ten \u00f6nceki d\u00f6neme ait … Devam\u0131n\u0131 oku…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,12],"tags":[222],"class_list":["post-1006","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dn","category-tr","tag-dil-ve-kultur"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1006","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1006"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1006\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1006"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1006"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sorubak.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1006"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}