Sponsorlu Bağlantılar

Tanzimat dönemi türk tiyatrosu

Perşembe, 4 Kasım 2010, 20:59 | Ders Notları, Edebiyat-Dil Anlatım | 0 Yorum | 1.151 okuma
Yazar admin

Tanzimat Dönemi Türk Tiyatrosunun Genel Özellikleri
-Tanzimat edebiyatı ile edebiyatımıza giren tiyatro, tıpkı Tanzimat romanında olduğu gibi tarihi ve sosyal konuları işlemiştir.

-Bu dönem tiyatro çalışmaları telif, tercüme ve adaptasyon olmak üzere üç gurupta toplanabilir.

-Daha ziyade komedi türünde eserler yazılmış ve oynanmıştır.

-Tiyatro eserlerinde üç birlik kuralına uyulur. Ancak Tanzimat’ın ikinci döneminde Abdülhak Hamit’in tiyatroları bu yargının dışındadır.

-Tiyatro eserlerinde iyiler çok iyi, kötüler çok kötüdür. Eserler, öğütle biter. İyiler ödüllendirilir, kötüler cezalandırılır.

-Bu dönem tiyatrosu Batı tiyatrosunun etkisi altındadır. Özellikle Shakespeare ve Moliere, tiyatro yazarlarımızın taklit ettikleri büyük ustalardır.
Tiyatro
Türkler sahne gereksinimlerini Tanzimat dönemine kadar Meddah, Karagöz ve Orta Oyunu ile karşılamışlardır. Ne taklide dayanan Meddah ne şahısları perde üzerine yansıtılarak hikâyesi canlandırılan Karagöz ne de olayı kişiler aracılığıyla halk arasında temsil eden Orta Oyunu, bugün tiyatro adına verdiğimiz seyirlik edebiyat türünün karşılığıdır.

Batılı anlayışa uygun bugünkü modern tiyatro, edebiyatımıza Tanzimat’tan sonra girmiştir. Tanzimat’ın daha ilk yıllarında tiyatro binaları yapılmaya başlanmış, önceleri rakipsiz yıllarında tiyatro binaları ve grupları zamanla yerlerini yerli topluluklara bırakmışlardır. Dönemin koşullarına göre tiyatronun seyircisi Batı kültürüyle yakından ilgilenen küçük bir gruptan ibarettir. Bunun yanında pahalı bir eğlence olması, Türk kadınının sahneye çıkamaması gibi sebeplerden dolayı Türk tiyatrosu kısa zamanda gelişememiş, uzun süre sanatçı olarak Türk yaşam biçimini benimsemiş olan Ermeni azınlıktan yararlanmıştır. Sahneye Afife Jale 1919 yılında Müslüman Türk kadını olarak ilk kez “Yamalar” oyununda çıkmıştır.

İlk tiyatrolar, İtalyan ve Fransız girişimciler tarafından kurulmuştur. Hoca Naum, Hasköy, Şark ve Ortaköy tiyatroları ilk yerli tiyatrolardır. Daha sonra ilk ciddi tiyatro 1867′de kurulan yarı resmi Osmanlı Tiyatrosu’dur.

Uzun süre hizmet veren Osmanlı Tiyatrosu, Ahmet Mithat’ın, Çerkez Özdenler adlı dramının hürriyet duygularını aşıladığı bahanesiyle 1884′te II. Abdülhamit tarafından kapatılmıştır.

Basılı ilk tiyatro eserimiz, İbrahim Şinasi’nin 1859′da yazıp 1860 yılında Tercüman-ı Ahval’de tefrika ettiği Şair Evlenmesi’dir. 1859′dan önce yazılan İskerleç adında bir yazara ait olan Vakayi-i Acibe ve Havadis-i Garibe-i Keşger Ahmet (Pabuççu Ahmet’in Garip Vak’alar ve Maceraları) adlı eser ile Hayrullah Efendi’nin Hikâye-i İbrahim Paşa ve İbrahim-i Gülşeni adlı eseri 1859′dan sonra basıldığı için ilk Türkçe piyes olarak kabul edilmemektedir.

Namık Kemal, tiyatroda eğlence ile toplumsal yararı birleştirir. Vatan yahut Silistre (1873) Celâlettin Harzemşah (1881) oyunlarında tarihsel konuları, Gülnihal (1875), Zavallı Çocuk (1873) ve Akif Bey (1874) adlı oyunlarında ise toplumsal konulan işler.

Ahmet Vefik Paşa, tercüme ve adaptasyon tarzında eserler vermiştir. Moliere’den çevirdiği ve Zor Nikâh, Zoraki Tabip adını verdiği Türkçeye adapte edilmiş eserleriyle büyük başarı sağlamıştır. Ali Bey, Kokana Yatıyor, Misafir-i İstiskal gibi birer perdelik komedileri yanında Moliere’den adapte ettiği Ayyar Hamza ile tiyatromuza katkıda bulunmuştur.

Ebu-Ziya Tevfik, Ecel-i Kaza; Şemsettin Sami, Besa yahut Ahde Vefa, Gave, Şeydi Yahya adlı eserleri ile tiyatroya katkıda bulunmuştur. Ahmet Mithat Efendi de Eyvah adlı dramıyla tiyatro türünde eser vermiştir.

