– Borçlarından kurtulmak için evini satmış. – Ailesini görmeye Almanya’ ya gitmiş. – Başbakan, ticari anlaşmalar yapmak üzere yurtdışına çıkıyor. – Bu ,bizi birbirimize düşürmek maksadıyla söylenmiş bir sözdür. – Şair, şiirinde herkes anlayabilsin diye yalın bir dil kullanmış. – Yazar,eleştirmene şirin görünmek maksadıyla iki yüzlü davranıyor. – Öfkesini yenmek için dışarı çıktı. – Yoksulluktan … Devamını oku…
Ad (İsim) Cümlesi: Yükleminde ad ya da ad soylu bir sözcük (sıfat, adıl, belirteç, ilgeç, bağlaç, ünlem) bulunan, ek-fiille çekimlenmiş olan cümlelerdir. Evin her köşesi * Seni soran adam buymuş. Yüklemi ek-fiille çekimlenmiş bir isim veya isim grubu olan cümleler, yükleminin türüne göre isim cümlesidir. İsim cümleleri, genellikle özne ve yüklemden oluşur. İsim cümlelerinin olumsuzunu … Devamını oku…
Arasözlü Cümle: Cümlede herhangi bir öğeyi veya cümleyi açıklamak için arada kullanılan sözlere arasöz denir. Elif –küçük, sevimli bir kız- benden su istedi. Arkadaşımı, Sevgi Öğretmeni, de görmüştüm oralarda. e) Aracümleli Cümle: Bir cümlenin içinde yer alan ancak tümüyle bağımsız kuruluşta olan cümleye aracümle denir. Aracümle diğer cümlelerden bağımsızdır; çekimli yüklemi bulunan tam bir cümledir. … Devamını oku…
Eksiltili Cümle: Genellikle yüklemi, bazen de başka öğeleri kullanılmadığı halde yargı bildiren cümledir: Seni bir daha görürsem… Sanırım siz İzmirlisiniz, ben de… (İzmirliyim) Yalçın topu kimden aldı? -Ali’den. (Yüklem düşmüş.) Böyle başa böyle tıraş (yaraşır, layıktır) *Eski tas eski hamam *Toprağı taşlı yerden (olacaksın)kızı kardeşli yerden (olacaksın) *Kısa bir sessizlik (oluyor) sonra müzik başlıyor. *İnsanı … Devamını oku…
Yüklemi sonda olmayan cümle, devrik cümledir. Devrik cümlelere daha çok şiir dilinde rastlanır. Günlük konuşmalarda, atasözlerinde ve deyimlerde de zaman zaman devrik cümleler görülür. Cümlede yüklemin dışındaki ögelerin yer değiştirmesi durumunda cümlenin kurallılığı bozulmaz. Ancak yüklemin yeri değişirse cümle devrik olur: “Bir kökte uzamış sarmaşık gibi Dökülmüş gerdana saçların güzel.” (Âşık Veysel) “Aya haber sal … Devamını oku…
Kurallı (Düz) Cümle: Yüklemi sonda olan cümledir. Bütün gün sağda solda dolaştım. Her sabah evden çıkmadan önce süt içerim. “Derinden derine ırmaklar ağlar.” “Mermeri oyardı taşı delerdi; Kaç yanık yolcuya soğuk su verdi.” “Ben de ah etsem eğer karşıki dağlar kül olur.” “Gözlerim gözlerinde dinlenirken eriyor Zerrelerim çözülmüş gibi sesler veriyor Ben sıcak denize inen … Devamını oku…
İşteş Fiiller: Fiilin birden fazla özne tarafından karşılıklı ya da birlikte yapıldığını bildiren fiillere işteş fiil denir. İşteş fiiller – (i) ş ekiyle yapılır. (Bazen de –leş ekiyle) İşteş çatılı fiillerin öznesi gerçek öznedir. “Savaşmak”, “barışmak”, “güreşmek”, yarışmak” gibi bazı kelimeler işteşlik eki almasalar da işteşlik anlamı taşırlar ve işteş çatılı sayılırlar. Nitelik bildiren bazı … Devamını oku…