1870′ten sonraki piyes yazarlarından biri de Recaizade Mahmut Ekrem’dir. Recaizade Mahmut Ekrem, Atala ve Amerika Vahşileri adlı eserlerinin, yazılan ilk eser olduğunu belirtir. Çok Bilen Çok Yanılır (1914) komedisi Batılı anlamda tiyatronun bütün özelliklerini taşır.

Tanzimat edebiyatında tiyatro türünde çok sayıda eser veren bir diğer sanatçı da Abdülhak Hamit’tir. Eserlerinin bir kısmını mensur bir kısmını da manzum yazmıştır.

Abdülhak Hamit’in eserleri:

Mensur olanlar:
Macera-yı Aşk (1873)
Sabr-ü Sebat (1874)
İçli Kız (1874)
Duhter-i Hindu (1875)
Finten (1916)
Yadigâr-ı Harb Manzum olanlar:
Nazife (1878)
Nesteren (1877)
Eşber (1880)
Tarhan (1916)
Sardanapal (1917)
İlhan (1918)
Hakan (1935)

Eserlerini dram türüyle yazan Hamit; Finten’de Shakespeare; Nesteren ve Eşber’de Corneille’in etkisinde kalmıştır. İlk piyeslerinde tiyatro tekniğine (üç birlik kuralı) uyarken sonraları bu anlayışı bırakmış, 1880′den sonraki tiyatro eserlerini okunsun diye yazmıştır.

Piyeslerinde sosyal gerçeklere pek değinmemiştir. Bireyin iç dünyasına yönelerek daha bireysel konuları işlemiştir. Hâmit’in piyeslerindeki en büyük kusur dilde ve üsluptaki düzensizliktir. İlk piyeslerinde konuşma diline ve üslubuna yaklaşmış olmasına rağmen sonraki eserlerinde bu dil ve üsluptan uzaklaşmıştır.

Bu dönemin tiyatro yazarları arasında Manastırlı Rıfat, Hasan Bedrettin Paşa, Ali Haydar, Sami Paşazade Sezai, Muallim Naci, Mehmet Şakir gibi isimleri de sayabiliriz.

  

Enhanced by Zemanta

YAZ ANA SAYFADA YAYIMLAYALIM

Sponsorlu Bağlantılar

Serbest Kürsü

  • v cv: bende :D
  • YARDIMM !!: ARKADAŞLAR .. TERCİHLERİNİZE BAKARKEN ALTTA YAZDIR YAZAN YERİN ALTINDA “ORTAÖĞRETİME GEÇİŞ UYGULAMASI YERLEŞTİRME İŞLEMLERİ İLE İLGİLİ İTİRAZINIZ İÇİN...
  • İrem: Sizin kadar kişiliksiz insanlar görmedim.Yüzdeliğim 19,93 ve A grubu tercihlerimde yüzdeliği 25 olan liselere kadar yazım.Dershanedeki öğretmenim yönlendirdi beni.Ama...
  • onur1962: okumak isteyen öğrenci istediği okula gidecek diyorlar ama öğrenciler istediği okula gitmesin diye teog sınavı çıktı onuda geçtik öğrencilerin eğitim aldığı okulların...
  • onur1962: Teog ile hedeflenen türkiyede okuma yazma oranını düşürmektir çünkü insanların fırsat eşitliği elinden alınıyor oysa insanlar istediği okulu seçmekte özgür olmalıdır...
  • onur1962: bu teog nasıl bir uygulamadır anlam veremiyorum diyorlar ki öğrencinin ikametgahına göre yerleştirilecek diyorlardı kayseride ikamet eden bir öğrenci ailesinin...
  • onur1962: ben teog ile istemediğim meslek lisesine yerleştirildim ama ben meslek lisesinde okumak istemiyorum ben normal lisede okumak istiyorum ne yapmam gerekir teoga göre...
  • Teogzede: artık yeter bu ne yaaa kardeşimin yüzdelik dilimine göre kesin gelir dediğimiz onca anadolu lisesi varken güya evimize en yakın meslek lisesine yerleştirildi evimize...
  • baran: Merhaba kardeşim yüzde 26 lik dilimdeydi ve puani da 352.967 idi. Biz a grubu tercihlerine anadolu liselerini yazdik ve yazdigimiz liseler 380 puandan baslayip 310 na...
  • Emre SARI: Ek sınav olmazsa ben de dahil bi çok kişinin universite hayalleri yarım kalacak gibi görünüyor yüzyüze eğitim alanlar bi şekilde sorumlu ders alarak diplomayi alıyor...
  • Hitler: meb iti benim tercih vermediğim yere yerleştirmiş beni hemde 40km. uzak
  • Alizeki: ben 8.sınıfım genel başarı durumum 1660. puanım 500 uzerinden 463 kazanır mıyım?
  • ALLAH BELANI KICINDAN VERSİN MEB: malca bi liseye yerlestırmısler -,-
  • neck: ben 8. sınıftayım 491.1030 puan aldım kazanırmıyım???
  • saçma: hiç tercih etmediğim b gurubundaki yerleşmeyle yerleştirmiş meb beni.hemde merkezde değil ilçede yani 52km uzaklıkta evime böyle saçma bişey yok