Dönüşlü Fiiller: Öznenin hem işi yaptığını hem de işten etkilendiğini bildiren fiillerdir. Fiiller – (i) n ve – (i) l ekleriyle dönüşlü yapılır. Dönüşlü fiillerin yüklem olduğu cümlelerin çoğunda nesne bulunmaz. Dönüşlü fiillerin öznesi gerçek öznedir. Bu özelliğine dikkat edilmezse, aynı eklerle yapılan edilgen fiillerle karıştırılabilir. “Aynanın karşısında saatlerce taranmış.”—(Dönüşlü) … Devamını oku…
Edilgen Fiiller: Gerçek öznesi olmayan fiillere edilgen fiil denir. Bu tür fiillerde işten etkilenen varlık -yani nesne- özne durumuna geçer. Bu tür öznelere “sözde özne” sözde özneli fiillere de edilgen çatılı fiil denir. Edilgen fiiller – (i) n ve – (i) l ekleriyle yapılır. Edilgen fiiller nesne-yüklem ilişkisi bakımından geçişsiz özellik taşır. (Kimi kaynaklarda edilgenlik … Devamını oku…
Etken Fiiller: Yüklem durumundaki fiilin gösterdiği işi, doğrudan doğruya öznenin kendisi yapıyorsa fiil etken çatılı demektir. Bu tür öznelere gerçek özne denir. * Etken fiiller, nesne-yüklem ilişkisi bakımından geçişli de olabilir, geçişsiz de… Cümlenin gerçek öznesi varsa, işin kim tarafından yapıldığı belli oluyorsa böyle fiillere etken fiiller denir. Özlem ödevlerini bitirdi.(Özne:Özlem) Annem güzel yemekler yaptı.(Özne:Annem) … Devamını oku…
Ettirgen Fiiller: Zaten geçişli iken “ –( )r , –dır, –t ” ekleri getirilerek geçişlilik derecesi artırılan fiillere ettirgen fiil denir. NOT: Ettirgen fiillerin yüklem olduğu cümlelerde, özne işi yapan değil başkasına yaptırandır. Çocuğu dövdü. (Geçişli) Çocuğu dövdürdü. (Ettirgen) Çocuğu dövdürttü. (Katmerli ettirgen) Not: Bazı kaynaklarda “oldurgan” ve “ettirgen” fiiller diye bir sınıflandırmaya yer verilmez … Devamını oku…
Geçişsiz iken “ –( )r , –dır, –t ” ekleriyle geçişli hale getirilen fiillere oldurgan fiiller denir. Geçişsiz olan bir fiilin ettirgenlik eklerini alarak geçişli fiil haline dönüşmesine oldurganlık, bu haldeki fiillere ise “oldurgan fiiller” denir. Oldurgan fiillerin hiçbiri kök halinde değildir. Bu fiiller türemiş, yani gövde halindeki fiillerdir. Oldurgan fiillerde işi bizzat öznenin kendi … Devamını oku…
Geçişsiz Fiiller: Nesne alamayan fiillere geçişsiz fiil denir. 2 Geçişsiz fiiller “neyi, kimi” sorularına cevap vermezler. Bir fiilin önüne “onu” kelimesini getirdiğimizde uygun düşmüyorsa o fiil geçişsizdir. *Bu söze sınıftakilerin hepsi gülmüştü. (geçişsiz) *Ağaçların yaprakları sarardı. (geçişsiz) *Akşam erkenden uyudum. (geçişsiz) GEÇİŞSİZ FİİLLER: Nesne alamayan, nesnesiz kullanılan fiillere “geçişsiz fiiller” denir. Bu fiillere “ne?, neyi?, … Devamını oku…
Geçişli Fiil nedir? : Nesne alabilen fiillere geçişli fiil denir. Geçişli fiiller “neyi, kimi” sorularına cevap verirler. Önemli olan fiilin bu sorulara cevap vermesidir. Çünkü bazen fiil geçişli olduğu halde cümlede nesne bulunmayabilir: Örnek: Akşama kadar bekledim. Bir fiilin önüne “onu” kelimesini getirdiğimizde uygun düşüyorsa o fiil geçişlidir. *Seni duyuyorum. ( “kimi duyuyorum?” ya da … Devamını oku…